در بخش پایانی این مجموعه، از یک سو به حضور و همکاری آلن لانس فرانسوی و جفری اسکوایرز ایرلندی با جُنگ اصفهان و تلاش آنها برای معرفی شعر معاصر ایران به زبانهای دیگر میپردازیم، همچنین به سراغ مرشد عباس زریری، نقال نامدار اصفهانی، میرویم و چگونگی ثبت روایتها و داستانهای او را بهعنوان بخشی از میراث شفاهی و هنر رو به فراموشی نقالی بازخوانی میکنیم.
گاهی یکی از عوامل گسترش و تاثیرگذاری یک مجله در سود بردن آن مجموعه از تمامی امکانات در دسترسش خلاصه میشود. این اتفاقی است که در دفتر ششم جُنگ اصفهان رخ میدهد و ما با دو شاعر و محقق خارجی آشنا میشویم؛ یکی آلن لانس فرانسوی و دیگری جفری اسکوایرز ایرلندی. آن زمان هر دو نفر ساکن اصفهان و مشغول به تدریس بودهاند و قصد داشتند تا «نمونههایی از شعر امروز ایران را به زبانهای فرانسه و انگلیسی برگردانند». این آشنایی تا جایی ادامه پیدا میکند که اسکوایرز با همکاری اعضای جُنگ مجموعهای فراهم آورده و به کشور خود برمیگردد. لانس نیز بعد از چندی به تهران منتقل میشود و آشنایی با تعدادی از شاعران روز ایران به او کمک میکند تا هدف خود را دنبال کند.
جُنگ اصفهان از حضور فردی مانند آلن لانس که به دلیل همکاری با مجلۀ شعر «اکسیون پوئتیک» آشنایی نزدیکی با جریان شعر معاصر فرانسه دارد، استفاده میکند و از وی میخواهد تا در مطلبی، نسل جدیدی از شاعران فرانسوی را به مخاطبان فارسی زبان معرفی کند. هر دوی این افراد سالها بعد و به نحوی متفاوت دوباره به ادبیات ایران گره میخورند؛ اسکوایرز که سه سال در ایران زندگی میکند به دلیل ترجمۀ انگلیسی اشعار حافظ برندۀ جایزۀ هیئت داوران انستیتو آمریکایی مطالعات ایرانی میشود و لانس چندین سال بعد در اواسط دهۀ هشتاد شمسی، به دلیل چاپ کتاب «شعر معاصر فرانسه» که برگزیدهای از شعر سیوپنج شاعر فرانسوی نیمۀ دوم قرن بیستم است، با همکاری سفارت فرانسه به ایران دعوت میشود. لانس که در این مسافرت همسر آلمانی خود را نیز به همراه داشته در چند شهر ایران از جمله شیراز و فیروزکوه برنامه شعرخوانی برگزار میکند. از لانس مجموعه شعری مشترک با حسن صفدری در انتشارات ثالث و همچنین کتابی با عنوان «نبرد واژگان علیه نابودی» در سال ۹۸ منتشر شده است.
مرشد عباس زریری (گزارش میدانی جُنگ اصفهان؛ نقالی هنر فراموش شده)
از نکات برجستهای که در کارنامه جُنگ اصفهان وجود دارد پرداختن به کارهای تحقیقی و میدانی بوده است. برای نمونه میتوان به مرشد عباس زریری اشاره کرد. در شمارۀ سوم جُنگ، جلیل دوستخواه در مطلبی با عنوان «نقالی، هنر داستانسرایی ملی» به سراغ این مرشد میرود و در مصاحبۀ کوتاهی که با وی انجام میدهد به سابقۀ نقالی، منابع، موضوعات، اهداف، بزرگان این رشته و چرایی افول آن میپردازد. دوستخواه پس از پایان مصاحبه تکهای از نقالی داستان رستم و سهراب مرشد عباس زریری را پیاده کرده که در کافه گلستان بر روی نوار ضبط شده است. اهمیت موضوع آنجا مشخص میشود که مرشد پنج سال بعد در ۱۳۵۰ فوت میکند و این مطلب و مصاحبه یکی از تنها منابع ماندگار از این چهرۀ فرهنگی به حساب میآید. وی در جایی از مصاحبه به چگونگی ورود به این رشته میپردازد و از خاطرات خود میگوید «من از اول جوانی (حدود پنجاه سال پیش) به این کار رو آوردم. در اوایل کار، جمعیت شنوندگان زیاد بود. مثل حالا نبود که مردم یک سرند و هزار سودا. صاحبان قهوهخانهها بر اثر رقابت و برای کشاندن نقالان به قهوهخانۀ خود با هم به دعوا و کشمکش میپرداختند و خلاصه حوادث خوش و ناخوش زیاد دیدهام» و در جایی دیگر نام مرشدان قدیمی و اساتید این هنر را برمیشمارد «این طایفه زیاد بودند آقاجان. این سفره، سفرۀ جوانمردی و مردانگی، همهجا پهن بود. حافظه یاری نمیکند، فقط چند نفری را که اسم و رسمشان به یادم میآید، میگویم یادداشت کنید. در تهران حاج حسین بابا مشکین و غلامحسین غول بچه و مرشد رحیم ناطقی (که رستمنامه و اسکندرنامه هر دو را میگفتند) و حاج مرشد عباس (که با قامت بلند و ریش دو فاق و قبای کمرچین، درست صلابت و شکل و شمایل رستم را داشت) و امثال اینها. در اصفهان مرشد رجبعلی و مرشد مجید و مرشد عبدالرحیم (که فقط داستان اسکندر میگفت) و سید جلال شهیدان و مانند ایشان. در شیراز حاج مستان و مرشدآقا و دیگران. در اهواز نصرت علی شاه و...».
در دفتر پنجم جُنگ نیز بار دیگر جلیل دوستخواه قسمتی از کتاب مرشد عباس زریری با عنوان «داستان گرشاسب و زدن او رخام فیل سوار گرد گل آبادی را» را عیناً میآورد و در مقدمهای که بر آن مینویسد یادآوری میکند که روایت مرشد با تمامی روایتهای پیشین مربوط به گرشاسب متفاوت است و اهمیت آن در چگونگی نوشته شدن داستانی کهن است که از مسیر «طولانی سینههای سخنسرایان و داستانپردازان قرون» گذشته است. در سال ۱۳۶۹ «داستان رستم و سهراب» و بعدها در سال ۱۳۹۶ مجموعه پنج جلدی شاهنامه نقالان مرشد عباس زریری با تصحیح جلیل دوستخواه منتشر شد.
انتهای پیام