دکتر حمیدرضا خانکه هشتم مهرماه در سمینار یکروزه تابآوری و نظام سلامت در حوادث و بلایا اظهار کرد: در این رویداد تلاش شد تازههای مدیریت خطر در نظام سلامت مطرح شود و با توجه به حضور اساتید و متخصصان برجسته، زمینه استفاده از دانش و تجربیات جدید در این حوزه فراهم شود.
وی با اشاره به اهمیت آمادگی در برابر حوادث و بلایا افزود: مدیران ارشد استان باید در نخستین مرحله، خطرات مختلف موجود در استان را شناسایی و ارزیابی کرده و نقشه مخاطرات را ترسیم کنند و سپس براساس این ارزیابی، آموزش مردم و طراحی سناریوهای مختلف برای واکنش در زمان حادثه را در دستور کار قرار دهند.
رئیس مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی ادامه داد: باید برای سناریوهای مختلف مشخص شود که مردم، دستگاههای اجرایی و نظام سلامت در زمان وقوع هر حادثه چه واکنشی باید داشته باشند و هماهنگی میان دستگاهها نیز از پیش شکل بگیرد تا در صورت وقوع حادثه، خسارتها کاهش یابد.
خانکه با تأکید بر نقش مردم در مدیریت حوادث گفت: مشارکت مردم میتواند بخش زیادی از مشکلات زمان وقوع حوادث را کاهش دهد، اما برای تحقق این مشارکت باید اعتماد مردم جلب شود و آنان احساس کنند در برنامههای مدیریت بحران نقش و مالکیت دارند.
وی افزود: افزایش دانش عمومی، آموزش مراقبت از دیگران و تربیت پاسخدهندگان اولیه از میان مردم باید مورد توجه قرار گیرد، چرا که در ساعات نخست وقوع حادثه، ممکن است نیروهای تخصصی و ساختارهای مدیریتی برای رسیدن به محل حادثه به زمان نیاز داشته باشند.
این استاد مدعو دانشگاه علوم پزشکی شاریته آلمان تصریح کرد: در شرایط حادثه ممکن است ساختار مدیریتی کشور برای رسیدن و استقرار کامل در محل به حدود ۶ تا ۱۲ ساعت زمان نیاز داشته باشد و در این فاصله، اگر افراد آموزشدیده از میان خود مردم حضور داشته باشند، میتوان از افزایش خسارتها جلوگیری کرد.
خانکه با بیان اینکه ظرفیتهای علمی و اجرایی مناسبی در استان وجود دارد، اظهار کرد: اورژانس و نیروهای تخصصی استان از ظرفیتهای خوبی برخوردار هستند و در کنار آن، دانشگاهها، اساتید، بازنشستگان متخصص و جوانان توانمند میتوانند در تربیت پاسخدهندگان اولیه و تولید شواهد علمی برای مدیریت حوادث نقش داشته باشند.
وی یکی از مهمترین دستاوردهای برگزاری چنین کنفرانسهایی را حساسسازی مدیران نسبت به مخاطرات دانست و گفت: هدف از برگزاری این برنامهها در استانهای مختلف، در وهله نخست این است که مسئولان نسبت به حوادث و مخاطرات احتمالی حساس شوند و مدیریت خطر به یکی از دغدغههای روزمره آنان تبدیل شود.
رئیس مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی خاطرنشان کرد: مسئولان میتوانند از ظرفیت متخصصان برای شناسایی مخاطرات، طراحی برنامههای آمادگی و تولید شواهد علمی استفاده کنند تا استان بر اساس ظرفیتهای موجود، گامهای مؤثرتری در مسیر کاهش خسارات حوادث و توسعه مدیریت خطر بردارد.
آسیبدیدن بیمارستان بعثت سنندج خدمترسانی به بیماران را متوقف نکرد
دکتر شعله شاهغیبی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی کردستان نیز اظهار کرد: تابآوری نظام سلامت در شرایط عادی کمتر دیده میشود، اما زمانی که بخشی از این نظام آسیب میبیند، اهمیت واقعی آن آشکار میشود و یکی از نمونههای عینی آن را میتوان در تجربه ماههای اخیر دانشگاه علوم پزشکی کردستان مشاهده کرد.
