فرهنگ دیدن افراد نابینا و کم بینا به عنوان افراد توانمند و متفاوت امری لازم است، دیدگاه و نگرشی که شاید هنوز جای کار دارد و باید جامعه هم این دیدگاه را داشته باشد.
میلیون ها نفر در سرتاسر جهان، جامعه بزرگ نابینایان را تشکیل می دهند،جامعه ای که نیازمند پیگیری و کار بیشتر است. وقتی امکانات مناسبی برای اشتغال آنها وجود ندارد پس برای ازدواج هم رغبتی ندارند و وقتی درآمدی نیست، از برنامه های فرهنگی، هنری و ورزشی هم خبری نیست، تازه اگر هم اشتیاقی باشد باز هم این افراد با عدم مناسب سازی امکانات روبرو می شوند. اما آیا مشکلات نابینایان جدی گرفته شده است یا پس از روز عصای سفید، بازهم باید منتظر فرصتی برای مطرح کردن این مشکلات شد.
با نگاهی به زندگی نابینایان حجم گسترده مشکلات این افراد را می بینیم و قانع می شویم که روز عصای سفید برای پرداختن به این روشندلان کافی نیست. روشندلان اما هنوز استوار و با اعتماد به نفس با عصای سفید خود گام برمی دارند، عصایی که حتی خبر از کیفیت نامطلوب آن می دهند.
هر ساله ۱۵ اکتبر مصادف با ۲۳ مهر، به عنوان روزجهانی نابینایان یا عصای سفید در نظر گرفته می شود، از نابینایان یادی شده و برنامه هایی برگزار می شود و شاید روزی برای یادآوری اینکه نابینایان نیروی عجیبی برای ساختن و پیشرفت دارند.
عبدالباقی روشنی، رییس هیات مدیره انجمن نابینایان استان کردستان، که خود او هم یکی از روشندلان در شهر سنندج است، در گفت و گو با ایسنا می گوید: فوق لیسانس جامعه شناسی، عضو هیات ورزش های نابینان و دارای عناوین ورزشی در استان هستم و روز جهانی عصای سفید را تبریک می گویم. مشکلات زیاد است ولی اگر بخواهم به آنها اشاره داشته باشم به طور کلی در چند بخش است. جامعه نابینایان در استان دارای انجمن های فعالی در شهرهای سنندج، بانه و مریوان است و حتی افرادی در این انجمن ها عضو انجمن های ملی نابینایان کشور هستند.
آموزش و چالش های پیش روی روشندلان
عبدالباقی روشنی بدون هیچ مقدمه ای به بحث آموزش پرداخت و از مشکلات نابینایان در این حوزه برایم گفت. اینکه یک فرد دارای معلولیت بینایی از بدو ورود به مدرسه با مشکلاتی مواجه بوده و نیازمند آموزش ها و مهارت هایی قبل از آغاز تحصیل است، مثلا آشنایی با نور و جهت ها و بودن در مکان پر نور در افراد کم بینا ضروری است.
او افزود: به علت کمبود نیرو و تعداد کم دانش آموزان نابینا، کلاس های درس به صورت چندپایه با هم در یک کلاس و با یک معلم برگزار می شود و سه روز در هفته کلاس دایر است حتی این شرایط در شهر سنندج هم وجود دارد، در حالی که باید کیفیت مهم باشد نه کمیت و متاسفانه ضعف درسی دانش آموزان نابینا هم نه به دلیل استعداد بلکه به دلیل همین کمبودها پیش می آید و ربطی به معلولیت آنها ندارد.
روشنی از کمبود مواد آموزشی و کمک آموزشی گله می کند و می گوید: وسایل کمک آموزشی دانش آموزان نابینا به دلیل قیمت های بالا محدود است که باید توسط سازمان های مربوطه تهیه شوند به عنوان نمونه ماشین پرکینز یا همان تایپ بریل و وسیله ای ضروری به عنوان نوشت افزار نابینایان که تعداد محدودی از آن در کل استان وجود دارد و به دلیل تحریم ها خرید و وارد کردن آن هم بسیار مشکل است.
وی می گوید: با گسترش وسایل دیجیتالی و الکترونیکی، دانش آموزان نابینا باز هم در این حوزه دچار کمبود هستند و لپ تاپ و تبلت کافی در دسترس آنها قرار نمی گیرد و یا یادداشت بردارهای دیجیتالی که به دلیل گرانی در بازار قابل دسترس نیست پی دانش آموزان به طور اشتراکی با هم از این وسایل استفاده می کنند.
روشنی مشکل دیگر را تولید کتاب های گویا و تبدیل منابع آموزشی به این فرمت ها می داند و می گوید: افراد کمی در این زمینه فعال هستند و گاهی خود دانش آموزان در این بخش فعالیت کرده و کتاب ها را به صوتی تبدیل می کنند یعنی کمیته ای ویژه و تخصصی برای این امر مهم وجود ندارد. تولید محتوا در آموزش نابینایان لازم است ولی تبدیل محتواهای آموزشی موجود به کتاب های گویا ضروری تر است.
تنها با یک نرم افزار دستیار صوتی، کارهایم را انجام می دهم
جالب است بدانید امروزه افراد نابینا برای استفاده از گوشی و وسایل دیجیتالی با یک نرم افزار به نام دستیار صوتی، تمام فعالیت های روزانه خود را انجام می دهند اما روشنی می گوید برخی وب سایت های داخلی در کشور این امکانات را ارائه نمی دهند در حالی که باید قبل از طراحی به افراد نابینا توجه داشته باشند، حتی برخی همراه بانک ها و نرم افزارها توسط نابینایان قابل استفاده نیستند و مواردی از این قبیل که دسترسی را برای این قشر سخت کرده است.
