پیام مرتضایی شیراز در گفتوگو با ایسنا با تشریح ابعاد علمی و بالینی مقاومت آنتیبیوتیکی اظهار کرد: آنتیبیوتیکها از ابزارهای اصلی درمان عفونتهای باکتریایی هستند، اما استفاده نادرست از این داروها میتواند به انتخاب و گسترش سویههای مقاوم منجر شود و گزینههای درمانی مؤثر را کاهش دهد.
وی با اشاره به گزارش جهانی سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۵ افزود: بر اساس دادههای سال ۲۰۲۳، حدود یک مورد از هر شش عفونت باکتریایی تأییدشده آزمایشگاهی در جهان، نسبت به آنتیبیوتیکهای بررسیشده مقاوم بوده است؛ آماری که ضرورت تقویت نظام مراقبت و مدیریت مصرف این داروها را نشان میدهد.
این دانشجوی کارشناسی ارشد میکروبشناسی پزشکی با بیان اینکه مقاومت آنتیبیوتیکی به معنای مقاوم شدن بدن انسان در برابر دارو نیست، توضیح داد: در این فرایند، باکتریها توانایی بقا و تکثیر در حضور داروهایی را پیدا میکنند که در حالت عادی باید رشد آنها را متوقف کنند یا از بین ببرند.
مرتضایی شیراز ادامه داد: مقاومت ممکن است بهصورت ذاتی در برخی گونههای باکتریایی وجود داشته باشد یا در اثر جهشهای ژنتیکی و دریافت ژنهای مقاومت ایجاد شود. مصرف آنتیبیوتیک نیز با از بین بردن یا مهار باکتریهای حساس، شرایط بقای باکتریهای مقاوم و تکثیر آنها را فراهم میکند.
وی انتقال افقی ژن را از دیگر عوامل انتشار مقاومت دانست و گفت: ژنهای مقاومت میتوانند از طریق سه سازوکار کونژوگاسیون، ترانسفورماسیون و ترانسداکشن میان باکتریها جابهجا شوند؛ بنابراین گسترش این پدیده تنها به تکثیر باکتریهای مقاوم محدود نیست و تبادل اطلاعات ژنتیکی نیز در آن نقش دارد.
این دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی کردستان با تأکید بر ضرورت تشخیص درست منشأ عفونتها بیان کرد: آنتیبیوتیکها ساختارها و فرایندهای اختصاصی باکتریها را هدف قرار میدهند و بر ویروسها اثری ندارند. از این رو، بیماریهایی مانند سرماخوردگی، آنفلوانزا و کووید ۱۹ با آنتیبیوتیک درمان نمیشوند و تغییر رنگ ترشحات بینی به زرد یا سبز نیز بهتنهایی نمیتواند نشانه قطعی عفونت باکتریایی باشد.
وی نقش آزمایشگاههای میکروبشناسی را در شناسایی عوامل عفونی و تعیین الگوی مقاومت مهم ارزیابی کرد و افزود: کشت و شناسایی باکتری، روش انتشار دیسک و تعیین حداقل غلظت مهارکنندگی رشد باکتری (MIC) از روشهای ارزیابی حساسیت آنتیبیوتیکی هستند که نتایج آنها در کنار وضعیت بالینی بیمار، به انتخاب درمان مناسب کمک میکند.
مرتضایی شیراز با اشاره به پیامدهای مقاومت آنتیبیوتیکی اظهار کرد: کاهش گزینههای درمانی، افزایش احتمال شکست درمان، طولانی شدن دوره بیماری و بستری، بالا رفتن هزینههای درمان و افزایش خطر عوارض و مرگومیر از پیامدهای این پدیده است. همچنین مقاومت دارویی میتواند کنترل عفونتها در جراحیهای پیچیده، پیوند اعضا و درمانهای سرکوبکننده سیستم ایمنی را دشوارتر کند.
وی مصرف مسئولانه آنتیبیوتیکها را یکی از راهکارهای اصلی مقابله با این مشکل دانست و گفت: پرهیز از مصرف خودسرانه، استفاده از دارو صرفاً با تجویز و تشخیص پزشک، رعایت مقدار و مدت درمان و خودداری از مصرف داروهای باقیمانده از نسخههای قبلی، از اصول مهم پیشگیری از گسترش مقاومت است.
این دانشجوی کارشناسی ارشد میکروبشناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کردستان همچنین رعایت بهداشت دست، پیشگیری از انتقال عفونتها و دریافت واکسنهای توصیهشده را در کاهش ابتلا به بیماریهای عفونی و در نتیجه کاهش نیاز به مصرف آنتیبیوتیک مؤثر دانست.
مرتضایی شیراز در پایان تأکید کرد: مقابله با مقاومت آنتیبیوتیکی تنها مسئولیت پزشکان و متخصصان آزمایشگاه نیست و مردم، داروسازان، کادر درمان و نظام سلامت نیز در این زمینه نقش دارند. تشخیص صحیح، تجویز منطقی، پایش مستمر الگوهای مقاومت و افزایش آگاهی عمومی، از ارکان حفاظت از اثربخشی آنتیبیوتیکها برای نسلهای آینده است.
انتهای پیام