وی افزود: در جریان جنگ رمضان، بیمارستان بعثت سنندج آسیب دید، اما مسئله اصلی این بود که آیا خدمترسانی به بیماران متوقف میشود یا خیر؛ در همین شرایط، مادران باردار، کودکان و بیماران مبتلا به سرطان در یک فرآیند عملیاتی به مراکز درمانی تأمین اجتماعی و بیمارستان کوثر منتقل شدند و خدمات درمانی آنان ادامه پیدا کرد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی کردستان ادامه داد: ممکن است در ابتدای چنین شرایطی، تیمهای تصمیمگیر با پرسشها و چالشهای متعددی درباره محل انتقال بیماران و نحوه ادامه خدمات مواجه شوند، اما آنچه اهمیت دارد این است که ساختمان بیمارستان آسیب دید ولی مأموریت آن متوقف نشد و این یکی از مصادیق مهم تابآوری نظام سلامت است.
شاهغیبی با بیان اینکه تابآوری تنها به معنای مقاومت در برابر حادثه نیست، گفت: یک نظام سلامت تابآور باید بتواند مخاطرات را بشناسد، ظرفیت جذب شوک را داشته باشد، خود را با شرایط جدید تطبیق دهد، در صورت نیاز تغییر کند و از تجربه بحران برای بهبود عملکرد آینده استفاده کند.
وی در ادامه تأکید کرد: بیمارستان فقط یک ساختمان نیست، بلکه یک سیستم پیچیده متشکل از ساختمان و زیرساخت، نیروی انسانی، تجهیزات، منابع، مدیریت و فرماندهی است که در نهایت باید بتواند خدمات خود را حتی در شرایط دشوار ادامه دهد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی کردستان تصریح کرد: اگر دیوارهای بیمارستان پابرجا باشند اما اکسیژن، برق، نیروی انسانی، تجهیزات یا نظام مدیریتی آن در برابر بحران تابآوری نداشته باشد، همچنان با یک بیمارستان تابآور فاصله داریم؛ بنابراین باید کل سیستم، از زیرساخت و نیروی انسانی گرفته تا تجهیزات، منابع، مدیریت و راهبردهای استمرار خدمت، مورد توجه قرار گیرد.
شاهغیبی با اشاره به نقش شبکه سلامت در زمان بحران اظهار کرد: تابآوری یک بیمارستان به تنهایی امکانپذیر نیست و تجربه آسیبدیدن بیمارستان بعثت نیز نشان داد که سایر بیمارستانها، مراکز درمانی، اورژانس پیشبیمارستانی، پزشکان، پرستاران، نیروهای پشتیبان و مدیران در کنار یکدیگر برای انتقال بیماران و تداوم خدمات وارد عمل شدند.
وی افزود: دانشگاه علوم پزشکی کردستان از ظرفیت علمی مناسبی در حوزه سلامت در حوادث برخوردار است و گروه سلامت در حوادث با حضور اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در این زمینه فعالیت میکند و طرحهای پژوهشی متعددی نیز در حال انجام است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی کردستان خاطرنشان کرد: این ظرفیت زمانی میتواند اثرگذار باشد که تجربههای میدانی به دانش، دانش به مدل، مدل به شاخص و شاخص به تصمیم در شرایط بحران تبدیل شود.
شاهغیبی با اشاره به درسآموختههای بحرانهای اخیر گفت: باید مشخص شود اگر بار دیگر یک بیمارستان آسیب ببیند، سناریوی انتقال بیماران تا چه اندازه آماده و تمرین شده است، بیمارستان جایگزین کدام است و برای موضوعاتی مانند برق، اکسیژن، انتقال بیماران، دارو و زنجیره تأمین چه پیشبینیهایی انجام شده است.
وی ادامه داد: همچنین باید مشخص باشد اگر بخشی از نیروی انسانی در دسترس نباشد چه اقدامی باید انجام شود و فرماندهی در شرایط اضطراری چگونه شکل میگیرد؛ این پرسشها همان نقطهای هستند که پژوهش را به مدیریت و راهکارهای عملیاتی متصل میکنند.
شاهغیبی با تأکید بر ضرورت سنجش تابآوری بیمارستانها گفت: آنچه اندازهگیری نشود، دشوارتر مدیریت خواهد شد و باید شاخصهایی برای ارزیابی میزان تابآوری بیمارستانها و شبکه سلامت طراحی شود.
