مجتبی حورایی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به اینکه افرادی که اعتمادبهنفس پایینی دارند، معمولا از قضاوت دیگران و بهویژه قضاوت گروه همسالان خود واهمه دارند، اظهار کرد: این مسئله تا حد زیادی به فضای تربیتی و محیطی بازمیگردد که فرد در آن رشد کرده است. برخی افراد در خانوادههایی بزرگ میشوند که اعضای آن توجه زیادی به نظر مردم دارند.
وی افزود: زمانی که کودکی قصد دارد لباسی بپوشد یا از خانه خارج شود، به او گفته میشود این کار را انجام ندهد، زیرا ممکن است مردم او را مسخره کنند یا دربارهاش قضاوت کنند. در چنین شرایطی، بهجای توضیح درباره مناسب یا نامناسب بودن یک رفتار، نظر و قضاوت دیگران بهعنوان معیار اصلی به کودک منتقل میشود.
حورایی ادامه داد: بهتدریج این تصور در ذهن فرد شکل میگیرد که نظر مردم اهمیت بسیار زیادی دارد. از سوی دیگر، برخی افراد در خانوادههایی رشد میکنند که هنگام برخورد با آنها از تحقیر، تمسخر و توهین استفاده میشود. این تجربهها باعث میشود فرد نسبت به تحقیر و تمسخر حساسیت بیشتری پیدا کند و در بزرگسالی نیز از تکرار چنین تجربههایی واهمه داشته باشد.
این روانشناس تصریح کرد: فردی که چنین تجربههایی را از دوران کودکی با خود به همراه دارد، ممکن است هنگام ارائه کنفرانس یا صحبت در جمع دانشجویان دچار اضطراب شود و مدام نگران باشد که مبادا هنگام صحبت کردن تپق بزند، مطلبی را فراموش کند یا اشتباهی مرتکب شود و دیگران به او بخندند. در نتیجه، چنین فردی تلاش میکند تا حد امکان داوطلب صحبت کردن نشود و حتی در صورت حضور در جمع، استرس زیادی را تجربه میکند.

مقایسه دانشجویان، زمینهساز تشدید ترس از قضاوت
وی درباره تأثیر مقایسه شدن با دانشجویان موفقتر و دریافت بازخوردهای منفی از همکلاسیها بر ترس از اشتباه کردن در محیط دانشگاه، بیان کرد: این عوامل قطعا تأثیرگذار هستند. اساسا استاد یا فردی که مسئولیت تدریس را بر عهده دارد، نباید دانشجویان را در مقایسه با یکدیگر قرار دهد، بلکه بهتر است عملکرد هر دانشجو را با گذشته خودش بسنجد.
حورایی خاطرنشان کرد: برای مثال، میتوان به دانشجویی که نمره ۱۷ گرفته است، گفت که نسبت به گذشته که نمره ۱۵ داشته، پیشرفت قابلتوجهی کرده است یا به دانشجویی که عملکردش نسبت به گذشته افت داشته، یادآوری کرد که باید تلاش بیشتری داشته باشد. با این حال، ما معمولا نمرات همه دانشجویان را اعلام میکنیم و به این ترتیب، آنها را در معرض مقایسه با یکدیگر قرار میدهیم.
این روانشناس اضافه کرد: این مسئله برای فردی که از دوران کودکی تجربه مقایسه شدن داشته است، میتواند اضطراب بیشتری ایجاد کند. کودکی که بارها از سوی خانواده با دخترخاله، پسرخاله یا دیگران مقایسه شده و موفقیتهای دیگران به رخ او کشیده شده است، در دوران دانشجویی نیز با قرار گرفتن در چنین فضایی، بیشتر از اشتباه کردن و قضاوت شدن میترسد.
وی با اشاره به پیامدهای روانی مقایسه دانشجویان با یکدیگر، اظهار کرد: وقتی دانشجویی خود را با دانشجوی ممتاز مقایسه میکند و عملکرد ضعیفتری دارد، ممکن است ضعف خود را فاجعهانگاری کند و به خودش برچسبهایی مانند نادان، بیاستعداد یا ناتوان بزند؛ چنین قضاوتهایی درباره خود، اضطراب او را افزایش میدهد.
حورایی تأکید کرد: اگر قرار است مقایسهای صورت بگیرد، بهتر است هر فرد خودش را با گذشتهاش مقایسه کند، نه با دانشجوی کناری. این موضوع هم بر عهده استاد است که از مقایسه دانشجویان با یکدیگر خودداری کند و هم خود دانشجو باید در مسیر توسعه فردی، همواره عملکرد فعلیاش را با گذشته خود بسنجد.

