به گزارش ایسنا، تا اواخر دهه ۸۰ برنامههای تلویزیونی کودک سهم مهمی در معرفی و ماندگاری موسیقی کودک داشتند. آثاری که صرفاً برای پر کردن زمان برنامه ساخته نمیشدند، بلکه آهنگسازان، شاعران و هنرمندان شناختهشدهای برای آنها وقت میگذاشتند و نتیجه کار، ترانههایی بود که از قاب تلویزیون فراتر میرفتند و به خانهها و خاطرات کودکان راه پیدا میکردند. «خونه مادربزرگه»، «مدرسه موشها» و «علی کوچولو» تنها نمونههایی از این آثار هستند که موسیقی آنها همچنان برای چند نسل آشنا و خاطرهانگیز است.
پیشتر از آن، ثمین باغچهبان با مجموعه ارزشمند «رنگینکمون»، سودابه سالم با فعالیتهای گسترده در زمینه موسیقی کودک و بازیهای آوازی، ناصر نظر و فریبرز لاچینی از جمله چهرههایی بودند که در شکلگیری موسیقی کودک نقش داشتهاند. آنها آثاری را خلق کردند که از نظر آهنگسازی، شعر، تنظیم و محتوای فرهنگی، دارای ارزش هنری بود و در عین حال کودکان به راحتی با آنها ارتباط برقرار میکردند.
در چند سال اخیر اما موسیقی کودک چندان مورد توجه قرار نگرفته است. امروز کمتر شاهد تولید برنامههای تلویزیونی کودک با آن گستردگی و هویت موسیقی سابق هستیم که بتوانند ترانههایی ماندگار خلق کنند؛ آثاری که کودکان امروز با آنها خاطره بسازند و سالها بعد، با شنیدن چند نت از آنها به دوران کودکی خود بازگردند.
برخی از آهنگسازان قدیمی این حوزه همچون بهرام دهقانیار یکی از دلایل این مسئله را بودجه پایین صدا و سیما میداند و معتقد است این سازمان دیگر همون گذشته حاضر نیست به آهنگسازان کارکشته برای تولید آثار موسیقی دستمزد بدهد و ترجیح آنها براین است که از آهنگسازان جوانتر که زحمت چندانی برای تولید اثر نمیکشند و بیشتر از نمونههای آماده استفاده میکنند، کمک بگیرد؛ درنتیجه دیگر شاهد تولید آن آثار ماندگار موسیقی حوزه کودک نیستیم.
با این تفسیر، به نظر میرسد کودک چندان جایگاهی در سیاستگذاری فرهنگی کشور ندارد که بخواهند همانند گذشته از برنامهسازان دلسوز این حوزه بهره بگیرند که در نتیجه آن، آثار تصویری و موسیقی جذاب برای کودکان خلق شود.
این روزهای حتی شبکه پویا که مختص کودکان است، عمدتا به بازپخش آثار قدیمی و یا انیمیشنهای خارجی میپردازد و اگر هم برنامهای تولید میشود جایگاهی را که برنامههای کودک دهه ۷۰ داشتند ندارند.
این در شرایطی است که کودکان آیندگان این سرزمین هستند و اهمیت به تربیت فرهنگی آنها، در آینده آنها و کشور اثرگذار است.
گذشته از این امر، پژوهشهای حوزه علوم اعصاب و روانشناسی رشد نشان میدهد که تعامل کودکان با موسیقی میتواند به تقویت حافظه، تمرکز، مهارتهای زبانی و توانایی شنیداری آنها کمک کند. یادگیری ترانهها، تشخیص ریتمها و همراهی با ملودیها، ذهن کودک را به چالش میکشد و فرصت تازهای برای یادگیری فراهم میکند. از سوی دیگر، موسیقی بستری برای شناخت و بیان احساسات است؛ لالاییها میتوانند آرامشبخش باشند، ترانههای شاد راهی برای بروز هیجانها فراهم کنند و آوازخوانی گروهی به تقویت حس همدلی و تعامل اجتماعی بینجامد.
