به گزارش ایسنا، مسائلی همچون کاهش زمان مؤثر آموزش در شیوه آموزش مجازی، محدودیتهای روش شناختی آموزشهای غیر حضوری و افت تعاملات آموزشی، محدودیت دسترسی بخش قابل توجهی از دانش آموزان به ابزارهای فناورانه، کاهش اعتبار ارزشیابیها و افزایش فشارهای روانی ناشی از جنگ مجموعهای از تهدیدهای جدی را برای دانش آموزان ایجاد کرده است که ضرورت سیاستگذاری فعال انعطاف پذیر و مبتنی بر شرایط متغیر مناطق مختلف کشور را صد چندان میکند تا چارچوبی از راهکارها و الزامات سیاستی را برای تضمین کیفیت آموزش و حفظ پیوستگی فرایند یاددهی- یادگیری و جلوگیری از نابرابریهای آموزشی و افت تحصیلی دانش آموزان از سوی مسئولان ارائه شود.
هرچند تلاشهای وزارت آموزش و پرورش برای استمرار آموزش در این شرایط قابل توجه بوده است اما در چنین شرایطی حفظ کیفیت آموزش و کاهش پیامدهای منفی این بحران در کنار استمرار آموزش امری ضروری است. به ویژه آنکه در سال تحصیلی جاری زمان از دست رفته آموزش حضوری به دلیل افزایش تعطیلات پیش بینی ناپذیر ناشی از آلودگیهای زیست محیطی، برودت هوا، ناترازی انرژی، شیوع بیماریها و ... بیش از سالهای گذشته بود.
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش جدیدی به بررسی چالشهای آموزشهای غیرحضوری پرداخته و با تحلیل همه جانبه وضعیت موجود، تصویری از ابعاد مسئله و الزامات سیاستی لازم برای تضمین کیفیت آموزش ارائه کرده است.
کاهش بیش از ۶۰ درصدی زمان استاندارد آموزش با غیرحضوری شدن مدارس
در برنامه درسی ملی، زمان مورد نیاز برای پوشش محتوای درسی، ۹۲۵ ساعت برای دوره ابتدایی، ۱۱۱۰ ساعت برای متوسطه اول، ۱۲۹۵ ساعت برای متوسطه دوم نظری و ۱۴۸۰ ساعت برای شاخه های فنی و حرفه ای و کاردانش، همراه با ۱۰۰ ساعت فعالیت تکمیلی و اقتضایی همچنین در همه پایهها (۵۰) ساعت برای فعالیتهای خارج از کلاس و ۵۰ ساعت متناسب با شرایط و اقتضائات محیطی در اختیار استانها مناطق و مدارس تعیین شده است.
جایگزینی آموزش حضوری با آموزش مجازی به ویژه در بستر سامانه شاد که با محدودیت ظرفیت کاربری و ضرورت زمان بندی ورود دانش آموزان مواجه است عملاً مدت زمان آموزش روزانه برخط را به حدود ۲ ساعت در روز تقلیل داده و موجب کاهش بیش از ۶۰ درصدی زمان استاندارد آموزش شده است.
بر این اساس با در نظر گرفتن آغاز آموزش مجازی از ۱۰ اسفندماه ۱۴۰۴ و استمرار آن تا پایان اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ و با در نظر گرفتن سهمیه دو ساعته آموزش برخط برای هر یک از دورههای تحصیلی توسط وزارت آموزش و پرورش در سامانه شاد، شاهد کاهش تقریبی ۱۳۵ ساعت آموزش در دوره ابتدایی، ۱۸۰ ساعت در دوره متوسطه اول و دوم نظری و ۲۷۰ ساعت در شاخه های مهارتی به شیوه آموزش مجازی برخط خواهیم بود. این میزان ،کاهش در کنار کاهش مدت آموزش ناشی از تعطیلی های مکرر به دلیل آلودگی و برودت هوا یا کمبود انرژی در ماههای گذشته در مجموع شکاف قابل ملاحظهای میان ساعات آموزش تحقق یافته و ساعات استاندارد آموزش ایجاد کرده که تحقق اهداف برنامه درسی در طول سال تحصیلی را با چالشهای جدی روبه رو میسازد.
