جنگ، یکی از جدیترین تهدیدها برای زندگی و آینده کودکان به شمار میرود، بر اساس گزارش آسوشیتدپرس از سازمان بینالمللی «نجات کودکان»، حدود ۵۸۹ میلیون کودک در ۲۰۲۵ در مناطق درگیر جنگ زندگی کردهاند، رقمی که نزدیک به یکچهارم کودکان جهان را شامل میشود و بالاترین میزان ثبت شده از ۱۹۹۰ تاکنون است.
پیامدهای جنگ برای کودکان فقط به خطر کشته شدن یا مجروح شدن محدود نمیشود بلکه استخدام کودکان در گروههای مسلح، آدمربایی، خشونت جنسی، حمله به مدارس و بیمارستانها و جلوگیری از دسترسی به کمکهای بشردوستانه از جمله موارد نقض حقوق کودکان در مناطق جنگی است. کودکانی که در مناطق متاثر از درگیری زندگی میکنند، همچنین با احتمال بیشتری از تحصیل بازمیمانند، به آب سالم دسترسی ندارند و در معرض خطر بیماری، سوتغذیه و محرومیت از واکسن و خدمات درمانی قرار میگیرند.
در میان مناطق جنگزده، نوار غزه یکی از نمونههای برجسته وضعیت دشوار کودکان است. سازمان «نجات کودکان» اعلام کرد که نزدیک به یکسوم موارد نقض حقوق کودکان جهان در سال ۲۰۲۵ در سرزمینهای اشغالی ثبت شده است. شمار این موارد در این سرزمینها به حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ مورد رسیده که عمدتا شامل حمله به مدارس و بیمارستانها همچنین جلوگیری از ورود کمکهای بشردوستانه بوده است. بر اساس آمار مقامهای بهداشتی محلی، دستکم ۲۰ هزار کودک در غزه کشته شدهاند.
آثار جنگ بر کودکان فلسطینی فقط به تلفات جانی محدود نشده است و آوارگی مکرر، از دست دادن اعضای خانواده، جراحت و کمبود شدید خدمات درمانی، آموزشی، غذا، آب و برق، زندگی روزمره آنان را تحت تاثیر قرار میدهد. احمد الهندی، مدیر منطقهای سازمان «نجات کودکان» به آسوشیتدپرس گفت: آثار روانی و جسمی جنگ بر کودکان فلسطینی غزه برای سالهای طولانی باقی خواهد ماند. وی همچنین با اشاره به وضعیت کودکانی که از جنگ جان سالم به در بردهاند اما مجروح شدهاند یا والدین خود را از دست دادهاند، خواستار توجه جامعه جهانی به ابعاد این بحران شده است.
گزارش کنونی همچنین به افزایش موارد آدمربایی، خشونت جنسی و بهکارگیری کودکان در درگیریهای مسلحانه در برخی کشورهای آفریقایی اشاره کرد، همچنین جمهوری دموکراتیک کنگو، نیجریه، سودان و سومالی از جمله مناطقی هستند که این موارد در آنها گزارش شده است.
بحرانهای اقلیمی و تهدید سلامت کودکان

تغییرات اقلیمی نیز به یکی از عوامل موثر بر شرایط زندگی کودکان تبدیل شده است و نتایج گزارش چشمانداز جهانی کودکان ۲۰۲۶ یونیسف نشان میدهد بحران اقلیمی از مسیرهایی مانند ناامنی غذایی، افزایش بار بیماریها، آوارگی و اختلال در روند آموزش، زندگی کودکان را تحت تاثیر قرار میدهد. این گزارش تاکید کرد گذار به اقتصاد پایدار نیز با چالشهایی مانند قطببندیهای سیاسی، فشارهای مالی و نیازهای جدید انرژی، از جمله نیاز مراکز داده هوش مصنوعی، با چالش مواجه شده است.
یونیسف معتقد است کودکان باید در مرکز برنامههای سازگاری و مقابله با تغییرات اقلیمی قرار گیرند. مدارس و مراکز درمانی مقاوم در برابر بحرانهای اقلیمی، دسترسی ایمن به خدمات، حمایت اجتماعی متناسب با نیاز کودکان و آموزش مهارتهای سبز از جمله مواردی هستند که در این گزارش مورد توجه قرار گرفتهاند. همچنین مشارکت کودکان و نوجوانان در تصمیمگیریهای مرتبط با اقلیم میتواند به تقویت این اقدامات کمک کند.
فقر و کاهش منابع حمایتی