وی ابراز امیدواری کرد که نشست مدیریت خطر و تابآوری نظام سلامت صرفاً به ارائه سخنرانی محدود نشود و افزود: باید از این فرصت برای تبدیل پرسشها به پژوهش، پژوهشها به راهکار و راهکارها به اقدام استفاده کنیم تا تجربه بحرانهای اخیر به ارتقای آمادگی و تابآوری نظام سلامت منجر شود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی کردستان در پایان گفت: اگر بخواهیم مفهوم تابآوری را در یک جمله خلاصه کنیم، باید به گونهای عمل کنیم که آسیب به یک جزء، به توقف کل سیستم و متوقف شدن خدمترسانی به مردم منجر نشود.
تجربه بحرانها باید به برنامه عملیاتی برای ارتقای تابآوری نظام سلامت تبدیل شود
در ادامه، آرزو طاهاپور، رئیس دانشکده پیراپزشکی کردستان اظهار کرد: تابآوری نظام سلامت موضوعی چندوجهی است و تنها به یک ساختار بیمارستانی محدود نمیشود، بلکه حوزههایی مانند دارو، انرژی، زیرساخت، نیروی انسانی و سایر بخشهای پشتیبان را نیز دربرمیگیرد.
وی افزود: کشور ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، شرایط زمینشناختی و تنوع مخاطرات طبیعی، با طیف مختلفی از خطرات مواجه است و در مناطق زاگرس نیز احتمال وقوع برخی حوادث طبیعی از جمله زلزله وجود دارد؛ بنابراین زیرساختها و مراکز ارائهدهنده خدمات سلامت باید به گونهای طراحی شوند که در زمان بحران، کمترین اختلال را در خدمترسانی ایجاد کنند.
رئیس دانشکده پیراپزشکی کردستان ادامه داد: مخاطرات تنها به حوادث طبیعی محدود نمیشوند و گاهی فعالیتهای انسانی نیز میتواند زمینهساز بحران باشد؛ برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، تخریب پوشش گیاهی و از بین بردن درختان میتواند در شکلگیری یا تشدید پدیدههایی مانند سیلاب و رانش زمین نقش داشته باشد.
طاهاپور با تأکید بر ضرورت شناسایی نقاط حادثهخیز گفت: شناخت بحرانها و نقاط پرخطر اهمیت زیادی دارد و باید پیش از وقوع حادثه مشخص شود که در هر منطقه با چه مخاطراتی مواجه هستیم و چه اقداماتی ممکن است در آینده به ایجاد یا تشدید بحران منجر شود.
وی یکی از الزامات تابآوری نظام سلامت را داشتن یک سیستم واکنش سریع و عملیاتی دانست و اظهار کرد: برنامههای مدیریت بحران نباید فقط روی کاغذ باقی بمانند، بلکه باید در زمان حادثه افرادی کارآمد، صاحبنظر و دارای قدرت تصمیمگیری در لحظه حضور داشته باشند.
رئیس دانشکده پیراپزشکی کردستان تصریح کرد: مدیریت بحران به دستورالعمل محدود نمیشود و نیروهای مسئول باید از آمادگی ذهنی و توان تصمیمگیری در شرایطی برخوردار باشند که حتی ارتباطات قطع شده یا امکان دسترسی به دستورالعملها وجود ندارد.
طاهاپور با بیان اینکه آموزش مردم نیز بخشی از تابآوری نظام سلامت است، افزود: نباید تمام مسئولیت واکنش به حوادث را بر عهده یک گروه تخصصی گذاشت، بلکه لازم است مردم نیز آموزشهای لازم را دریافت کنند تا در زمان وقوع حوادث و بلایا بتوانند به نظام سلامت کمک کنند و مانع ایجاد پیچیدگی بیشتر در روند امدادرسانی شوند.
وی تأکید کرد: تابآوری، بهویژه در نظام سلامت، یک مسئولیت اجتماعی، بینبخشی و سازمانی است و تحقق آن نیازمند همکاری دستگاههای مختلف و مشارکت مردم است.
رئیس دانشکده پیراپزشکی کردستان خاطرنشان کرد: تجربه هر بحران، چه با نتیجه موفق همراه باشد و چه نقاط ضعف و اشتباهات را آشکار کند، میتواند به عنوان یک درس برای آینده مورد استفاده قرار گیرد و با تحلیل این تجربهها، برنامهریزی برای مواجهه با حوادث بعدی تقویت شود.
انتهای پیام