روز جهانی کودک اما بهانهای است برای بازنگری در این وضعیت؛ برای اینکه از خود بپرسیم کودکان امروز با چه ترانههایی بزرگ میشوند و قرار است کدام ملودیها در خاطرات فردای آنها باقی بماند؟
در همین راستا و برای آنکه تفاوت ساختاری و دیدگاهی دهههای اخیر در این مورد شفافتر و بهتر قیاس شود، پنج نمونه از آلبومهای ماندگار موسیقی حوزه کودک معرفی میشود.
رنگینکمون از ثمین باغچهبان
از جمله آثار شاخص و ماندگار موسیقی کودک ایران میتوان به آلبوم «رنگینکمون» با شعر و موسیقی ثمین باغچهبان اشاره کرد؛ اثری که در سال ۱۹۷۸ با همراهی گروه همسرایان میترا و تعدادی از نوازندگان ارکستر سمفونیک رادیو وین، به رهبری توماس کریستین داوید اجرا شد. در این اثر، بهجت قصری در بخش سوپرانو و اولین باغچهبان در بخش متزوسوپرانو بهعنوان تکخوان حضور داشتند و رهبری گروه همسرایان را نیز اولین باغچهبان بر عهده داشت. تصویرگری کتاب این مجموعه را پرویز کلانتری انجام داده است.
«رنگینکمون» شامل ۱۰ قطعه با نامهای «نوروز تو راهه»، «روز برفبازیه»، «گنجشک و برف و بارون»، «ترن قشنگ من»، «جای آهو»، «گربهای که مادره»، «کرنگ بلا»، «عروسک جون»، «پنج تا نقاشی» و «باغ ما پرچین داره» است. هر یک از این قطعات با زبانی متناسب با دنیای کودکان، آنها را به تجربهای از موسیقی، شعر و خیال دعوت میکند. قطعه «باغ ما پرچین داره» نیز از جمله بخشهایی است که با اشاره به ایران، علاقه ثمین باغچهبان به سرزمینش را بازتاب میدهد.
سالها بعد، در سال ۲۰۱۶، بخش دوم این مجموعه با عنوان «چهارشنبهسوری» به کوشش کاوه باغچهبان، فرزند ثمین باغچهبان، منتشر شد.
دنیای شادی از ناصر نظر
مجموعه «دنیای شادی» از آثار تأثیرگذار در حوزه موسیقی کودک و نوجوان ایران است که به آهنگسازی، تنظیم و سرپرستی ناصر نظر، آهنگساز و مدرس موسیقی کودک و بنیانگذار مرکز آموزش موسیقی پارس، تولید شده است. این مجموعه در دهه ۱۳۷۰ در قالب چند جلد نوار کاست و لوح فشرده، همراه با کتابهای نت و شعر، منتشر شد و قطعات آن را گروه کر کودکان و نوجوانان مرکز موسیقی پارس با همراهی سازهای ارف اجرا کردند.
«دنیای شادی» با بهرهگیری از رویکرد آموزشی کارل ارف، تلاش دارد مفاهیم موسیقی را از طریق آواز، بازی، حرکت و ریتم به کودکان آموزش دهد. یکی از ویژگیهای این مجموعه، استفاده از ملودیها، متلها و عناصر موسیقایی فرهنگ ایرانی در کنار سازهای آموزشی ارف است. همچنین تنظیم شفاف قطعات و توجه به محدوده صوتی کودکان، از ویژگیهای موسیقایی آن به شمار میرود.
بازیهای آوازی از سودابه سالم
مجموعه «بازیهای آوازی» از آثار شاخص سودابه سالم، پژوهشگر، آهنگساز و از پیشگامان آموزش موسیقی کودک در ایران است که با هدف پیوند موسیقی فولکلور ایران با آموزش موسیقی به کودکان تولید شده است. این مجموعه در دهه ۱۳۷۰ توسط مؤسسه فرهنگیهنری ماهور، در دو بخش «بازیهای آوازی ۱» و «بازیهای آوازی ۲» و در قالب آلبوم صوتی همراه با کتابچههای راهنما منتشر شد.