اضطراب، حافظه و تمرکز دانشجویان را تضعیف میکند
این روانشناس درباره تأثیر استرس تحصیلی بر حافظه و تمرکز دانشجویان گفت: هیچ عاملی به اندازه اضطراب نمیتواند بر عملکرد تحصیلی تأثیر منفی بگذارد. برای درک و بهخاطرسپردن مطالب، ذهن به آرامش نیاز دارد و فردی که دائما درگیر مقایسه و ترس از قضاوت دیگران است، نمیتواند دریافت و تمرکز مناسبی داشته باشد.
وی ادامه داد: دانشجویی که هنگام مطالعه یا حضور در کلاس درگیر اضطراب است، نمیتواند توجه و دریافت مناسبی از مطالب داشته باشد. به همین نسبت، بهخاطرسپردن اطلاعات نیز برای او دشوارتر میشود و در جلسه امتحان یا هنگام پاسخگویی شفاهی هم ممکن است در یادآوری مطالب با مشکل مواجه شود. بنابراین، اضطراب نهتنها کمکی به پیشرفت تحصیلی نمیکند، بلکه به عملکرد دانشجو آسیب میزند و نمیتواند عامل مؤثری برای حرکت و پیشرفت باشد.
حورایی با تأکید بر نقش استادان در کاهش اضطراب دانشجویان، بیان کرد: استاد میتواند از تجربه شخصی خود صحبت کند و به دانشجویان بگوید که او نیز در گذشته هنگام صحبت در جمع اضطراب داشته، اما با تمرین و تکرار توانسته است بر این مسئله غلبه کند و اکنون صحبت کردن در مقابل جمع برایش راحتتر شده است.
این روانشناس افزود: استاد باید به دانشجویان توضیح دهد که اضطراب هنگام حضور در جمع و ارائه مطالب، امری طبیعی است و تنها راه کاهش آن، مواجهه با ترسی است که فرد تجربه میکند. همچنین باید دانشجویان را تشویق کند که در کلاس صحبت کنند و اگر فردی هنگام ارائه مطلب دچار اضطراب شد، سایر دانشجویان بهجای تمسخر، او را تشویق و حمایت کنند.

ایجاد فضای امن در کلاس، ضرورتی برای تقویت اعتمادبهنفس
وی با تأکید بر ضرورت ایجاد فضای امن در محیط دانشگاه، خاطرنشان کرد: اگر دانشجویی هنگام صحبت کردن اشتباه کرد یا نتوانست مطلبی را بهدرستی بیان کند، نباید با واکنش تمسخرآمیز دیگران مواجه شود. در مقابل، فردی که دانشجوی دیگری را مسخره میکند، باید با واکنش مناسب استاد روبهرو شود. در این شرایط، استاد نباید صرفا با مدارا از کنار رفتارهای تمسخرآمیز عبور کند، بلکه باید نسبت به آن واکنش نشان دهد.
حورایی تصریح کرد: استاد باید در وهله نخست فضایی امن در کلاس ایجاد کند و به دانشجویان اطمینان دهد که اضطراب هنگام صحبت در جمع طبیعی است و مواجهه تدریجی با این اضطراب میتواند به کاهش آن کمک کند. بنابراین، همه افراد باید برای ایجاد چنین فضایی تلاش کنند، مشوق یکدیگر باشند و از دانشجویانی که قصد دارند در کلاس صحبت کنند، حمایت کنند.
این روانشناس با اشاره به تأثیر رفتار نامناسب برخی استادان بر اعتمادبهنفس دانشجویان گفت: متأسفانه گاهی خود استاد از الفاظ و تعابیر نامناسبی استفاده میکند و در مقابل جمع، جملاتی به دانشجو میگوید که باعث میشود او احساس کند شخصیتش خرد شده است؛ چنین برخوردهایی به افزایش اضطراب دانشجو دامن میزند.
وی تأکید کرد: استادی که مسئولیت تدریس یک درس را بر عهده دارد، باید در کنار آموزش محتوای تخصصی آن درس، مهارتهای دیگری را نیز به دانشجویان آموزش دهد؛ زیرا اگر فرد به بالندگی، رشد فکری و بلوغ روانی دست پیدا کند، قطعا موفقیت بیشتری خواهد داشت. وظیفه استاد صرفا این نیست که برای مثال درس فیزیک را تدریس کند و به کار خود پایان دهد، بلکه موفقیت افراد به عواملی مانند آرامش، حال خوب و اعتمادبهنفس نیز وابسته است.
انتهای پیام