او با اشاره به عدم مناسب سازی در سیستم اتوماسیون اداری افزود: برای استفاده از این اتوماسیون افراد نابینا باید از شخص دیگری کمک بگیرند؛ لازمه مناسب سازی ابتدا کار فرهنگی است که باید فرهنگ دیده شدن افراد نابینا در برنامه ریزی ها به وجود بیاید.
عدم تحقق اشتغال نابینایان
طبق آمارهای رسمی با وجود تلاش ارگان های مختلف، هنوز نرخ بیکاری در نابینایان بیشتر از افراد عادی است. به دلیل دید جامعه که افراد نابینا دارای معلولیت هستند، بحث اشتغال نابینایان در استان محدود است و به گفته رییس هیات مدیره انجمن نابینایان استان کردستان، تنها ۱۰ درصد این افراد دارای کار هستند.
او می گوید: طرح سهمیه استخدامی ۳ درصدی معلولین به خوبی اجرا نمی شود یا دستگاه ها کار مناسبی را برای معلولین در نظر نمی گیرند و شغل هایی همچون منشی و اپراتور تلفن هم که قبلا برای استخدام نابینایان در نظر گرفته می شد، به دلیل پیشرفت امکانات دیجیتالی در ادارات از بین رفته است، البته مرکز مشاوره تلفنی بهزیستی سنندج را دو نفر فرد نابینا اداره می کنند. به نظرم باید ادارات و سازمان ها زمینه را برای اشتغال و فعالیت این افراد مهیا کنند و به دنبال پاک کردن صورت مسئله نباشند.
روشنی، گذری به بحث گزینش معلولین برای ورود به کار زد و گفت: متاسفانه گزینش افراد نابینا با توجه به معلولیت افراد انجام می شود نه با توجه به توانایی آنها، خیلی از افراد نابینا در تخصص خود از افراد عادی هم تواناتر هستند مثلا افرادی را حتی برای جذب هیات علمی در دانشگاه داشته ایم و وجود معلمان و افراد با مدارک دانشگاهی بالا نیز خبر از این توانایی ها می دهند.
او می گوید: در بخش خصوصی هم موفق هستیم و هم اکنون ۵ نفر وکیل فعال در استان داریم که بدون محدودیت مشغول به کار هستند.
از دوره های آموزشی محروم هستیم
نابینایان در استفاده از دوره های فنی و حرفه ای و دوره های توانمندسازی و آموزشی به دلیل عدم مناسب سازی، محروم هستند و یا به گفته رییس هیات مدیره انجمن نابینایان استان کردستان در صورت شرکت هم، گواهی به آنها تعلق نمی گیرد.
او می گوید: می خواستم دوره مهارت های کامپیوتر را طی کنم ولی به دلیل عدم مناسب سازی آزمون با مشکل روبرو شدم و در موسسات آموزشی هم بسیاری از دوره ها برای نابینایان مناسب سازی نشده اند.
وضعیت ورزش نابینایان در استان
دبیر هیات ورزش های نابینایان استان کردستان، خود یک ورزشکار موفق است و عناوینی در گذشته دارد، او ضمن اشاره به اینکه سالن ورزشی مخصوص نابینایان در شهر سنندج وجود دارد اما از مشکلات ورزش نابینایان هم می گوید، اینکه در شهرستان های دیگر سالن ورزشی مخصوص وجود ندارد و پرداخت هزینه های ورزش مخصوصا برای خانم های ورزشکار مشکل است.
روشنی می گوید: هزینه زیادی برای عبور و مرور ورزشکاران نابینا به ویژه برای خانم ها وجود دارد چون این افراد نمی توانند به تنهایی مسیر سالن ورزشی را طی کنند. همچنین بسیاری از ورزش ها برای بانوان در شهرستان ها مناسب سازی نشده است.
وی خاطر نشان کرد: هیات ورزش های نابینایان استان کردستان دارای ۱۷۰ نفر ورزشکار در رشته های گلبال، شنا، پاورلیفتینگ، شطرنج و کوهنوردی فعال می باشد و این ورزشکاران موفق به کسب عنوان هایی نیز شده اند مثلا در رشته پاورلیفتینگ دارای مقام های دوم و سوم هستند، سال گذشته مقام اول گلبال کشور را کسب کرده اند، در رشته شنا نیز یکی از ورزشکاران موفق به دریافت ۳ مدال طلا شده است و گروه کوهنوردی عصای سفید کردستان که یکی از اولین گروه های کوهنوردی نابینایان کشور بوده، افتخار صعود به مهم ترین قله های ایران و حتی قله های جهان را در کارنامه خود دارد.
معابر شهری مناسب یا فقط خط پیاده روی نابینایان
مناسب سازی خدمات شهری جهت استفاده افراد نابینا و همچنین معلولین باید در اولویت اجرای برنامه های خدمات شهری باشد و این اقدامات را نمی توان فقط از بهزیستی انتظار داشت بلکه باید تمام ارگان ها در این امر دخیل باشند.
روشنی، مناسب سازی شهری را حتی ۲۰ درصد هم نمی داند و شاخص مناسب سازی ر