این مسئله برای سالهای پایانی دوره متوسطه که دانش آموزان در معرض آزمونهای نهایی و کنکور سراسری هستند. مهم تر است؛ چراکه حجم محتوای آزمونها از قبل مشخص است در حالی که به دلیل کاهش زمان آموزش برخی سرفصلها در واقعیت حذف میشوند یا با کیفیت پایین تدریس خواهند شد؛ در نتیجه از آنجا که دانش آموزان فرصت جبران نخواهند داشت، همراه با فشار روانی خواهد بود و چالشهای یادگیری نیز مضاعف می شود.
اختلال یادگیری در دوره ابتدایی بیشتر است
آسیب آموزشی هنرستانیها
آموزش مجازی تلویزیونی و مکاتبهای باعث از هم گسیختگی برنامههای درسی و عدم انسجام روشهای تدریس میشوند اثر این اختلالات در دوره ابتدایی به مراتب شدیدتر است زیرا یادگیری در این مرحله عمدتاً مبتنی بر تعامل حضوری، تقویت مهارتهای پایه مشاهده پذیری رفتارهای یادگیری و تعاملات تربیتی نزدیک است.
همچنین آموزش مجازی دانش آموزان استثنایی به ویژه در برخی از گروهها مانند دانش آموزان طیف اوتیسم بسیار سخت و در عمل ناکارآمد است.
در دوره متوسطه نیز دانش آموزان شاخههای فنی و حرفهای و کاردانش بیشترین آسیب را تجربه میکنند چراکه بخش عمدهای از برنامه درسی آنان به آموزشهای کارگاهی، مهارت محور و عملی وابسته است و امکان جایگزینی مؤثر برای این تجارب در بسترهای مجازی یا مبتنی بر رسانه وجود ندارد. استمرار چنین محدودیتهایی، شکاف عدالت آموزشی را تعمیق بخشیده و کیفیت آموزشی و تحقق عدالت آموزشی را با تهدیدهای جدی مواجه می سازد.
عدم پشتیبانی مناسب سامانه شاد از برگزاری کلاسها و ارسال و دریافت پیام در ساعات آموزشی
براساس گزارش ارائه شده از سوی مرکز پژوهشهای مجلس، زیرساختهای فعلی پلتفرم شاد امکان پشتیبانی از تقریباً ۱۲ میلیون نفر از حدود ۱۶ میلیون دانش آموز را به صورت پراکنده و برنامه ریزی شده و حدود ۲ میلیون دانش آموز را به طور هم زمان دارد.
فارغ از مشکلات مربوط به پایداری اینترنت و مشکلات مرتبط با ورود همزمان دانش آموزان و عدم پشتیبانی مناسب سامانه شاد از برگزاری کلاسها و ارسال و دریافت پیام در ساعات آموزشی تعیین شده برای هر یک از دورههای تحصیلی ـ و با لحاظ کردن بخشی از دانش آموزان مدارس غیر دولتی که ممکن است از سایر سکوهای اختصاصی خود برای آموزش استفاده کرده باشند ـ حداقل ۲ میلیون نفر از دانش آموزان به دلایل مختلف همچون عدم دسترسی به ابزارهای فناورانه یا اینترنت مناسب از امکان اتصال به سامانه شاد و استفاده از ۲ ساعت آموزش مجازی برخط معلمان خود نیز محروم شده و در حالت خوش بینانه آموزش برخی از دروس آنها از طریق مدرسه تلویزیونی و همچنین محتواهای آموزشی و مکاتبهای صورت گرفته است.
این شکاف دسترسی به آموزشهای برخط در صورت نبود مداخلات سیاستی مناسب و مواجهه فعالانه تصمیم گیران میتواند منجر به تعمیق نابرابری آموزشی و تبعات بلندمدت آموزشی شود.
در رسیدگی به این مسئله بررسی پراکندگی، جنسیتی جغرافیایی، طبقه اجتماعی و فرهنگی و ... دانش آموزان میتواند تصور دقیقتری از آسیبها و شناخت ابعاد و پیامدهای آنها بدهد برای مثال احتمالاً طبقات اقتصادی ضعیفتر و مناطق روستایی به دلیل محدودیت دسترسی به ابزار و زیرساخت آموزش مجازی از یک سو و اولویت یافتن کمک اقتصادی به خانواده در قالب کار (کشاورزی و ...) مانع این حضور بوده و در این صورت احتمال ترک تحصیل ایشان را نیز در آینده به صورت قابل توجهی افزایش میدهد.
