شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ | ۰۸:۴۲
رابطه کمبود اکسیژن در ارتفاعات با سلامت «کلونی‌های زنبور عسل»

بررسی اثر شرایط کوهستانی بر یکی از مهم‌ترین آفت‌های زنبور

رابطه کمبود اکسیژن در ارتفاعات با سلامت «کلونی‌های زنبور عسل»

زنبور عسل از مهم‌ترین گرده‌افشان‌های پرورش‌یافته برای محصولات کشاورزی در سراسر جهان است. گرده‌افشانی به باروری بسیاری از گیاهان و تولید محصول کمک می‌کند؛ بنابراین عواملی که سلامت کلونی‌های زنبور را تهدید می‌کنند، می‌توانند برای زنبورداری و تولید غذا نیز اهمیت داشته باشند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد که شرایط ارتفاعات بلند می‌تواند بر توانایی یکی از انگل‌های زیانبار زنبور عسل اثر منفی بگذارد.

به گزارش ایسنا، کنه واروآ که با نام علمی «Varroa destructor» شناخته می‌شود، از آفت‌های مهم زنبور عسل در جهان است. این کنه روی بدن زنبور زندگی می‌کند و به همین دلیل انگل خارجی به شمار می‌رود. آلودگی به آن می‌تواند کلونی‌ها را با مشکل روبه‌رو کند و در مواردی با فروپاشی کلونی همراه باشد. شناخت شرایطی که بر زنده‌ماندن و زادآوری این انگل اثر می‌گذارند، برای فهم بهتر گسترش آن و یافتن راه‌های کنترلش اهمیت دارد.

ارتفاع از سطح دریا با تغییر شرایط محیطی همراه است و یکی از این تفاوت‌ها، کاهش فشار اکسیژن در ارتفاعات است. بررسی اثر این شرایط بر کنه واروآ می‌تواند به روشن‌شدن این موضوع کمک کند که آیا محیط‌های مرتفع برای انگل و زنبور به یک اندازه مناسبند یا نه. چنین دانشی شاید در آینده به طراحی روش‌های تازه برای مدیریت آفت کمک کند، هرچند برای اطمینان از کاربردپذیری آن، نتایج باید در شرایط گوناگون نیز بررسی شوند.

پژوهشگران دانشگاه ژجیانگ در شهر هانگژو چین در تحقیقی جالب، اثر ارتفاع بر بقا و تولیدمثل کنه واروآ را بررسی کردند. پژوهش آنان بر کلونی‌های زنبور عسل آلوده به این کنه متمرکز بود و شرایط ارتفاعی متفاوت را با هم مقایسه می‌کرد. هدف، سنجش این بود که آیا زندگی در ارتفاعات بالا با تغییر در توانایی کنه‌ها برای زادآوری ارتباط دارد یا خیر.

پژوهشگران ۶۰ کلونی آلوده را به چهار گروه ۱۵تایی تقسیم کردند. سپس هر گروه را به مکانی جداگانه در ارتفاعی متفاوت در تبت و استان یون‌نان در جنوب چین انتقال دادند. کلونی‌ها در محل‌های تازه نگهداری شدند و پژوهشگران بقای آن‌ها را طی دو سال دنبال کردند. همچنین توانایی تولیدمثل کنه‌ها در هر محل سنجیده شد و رشد کنه‌های جوان نیز مورد بررسی قرار گرفت. برای آزمودن نقش احتمالی کمبود اکسیژن، پژوهشگران در کندوهایی واقع در ارتفاع پایین، شرایط کم‌اکسیژن ایجاد کردند و تغییرات تولیدمثل کنه‌ها را با وضعیت مشاهده‌شده در ارتفاعات مقایسه کردند.

بیشترین بقای دوساله به کلونی‌هایی مربوط بود که در ارتفاع بیش از ۳۵۰۰ متر در لهاسا، تبت، قرار داشتند. از ۱۵ کلونی این محل، ۱۳ کلونی پس از دو سال همچنان زنده بودند. کلونی‌های واقع در سه محل دیگر بیش از یک سال دوام نیاوردند. پژوهشگران همچنین دریافتند کنه‌های ساکن ارتفاعات بالاتر با نرخ پایین‌تری تولیدمثل می‌کردند و رشد فرزندان آن‌ها نیز با تأخیر همراه بود. به بیان ساده، در آن شرایط هم تعداد کنه‌های تازه کمتر می‌شد و هم رشد آن‌ها کندتر پیش می‌رفت.

کاهش تولیدمثل کنه‌ها تنها در ارتفاعات دیده نشد. زمانی که پژوهشگران در کندوهای واقع در ارتفاع پایین، شرایط کم‌اکسیژن ایجاد کردند، کاهش مشابهی در زادآوری کنه‌ها مشاهده شد. این شباهت با این فرضیه سازگار است که فشار اکسیژن پایین در ارتفاعات ممکن است مانع تولیدمثل کنه واروآ شود. با این حال، نتایج به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که کمبود اکسیژن تنها عامل اثرگذار است؛ زیرا شرایط محیطی در نقاط مختلف می‌تواند تفاوت‌های دیگری هم داشته باشد و برای سنجش این احتمال، بررسی‌های بیشتر لازم است.

پژوهشگران که نتایج خود را در نشریه دسترسی‌آزاد «PLOS Biology» منتشر کرده‌اند، می‌گویند این یافته می‌تواند سرنخی درباره محدودیت‌های زیستی کنه واروآ به دست دهد؛ یعنی شرایطی که ممکن است توانایی طبیعی آن را برای زادآوری کاهش دهند. اگر پژوهش‌های بعدی این اثر را در محیط‌های متفاوت تأیید کنند، شاید بتوان از این شناخت برای توسعه روش‌های کنترل آفت استفاده کرد. یکی از امیدها، یافتن راه‌هایی برای کاهش آسیب کنه‌ها با اتکای کمتر به مواد شیمیایی است. چنین رویکردی می‌تواند برای زنبورداری سودمند باشد و به حفاظت از گرده‌افشان‌های مهم در تولید جهانی غذا کمک کند، اما این کاربرد هنوز نیازمند بررسی است.

دو کلونی از محل مرتفع لهاسا نیز از بین رفته بودند، اما علت مرگ آن‌ها در گزارش پژوهش مشخص نشد؛ زمانی که پژوهشگران به کندوها سر زدند، آن‌ها از پیش خالی بودند. این نکته یادآوری می‌کند که بقای کلونی‌ها فقط با اندازه‌گیری تولیدمثل کنه توضیح داده نمی‌شود و برای فهم کامل تفاوت میان محل‌ها، باید عوامل دیگری را نیز در مطالعات آینده سنجید. خود پژوهشگران هم تأکید کرده‌اند که نتایج باید در زمینه‌های محیطی دیگری بازآزمایی شوند.

انتهای پیام

# علمی‌ و دانشگاهی

آخرین اخبار علمی‌ و دانشگاهی