سودابه سالم در این اثر با تکیه بر پژوهش و گردآوری ترانهها، متلها و بازیهای سنتی مناطق مختلف ایران، تلاش کرده است آموزش موسیقی را با عناصر فرهنگ بومی پیوند دهد. در این مجموعه، آواز، حرکت و بازی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا کودکان مفاهیمی مانند ریتم و ملودی را از طریق فعالیتهای فردی و گروهی تجربه کنند.
استفاده از سازهای ایرانی مانند تنبک، دف، سنتور، کمانچه، نی و تار و توجه به فواصل و ویژگیهای موسیقی ایرانی از دیگر مشخصههای این اثر است. «بازیهای آوازی» علاوهبر حفظ و بازآفرینی بخشی از ترانهها و بازیهای شفاهی کودکان، الگویی بومی برای آموزش موسیقی ارائه کرده و در گسترش رویکردهای مبتنی بر فرهنگ ایرانی در آموزش موسیقی کودک نقش داشته است.
ترانههای مادر و کودک از سودابه سالم
آلبوم «ترانههای مادر و کودک» از دیگر آثار سودابه سالم، پژوهشگر، آهنگساز و از پیشگامان آموزش موسیقی کودک در ایران است که با تمرکز بر تعامل عاطفی و شنیداری میان مادر و کودک تولید شده است. این اثر در دهه ۱۳۷۰ توسط مؤسسه فرهنگیهنری ماهور منتشر شد و مجموعهای از لالاییها، نوازشخوانیها، زمزمهها و ترانههای کوتاه برگرفته از فرهنگ شفاهی مناطق مختلف ایران را دربرمیگیرد.
سودابه سالم در این مجموعه به نخستین تجربههای موسیقایی کودکان، از دوران نوزادی تا پیش از دبستان، توجه داشته و تلاش کرده است نقش آواز و موسیقی را در ارتباط عاطفی مادر و کودک برجسته کند. قطعات این آلبوم بر پایه ترانههایی شکل گرفتهاند که مادران در موقعیتهایی مانند خواباندن، بغل کردن، نوازش کردن و بازی با کودکان میخوانند.
استفاده از ملودیهای برگرفته از موسیقی ایرانی، سازبندی ملایم و لحن طبیعی و صمیمی در اجرا، از ویژگیهای این اثر است. «ترانههای مادر و کودک» علاوهبر فراهم کردن الگویی برای استفاده از موسیقی در ارتباط روزمره والدین و کودکان، در حفظ و احیای بخشی از سنت لالاییخوانی و ترانههای مادرانه در فرهنگ ایرانی نیز اهمیت دارد.
آواز فصلها و رنگها از فریبرز لاچینی و سیمین قدیری
مجموعه «آواز فصلها و رنگها» از آثار فریبرز لاچینی در حوزه موسیقی کودک و نوجوان است که به سفارش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تولید و در سال ۱۳۵۵ منتشر شد. آهنگسازی و تنظیم این مجموعه را فریبرز لاچینی بر عهده داشته و سیمین قدیری قطعات آن را با شعرهایی از ژیلا مساعد، محمود کیانوش، فرهاد شیبانی و احمدرضا احمدی اجرا کرده است.
مضمون قطعات این مجموعه حول موضوعاتی مانند فصلهای سال، رنگها، طبیعت و عناصر دنیای کودکانه شکل گرفته است. از جمله قطعات آن میتوان به «آبی»، «سیاه»، «سفید»، «قرمز»، «نوروز»، «تابستان»، «پاییز»، «زمستان»، «باد آمد»، «باران»، «برف»، «یک گل» و «کبوتر» اشاره کرد.
این اثر از تجربههای اولیه فریبرز لاچینی در آهنگسازی برای کودکان و نوجوانان به شمار میرود و در شکلگیری کارنامه هنری سیمین قدیری در زمینه موسیقی کودک نیز جایگاه قابل توجهی دارد. همچنین استفاده از اشعار شاعران معاصر و برجسته ادبیات کودک، به مجموعه فضایی شاعرانه و خیالانگیز بخشیده است.
«آواز فصلها و رنگها» را میتوان نمونهای از تلاش برای پیوند موسیقی، شعر و مفاهیم طبیعت با دنیای ذهنی کودکان دانست.
انتهای پیام