افزایش «بیسوادی پنهان» و «تقلب» با کاهش اعتبار ارزشیابیهای دانشآموزان
همچنین در شیوه آموزشهای غیر حضوری و مجازی، نظام سنجش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دچار چالشهای جدی میشود. نبود امکان برگزاری آزمونهای حضوری، حذف آزمونهای هماهنگ در برخی از پایههای تحصیلی براساس سیاست اعلام شده از سوی وزارت آموزش و پرورش، کاهش نظارت آموزشی و دشواری کنترل تقلب در آزمونهای مجازی بسترساز کاهش اعتبار ارزشیابی دانش آموزان میشود. این امر پیامدهایی مانند کاهش اعتماد عمومی به خروجیهای نظام آموزش و پرورش، تضعیف معیارهای سنجش کیفیت تحصیلی، ارتقای بدون شایستگی و افزایش بیسوادی پنهان در دانش آموزان را تشدید می کند.
تضعیف کارکردهای پرورشی و تربیتی در آموزشهای غیرحضوری
مدرسه محیطی اجتماعی است که در آن مهارتهای ارتباطی، عاطفی و اخلاقی و همچنین سبک و شیوه زندگی دانش آموزان با آهنگ و مقررات حضور در مدرسه تا حد قابل توجهی شکل میگیرد و اصلاح میشود. در شرایط موجود کشور هر چند فضای جنگی حاکم، موقعیتها و فرصتهای تربیتی کم نظیری برای تربیت اعتقادی و اخلاقی و تربیت سیاسی و اجتماعی و انقلابی دانش آموزان فراهم کرده است اما آموزشهای غیر حضوری تا حد زیادی اثرگذاری فعالیتهای پرورشی ساختارمند مدارس را کمرنگ کرده و فعالیتهای فرهنگی، هنری، ورزشی و مهارتهای زندگی به حاشیه میروند.
کم رنگ شدن این مؤلفههای پرورشی و تربیتی، پیامدهای بلندمدتی برای تربیت اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان امروز، به ویژه آنهایی که بنا بر هر دلیلی امکان و فرصت حضور در تجمعات شبانه سراسر کشور را ندارند، خواهد داشت.
فشارهای روانی و عاطفی ناشی از جنگ بر معلمان و دانش آموزان
جنگ به طور مستقیم و غیرمستقیم بر انگیزه تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان خانوادهها و معلمان اثر می گذارد. استرس ناشی از حملات، جابه جایی ترس از آینده، فقدان امنیت و حتی از دست دادن اعضای خانواده، فرایند یادگیری برای دانش آموزان را مختل میکند. در چنین شرایطی مدرسه و نظام آموزشی به یک پناهگاه روانی تبدیل می شود اما هنگامی که این نهاد نیز دچار اختلال در کارکردهای خود باشد، تنش روانی دانش آموزان و به تبع خانواده آنان تشدید میشود.
از سوی دیگر تنهایی و کار بیشتر معلمان در بستر مجازی که اختلالات فنی هم آن را تشدید می کند، فشار روانی بر ایشان را بیشتر میکند؛ به ویژه آن که هیچ گونه عامل جبران و تقویت انگیزه نیز وجود ندارد.
همچنین برخی از معلمان نیز در جدا افتادگی از محیط حضوری کار دچار بیانگیزگی و افت آمادگی ذهنی و روانی میشوند. براساس آموزه های بهسازی سرمایه انسانی گرد هم آمدن کادر مدرسه و تعامل حضوری با همکاران و دانش آموزان باعث تقویت روحیه ایشان خواهد شد و زمینه تبادل تجربه و همفکری و ... را پیش میآورد.
پیشنهادی برای راهاندازی پویشی ملی برای فراخواندن آحاد مردم جهت همکاری در جبران عقب ماندگیهای آموزشی
آن گونه که در صحنه دفاع از کشور به قول رهبر شهید انقلاب مردم مبعوث شده و با حضور چشمگیر در میدان بخش بزرگی از پیروزی ایران را رقم زده اند در عرصه آموزش و پرورش نیز میتوان با فراخواندن آحاد مردم جهت همکاری در جبران عقب ماندگیهای آموزشی از این حضور بهره برد. در این خصوص پیشنهاد میشود با تعریف پویشی ملی گروه های مختلف از جمله معلمان و اساتید بازنشسته اعضای هیئت علمی دانشگاهها و مؤسسات علمی و آموزشی پژوهشگران دانشجویان نیروهای جهادی اعضای بسیج اساتید و فرهنگیان کارمندان دولت و آحاد مردم مشتاق و توانمند را به همکاری با نظام آموزش و پرورش و معلمان برای مقابله با افت کیفیت آموزشی فراخواند.
