یلدا برگرفته از یک واژه سُریانی است که به تولد و زایش معنی شده است. سریانی زبان رایج مسیحی‌ها بوده است که از تحقیق و بررسی در کتب تاریخی واژه نامه‌ها کسب شده است. دانشمند بزرگ و تقویم شناس ابوریحان بیرونی با نام میلاد اکبر از شب یلدا یاد می کند و آن را میلاد خورشید دانسته است.

یکی از مهم ترین شب‌های ایران باستان شب یلدا است که از دیرباز تا به امروز مورد توجه و اهمیت ایرانیان واقع شده است جشن‌ها و شب نشینی‌هایی که در این شب توسط مردم در اقصی نقاط کشور برگزار می‌شود. یک سنت دیرینه محسوب می‌شود که تا امروز نیز نه تنها از ارزش آن چیزی کم نشده است بلکه جایگاه بسیار ویژه‌ای در نزد ایرانیان پیدا کرده است.

به گزارش ایسنا، گذشته‌­های دور رسم بر این بوده است که در شب‌­های طولانی زمستان در خانه آتش روشن می­‌کردند و در کنار آن به شب‌نشینی (اَتشونی) می‌­پرداختند.

در این «اَتشونی‌­ها» علاوه‌بر به جا آوردن صله رحم، شعر خوانی، شاهنامه‌خوانی و گرفتن فال نیز انجام می‌­شد و بزرگ­ترها و پیرمردهایی که طبع داستان‌گویی داشتند در این شب‌­ها داستان‌­های محلی را برای حاضران در جمع نقل می‌­کردند.

وقتی که شب‌نشینی به پایان می‌­رسید، آتش را خاموش می­‌کردند، البته معتقد بودند اگر کسی زودتر از دیگر حاضران از شب‌نشینی برگردد، آتش شب‌نشینی را خاموش کرده است.

روشن‌کردن آتش در شب­‌های زمستان برای استفاده از گرما و روشنایی آن بوده و وقتی که آتش را خاموش می­‌کردند از گرمای زغال آن در کرسی بهره می­‌بردند.

کف؛ بخش جدایی‌ناپذیر سفره یلدا

"کف"، نوعی شیرینی است که با زدنِ آب "چوبک" و شیرین کردن آن به دست می‌‏آید و برای تهیه این شیرینی محلی مقداری چوبک که در گویش بیرجند "پشمشویه" یا "بیخ" می‌‏نامند(ریشه نوعی گیاه صحرایی است) را کوبیده و چند بار در آب می‌جوشانند و چون این آب تلخ است آن را عوض می‌کنند و دوباره می‌جوشانند. این کار را آنقدر تکرار می‌‏کنند که تلخی آب گرفته شود و هیچ طعمی نداشته باشد.

آب را می‌گذارند، سرد شود آنگاه آن را در ظرف بزرگی که بهتر است تغار سفالی باشد، می‌ریزند و با "دسته‏ گز" که از ترکه‌‏های به هم بسته شده‌ی درخت گز یا انار است هم می‌زنند و این زدن را آنقدر ادامه می‌دهند که آب چوبک "کف" کند و معمولا هم زدن با آهنگ خاصی ادامه می‌یابد تا "کف" سفت شود. سپس مقداری شیره انگور یا شیره شکر و یا پودر شکر را به بتدریج به آن اضافه می‌کنند و زدن کف را ادامه می‏‌دهند تا خوب مخلوط شود و "کف" شیرین شود.

وقتی که "کف" از هر جهت آماده شد آن را در ظرف‌هایی می‌کشند و روی آن را مغز کوبیده گردو، بادام، پسته و تخم رازیانه و بادیان می‌پاشند و با سرانگشت آن را می‌خورند.

کف زدن از سرگرمی‏‌های زمستان به خصوص شب چلّه یا یلدا است، در این میان گروهی از جوانان قبل از شیرین کردن کف‌ها با پرتاب آن به سوی همدیگر و مالیدن کف به سر و صورت یکدیگر شادی و نشاط را به جمع مهمانان می‌آورند. گاهی نیز در شب‌های برفی برای شگون مقداری از کف را روی برف‌ها می‌ریزند.

