کردستان به ویژه منطقه لیلاخ از این آثار بسیار دارند و شال اندازی یکی از این رسوم است.

شال اندازی از جمله آیین هایی است که در ایام عید نوروز در بسیاری از مناطق ایران برگزار می شود. منطقه حاصلخیز لیلاخ در کردستان که سرشار از فرهنگ و هنر است نیز از دیرباز این رسم را به پر رنگی به راه برده است.

شال ها را پایین بکشیم
خانه های روستایی در گذشته در منطقه لیلاخ دارای یک روزنه در سقف بود، تنور در داخل خانه روشن می شد و برای خروج دود، این روزنه در سقف ایجاد می شد که بانجه نام داشت.

رسم شال اندازی از بانجه انجام می شد به نحوی که شال ها را از این روزنه به پایین می انداختند و عیدی می گرفتند، بانجه در تمام خانه های روستایی در منطقه لیلاخ و معماری آن وجود داشت.
اتاقی که بانجه را داشت، سرتنور نامیده می شد، چون که تنوری داخل این اتاق تعبیه شده بود که برای پخت نان و غذا و گرمای کرسی زمستان به کار می رفت و خانواده ها بیشتر وقت خود را در این اتاق به سر می بردند و در واقع اتاق نشیمن آنان بود، پس اگر شال برای عیدی آویزان می شد، به سرعت افراد خانواده متوجه می شدند و عیدی را آماده می کردند.
نوروز مبارک عیدی بدید
حشمت الله زندی از اهالی لیلاخ در گفت و گو با ایسنا می گوید: شب عید، گروهی از جوانان که برای گرفتن عیدی جمع می شدند به بالای سقف خانه ها می رفتند و همزمان هم آوازهای محلی شمامه خال خال، باوان باوانم، باران بارانه می خواندند
ئه‌ری به بانانه‌وه گیانه به بانانه‌وه
ئه‌ری به‌رتیلیان ده‌دا و گیانه ده‌پارانه‌وا
شه‌مامه و خال خال شه‌مام شلکی
نایتو به‌ره‌و مال دایله فینکی
که عاشق از دیدار معشوق در پشت بام می گوید، تمنای آمدنش را دارد و از نیامدن او گله می کند. در بخشی دیگر از آهنگ هم صحبت از رفتن جوانان به این خانه و آن خانه می شود.
وقتی به بالای روزنه بانجه می رسیدند شال ها را پایین می انداختند و نوروز را به صاحبخانه تبریک می گفتند.
در برخی مناطق ایران، رسم شال اندازی در چهارشنبه سوری برگزار می شد.
عیدی های داخل شال
وقتی شال به داخل خانه آویزان می شد، صاحبخانه از خوراکی هایی که در منزل داشت، چیزی را داخل شال می گذاشت و گره می زد و می گفت: خدا آرزویت را برآورده کند یا مرادت را بدهد، شال را بالا بکش.
عیدی های شال اندازی، خرما، کشمش، نقل، پول و گاهی تخم مرغ رنگی بود. تخم مرغ بهترین عیدی به شمار می رفت و بیشتر وقت ها اگر صاحبخانه صاحب شال را می شناخت که از فامیل یا از نزدیکان بود، تخم مرغ به او هدیه می داد.
فایق زندی از کسانی است که خود او در چندین شال اندازی شرکت کرده است و خاطراتی را در ذهن دارد. وی به ایسنا می گوید: وقتی به پشت بام خانه ای می رسیدیم که صاحبخانه فامیل بود یا پسر خودش در میان گروه ما بود، عیدی بهتری می گرفتیم.
شال لباس های کردی حدود سه متر است و گاهی حتی با گره هایی که زده می شد بیشتر از سه متر هم می دوختند و این مقدار برای رسیدن به بالای کرسی که خوراکی ها و عیدی ها از قبل توسط صاحبخانه آماده می شد، کافی بود.
علی اصغر مصطفوی نویسنده کتاب فلسفه نوروز و چهارشنبه سوری نیز در مورد هدایا در رسم شال اندازی می گوید: هر هدیه و عیدی معنایی داشت، چنان‌که اگر آن هدیه، نان باشد، نشانهٔ برکت است. شیرینی، نشانهٔ شیرین‌کامی و شادمانی است؛ انار، نشانهٔ آوردنِ فرزند است؛ گردو، نشانهٔ درازی زندگی است؛ بادام و فندق، گویای سرسختی و بردباری هستند.
وی در مورد انجام این آیین می گوید: یکی دیگر از مراسم هایی که از عهد باستان تا کنون در تمام شهرها و روستاهای ایران به اعتبار خود باقی است «شال‌اندازی» است. بدین گونه که چندین دستما