پیشنهادی برای جبران ساعات آموزشی با استمرار آموزشها تا پایان خرداد و افزایش ساعات آموزش غیرحضوری
هرچند براساس سند برنامه درسی ملی سال تحصیلی از اول مهرماه هر سال شروع و تا پایان شهریورماه سال بعد ادامه خواهد داشت اما براساس قانون بازگشایی مدارس در اول مهرماه هر سال مصوب مجلس شورای اسلامی بازه زمانی آموزش رسمی تا پایان اردیبهشت ماه بوده و خردادماه برای برگزاری امتحانات در نظر گرفته شده است. با توجه به محدود شدن آموزشهای روزانه مجازی به حداکثر ۲ ساعت در سامانه شاد، برای جبران کاهش زمان آموزش، پیشنهاد میشود با مجوز مجلس یا مصوبه شورای هماهنگی سران قوا بازه زمان آموزش سال تحصیلی متناسب با اقتضائات هر یک از پایهها و دورههای تحصیلی و با رویکرد انعطاف پذیری و تفویض اختیارات لازم به استانها حداقل ۱ تا ۲ ماه تا پایان خرداد یا تیرماه استمرار داشته باشد و ثبت نمرات دانش آموزان ابتدایی و امتحانات دانش آموزان سایر دورههای تحصیلی پس از این بازه شروع شوند.
همچنین به منظور جبران تواقص زیر ساختها میتوان طول روز تحصیلی را به جای ۲ ساعت به صورت ادواری به چهار ساعت افزایش داد.
کلاس و تخته مجازی، قابلیتی که بدلیل پرداخت هزینه، از سوی مدیران مدارس استفاده نمیشود
پیشنهاد میشود با قید فوریت زیر ساختهای سخت افزاری سامانه شاد از جمله سرورهای مورد نیاز آن با استقراض دولت از صندوق توسعه ملی تأمین و در مراکز داده امن جایابی شوند. همچنین با در نظر گرفتن اصول پدافند غیر عامل میتوان سیاست تنوع بخشی به زیر ساختهای آموزش مجازی را در دستور کار قرار داد و از زیر ساخت سایر سکوها و پیام رسانهای ملی نیز برای آموزش مجازی برخط بخشی از دانش آموزاناستفاده کرد.
همچنین در این راستا ارائه بسته های اینترنت رایگان برای دانش آموزان و معلمان، در اختیار قرار دادن ابزارهای هوشمند ارزان قیمت در قالب بسته های حمایتی به خانواده های کم درآمد و آموزش و توانمندسازی معلمان برای اجرای آموزشهای مجازی برخط میتواند در دستور کار قرار گیرد.
در پلتفرم شاد، قابلیت کلاس مجازی به دلیل بهره مندی از امکاناتی همچون تخته مجازی و فضای تعاملی میتواند بسیار در افزایش کیفیت آموزش مؤثر باشد؛ اما از آنجا که فعال سازی آن نیازمند هزینه از سوی مدیر مدرسه است عمدتاً مورد استفاده قرار نمی گیرد و در مواردی نیز اساساً کادر مدرسه از وجود چنین قابلیتی بی اطلاع است و در نتیجه این ابزار مفید برای معلمان فعال نمی شود.
پیشنهادی برای نحوه برگزاری امتحانات یازدهمیها و دوازدهمیها
در خصوص امتحانات نهایی پایه یازدهم نیز پیشنهاد شده این امتحانات در سال تحصیلی کنونی به صورت داخلی و با تفویض اختیارات لازم به استانها از نظر شیوه برگزاری انجام شوند و در فرصت مناسب تا قبل از فارغ التحصیلی در پایه دوازدهم امکان شرکت در آزمونهای نهایی و تولید سابقه تحصیلی به صورت فوق العاده برای آنها فراهم شود.
همچنین از آنجا که برخی از خانوادهها به دلایل مختلف از شهرهای خود جابه جا شدهاند باید با تدابیر ویژه و منوط به شرایطی خاص مجوزهای لازم برای شرکت در آزمونهای سایر حوزهها به دانش آموزان اعطا شود تا حتی الامکان از مسافرت و جابه جاییهای غیر ضرور پرهیز شود.