استقبال از مهمانان

آیین شب یلدا از جمله شب‌های خاطره انگیز در اولین شب از فصل زمستان با برپایی مراسم خاص برگزار می‌شود. از چند روز قبل خانواده‌ها مشغول تدارک آجیل، میوه و شیرینی یا برپایی مهمانی می‌شوند. در این شب کوچک‌ترها برای ادای احترام و عرض ادب به همراه خانواده به دیدار بزرگترها به خصوص خانواده پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها می‌روند و با ورود خانواده‌های کوچک‌تر به منزل بزرگ‌ترها، مادربزرگ خانواده با آتش سپند و بوی عطر گل محمدی به استقبال آن‌ها می‌آید و این سپند را برای رفع گرفتاری‌ها و بلا دور سر همه می‌چرخاند و با ذکر صلوات حال و هوای خاصی به آن منزل می‌دهد.

هدیه عروس در شب یلدا

هدیه و خوراکی بردن به خانه عروس از جمله مراسمی است که مردم خراسان‌جنوبی در شب یلدا انجام می‌دهند. در شب یلدا خانواده داماد برای دخترانی که تازگی نامزد کرده‌اند هدایایی می‌فرستند و به این صورت خانواده عروس و داماد دور هم جمع می‌شوند و بلندترین شب سال را جشن می‌گیرند. این هدایا شامل سینی میوه و تنقلات، پارچه و لباس‌های نو است که داماد برای تازه عروس خود می‌برد.

بازی در شب یلدا

در شب یلدا خانواده‌ها و بزرگ‌های فامیل دور هم جمع می‌شوند و با خواندن شعر و داستان، شیرینی و آجیل خوردن و بازی کردن بلندترین شب سال را سپری می‌کنند، البته برای این شب آجیل‌های خانگی چون برگه‌های میوه نیز تهیه می‌شود. شب زنده داری و مهمانی گرفتن از سال‌های پیش در استان خراسان جنوبی رسم بوده و هنوز هم این مراسم‌ها در میان مردم وجود دارد.

در شب یلدا بازی‌های دسته جمعی چون گل یا پوچ، طرح معما، چیستان، بازگویی قصه و نقل داستان‌های قدیمی توسط بزرگان فامیل باب است و این بازی‌ها در بیرجند و دیگر شهرستان‌های خراسان جنوبی انجام می‌شود.

گل یا پوچ، بازی شب چله‌

بازی‌های دسته جمعی همچون گل یا پوچ، طرح معما و چیستان و بازگویی قصه و داستان‌های قدیمی توسط سالخوردگان و بزرگان فامیل و گرفتن فال حافظ از دیگر مراسم شب یلدا در بیرجند و سایر شهرستان‌های خراسان جنوبی است.

در پایان شب به رسم دیرینه خانواده‌های ایرانی، میهمانان با آجیل، میوه و شیرینی پذیرایی می‌شوند. در گذشته برای پذیرایی از برگه زردآلو، هلو، چغندر و تخمه خربزه و هندوانه و شاهدانه به جای آجیل، میوه و شیرینی امروز استفاده می‌شد.

رسمی برای تازه عروسان

به گزارش ایسنا، هدیه و خوراکی بردن به خانه عروس از جمله مراسمی است که مردم خراسان‌جنوبی در شب یلدا انجام می‌دهند. در شب یلدا خانواده داماد برای دخترانی که تازگی نامزد کرده‌اند هدایایی می‌فرستند و به این صورت خانواده عروس و داماد دور هم جمع می‌شوند و بلندترین شب سال را جشن می‌گیرند. این هدایا شامل سینی میوه و تنقلات، پارچه و لباس‌های نو است که داماد برای تازه عروس خود می‌برد.

انتهای پیام