یکی دیگر از نگرانیها، کاهش منابع مالی مورد نیاز برای حمایت از کودکان است. بودجههای دولتی با اولویتهای مختلفی برای تخصیص منابع با یکدیگر رقابت میکنند و همکاریهای بینالمللی نیز تحت تاثیر اختلافات سیاسی قرار گرفته است، در چنین شرایطی، منابع مالی غیرقابل پیشبینی و افزایش نیازهای بشردوستانه، استمرار ارائه خدمات ضروری به کودکان، بهویژه گروههای آسیبپذیر و محروم را دشوارتر میکند.
این گزارش همچنین به پیامدهای بیثباتی اقتصادی و تغییرات بازار کار بر وضعیت خانوادهها اشاره کرد، گسترش هوش مصنوعی و خودکارسازی میتواند تقاضا برای برخی مهارتها را تغییر دهد و احتمال از دست رفتن شغل یا روی آوردن خانوادهها به مشاغل ناپایدار را افزایش دهد. نوسان درآمد خانوارها نیز توانایی والدین برای تامین تغذیه، آموزش و مراقبت از کودکان را محدود میکند و یونیسف بر ضرورت تقویت نظامهای حمایت اجتماعی و سیاستهای اشتغال برای کاهش آثار این تحولات بر خانوادهها تاکید دارد.
هوش مصنوعی؛ فرصت یا تهدید برای نسل جدید؟

تحولات فناوری و گسترش هوش مصنوعی از دیگر موضوعات محوری است، کودکان از نخستین گروههایی هستند که بهطور گسترده از چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی، پلتفرمهای آموزشی و ابزارهای تعاملی استفاده میکنند. این فناوریها میتوانند با فراهم کردن امکان یادگیری شخصیسازی شده و بهبود دسترسی به خدمات، فرصتهای تازهای ایجاد کنند، اما خطر مواجهه کودکان با استثمار و خشونت آنلاین را نیز افزایش میدهند.
یونیسف معتقد است سیاستگذاری در حوزه هوش مصنوعی باید بهگونهای باشد که این فناوری به جای تشدید محرومیت، فرصتهای برابر بیشتری برای کودکان فراهم کند. حفاظت از اطلاعات شخصی، شفافیت در عملکرد سامانهها، نظارت مستقل و توجه به ایمنی کودکان در طراحی فناوریها از جمله ضرورتهای مطرح شده است. همچنین آموزش مهارتهای دیجیتال، سواد هوش مصنوعی، تفکر انتقادی و مهارتهای اجتماعی و عاطفی برای آمادهسازی نسل جدید در برابر تغییرات بازار کار اهمیت دارد.
آینده کودکان به تصمیمهای امروز وابسته است

تهدیدهای پیش روی کودکان به یکدیگر مرتبط هستند و نمیتوان آنها را جدا از هم بررسی کرد. بحرانهای ژئوپلیتیکی، کاهش منابع مالی عمومی و تغییرات اقلیمی بر یکدیگر اثر میگذارند و میتوانند نظامهایی را که کودکان برای برخورداری از آموزش، سلامت و حمایت به آنها وابسته هستند را تضعیف کنند. به همین دلیل، مقابله با این شرایط به سیاستگذاری هماهنگ در حوزههای حکمرانی، تامین مالی و فناوری نیاز دارد.
در مجموع، نتایج این گزارشها، تصویری از مجموعه چالشهایی ارائه میکنند که زندگی میلیونها کودک را در جهان تحت تاثیر قرار داده است. در حالی که جنگ، آوارگی و نقض حقوق کودکان همچنان ادامه دارد، بحرانهای اقلیمی، فقر و تحولات فناوری نیز ابعاد تازهای به این مشکلات افزودهاند و یونیسف تاکید کرد انتخابهایی که امروز درباره صلح، حمایت اجتماعی، آموزش، تغییرات اقلیمی و حکمرانی فناوری انجام میشوند، آینده کودکان را در سالهای پیش رو شکل خواهند داد.
روز جهانی کودک، فرصتی برای یادآوری حقوق اساسی کودکان و تمرکز بر ضرورت فراهم کردن شرایطی است که در آن همه کودکان بتوانند از حق آموزش، سلامت، امنیت، زندگی همراه با کرامت و مشارکت در تصمیمگیریهای مرتبط با آینده خود برخوردار شوند. یونیسف در سال ۲۰۲۶ با شعار «روز من، حقوق من، آینده من» بر اهمیت شنیده شدن صدای کودکان و توجه به حقوق آنان در شکلدهی به آینده تاکید کرده است.
انتهای پیام