همچنین با توجه به ضرورت امتحانات نهایی برای تولید سابقه تحصیلی دانش آموزان سال دوازدهم جهت شرکت در کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ و به جهت جلوگیری از مشکلات ثانویه برای برگزاری کنکور سراسری، امتحانات نهایی دانش آموزان پایه دوازدهم و با توجه به شرایط و سناریوهای استمرار جنگ، به تأخیر افتاده و با تمهید الزامات ایمنی لازم برای برگزاری حضوری این امتحانات از جمله تدارک و آماده سازی مکانهای امن همچون متروها، پناهگاههای زیرزمینی، پارکینگهای طبقاتی دارای تهویه مناسب و ... به صورت حضوری حداکثر تا مردادماه برنامه ریزی شوند.
جهت کوتاه کردن زمان برگزاری حضوری آزمونهای نهایی پایه دوازدهم و تسریع در فرایند تصحیح آنها می توان از آزمونهای چهارگزینه ای استاندارد در کنار آزمونهای تشریحی استفاده کرد.
تقویت ارائه خدمات حمایتی روان شناختی و مشاورهای حضوری و غیرحضوری به دانشآموزان و خانوادهها
برای بهبود انگیزهها و کاهش استرس و تنشهای روانی و حمایت از سلامت روان دانش آموزان به ویژه در مناطق با درگیریهای شدید، ضرورت دارد با فعال سازی ظرفیت مشاورین مدارس و مراکز مشاوره موجود در آموزش و پرورش و خارج از آن ضمن گسترش خدمات مشاورهای غیر حضوری به صورت برخط و تلفنی به دانش آموزان و خانوادههای آنها، تیمهای مشاورهای سیار و داوطلب درون و برون آموزش و پرورش جهت ارائه خدمات حضوری و بالینی روان شناختی، در مناطق آسیب دیده و تجمعات شبانه مردمی را سازماندهی کرد.
تهیه محتواها و بسته های استاندارد روانشناختی و مشاورهای با مشارکت آموزش و پرورش و دیگر نهادهای ذی ربط همچون سازمان نظام روان شناسی و توزیع از طریق رسانهها و فضای مجازی نیز میتواند در دستور کار قرار گیرد.
الگوسازی از معلمان دلسوز و دارای خلاقیت
در حال حاضر بسیاری از معلمان دلسوز و دارای خلاقیت دست به ابتکاراتی برای جبران نواقص آموزشهای غیر حضوری زده اند. متأسفانه در سیستم متمرکز آموزش و پرورش ایران این خلاقیتها دیده نمی شود و امکان بسط و گسترش آنها وجود ندارد؛ لذا نیاز است ضمن تفویض اختیار گستردهای که در پیشنهاد نخست این بخش آمد، بسترسازیهای لازم برای شناسایی و گسترش خلاقیتهای معلمان دلسوز و دارای ابتکار انجام پذیرد و همچنین بسترهایی فراهم آید که معلمان سراسر کشور بتوانند در خصوص شیوههای آموزش و خلاقیتهای خود با یکدیگر گفت و گو کنند و ایدههایشان را به اشتراک بگذارند.
پیشنهاد برگزاری دوره آموزش جبرانی حضوری در تابستان جهت جبران افت تحصیلی
در صورت ادامه فعالیت مجازی دانش آموزان تا پایان سال تحصیلی و در صورت بهبود شرایط جنگی و امکان تشکیل کلاسهای حضوری در تابستان پیشنهاد میشود یک دوره آموزش جبرانی حضوری در تابستان جهت جبران افت تحصیلی و تعمیق و تثبیت یادگیری در دانش آموزان لازم التوجه مشتمل بر دانش آموزان ابتدایی دارای ارزشیابی "قابل قبول" و "نیاز به تلاش بیشتر" کلیه دانش آموزان مدارس استثنایی، دروس کارگاهی و عملی تمام دانش آموزان شاخه فنی و حرفهای و کاردانش، دانش آموزان دوره متوسطه اول و متوسطه دوم دارای معدل کمتر از ۱۲ به جز دانش آموزان سال دوازدهم، یک دوره آموزش جبرانی اجباری برگزار شود.
همچنین در صورت فراهم نبودن آموزشهای حضوری در طول تابستان، برگزاری این دوره به شیوههای غیر حضوری و مجازی انجام شود.
انتهای پیام
