دکتر ناهید مجیدی در گفتوگو با ایسنا به مناسبت ۹ اردیبهشت روز روانشناس، با بیان اینکه دریافت حجم زیادی از اطلاعات غیرضروری همواره آسیبرسان است، اظهار کرد: در طول سالهای فعالیتم با مراجعان بسیاری روبه رو شدهام که با جستجو در ابزارهایی مانند چت جیپیتی و گوگل، به تشخیصهای نادرستی از وضعیت خود رسیده بودند و این امر، آشفتگی و نگرانیشان را به شکل چشمگیری تشدید کرده بود.
روانشناس و عضو هیئت علمی دانشگاه قم تصریح کرد: توجه به این نکته ضروری است که تشخیص دقیق مشکل یا اختلال یک مراجع، صرفاً باید توسط روانشناس و پس از طی فرایند بالینی استاندارد صورت پذیرد؛ من مراجعانی داشتهام که سالها پیش با کنکاش در منابع مختلف، تشخیصهایی نظیر اسکیزوفرنی، اختلال دوقطبی یا اختلال شخصیت مرزی برای خود در نظر گرفته بودند و سالها با رنج و ناراحتی عمیقی دستوپنجه نرم میکردند، تاآنجاکه شدت این نگرانی حتی آنها را از مراجعه و دریافت درمان مناسب بازداشته بود.
وی ادامه داد: این در حالی بود که وقتی در نهایت مصاحبه بالینی و معاینه وضعیت روانی را انجام میدادم، آن تشخیصها کاملاً رد میشدند. بنابراین کسب اطلاعات نادرست، افزون بر ایجاد اضطراب و نگرانی، میتواند تأثیری منفی بر روند درمان نیز بر جای بگذارد. پیشنهاد مشخص من این است که اگر نشانههایی را در خود میبینید که گمان میکنید به مشکلی دلالت دارد، بهجای جستوجو در منابع غیرعلمی، به روانشناس مراجعه کنید.
استفاده از استعاره و طرح پرسش در رواندرمانی بسیار راهگشاست
مجیدی با بیان اینکه استفاده از استعاره، تمثیل و طرح پرسش در رواندرمانی بسیار راهگشاست، گفت: بهرهگیری از استعاره و مطرح کردن پرسشهایی هدفمند درباره یک موضوع، با هدف جلب توجه مراجع به کارکرد و پیامدهای آن، در فرهنگ و ادبیات ما و حتی در گفتوگوها و مراودات روزمرهمان بسیار رایج بوده و همچنان هست، شاید بتوان این را یک ویژگی فرهنگی دانست که ما گاهی بهجای صراحت لهجه و بیان بیپرده حقایق، ترجیح میدهیم آنها را در حریری از استعاره و سؤال بپیچیم تا لطیف و زیبا شوند، تلخیشان گرفته شود و در نهایت برای شنونده پذیرفتنیتر و اثرگذارتر واقع شوند.
وی افزود: برای نمونه، در چنین فضایی میتوان پرسشهایی از این دست مطرح کرد: آیا صرف در دست داشتن یک لیوان آب خنک، بدون آنکه آن را بنوشیم، میتواند تشنگی ما را فروبنشاند و نیاز بدن به مایعات را رفع کند؟ یا آیا داشتن یک قرص استامینوفن بدون مصرف آن میتواند سردرد را بهبود ببخشد؟ توصیه مستقیم، دستور دادن یا انتقاد آشکار از عملکرد مراجع بههیچ وجه در رواندرمانی پذیرفته نیست. ازاینرو، باید دقت کنیم در این موارد، بدون ارائه نظر شخصی یا هرگونه قضاوت درباره رفتار کسب اطلاعات، بهطور غیرمستقیم توجه مراجع را به کارکرد آن اطلاعات و سود و زیان نهایی آنها جلب کنیم.
این روانشناس بیان کرد: اطلاعات اضافی و گاه اشتباهی که مراجع از منابع غیررسمی دریافت میکند، صرفاً ذهن او را مغشوش میسازد و مانع از دریافت اطلاعات درست و پیشبرد موفق درمان میشود. تا زمانی که ذهن مراجع از این دادههای غلط زدوده نشود و اطلاعات صحیح جایگزین آن نشود، چهبسا پیشرفت درمان بهدرستی میسر نشود.
وی ادامه داد: جملاتی از این دست که «این اختلال هرگز خوب نمیشود»، «باید دارو را تا پایان عمر مصرف کرد» یا «این اختلال صددرصد به فرزند منتقل میشود» و نیز تشخیصهای اشتباهی که افراد با جستوجو در منابع غیرعلمی برای خود ساختهاند، نهتنها یاریرسان نیستند، بلکه امیدواری و انگیزه درمان را کاهش میدهند، بر اضطراب و نگرانی میافزایند و همچون مانعی در برابر درمان موفق عمل میکنند. در چنین بستری، مهمترین وظیفه درمانگر ایجاد انگیزه لازم در مراجع برای تغییر است.
مجیدی عنوان کرد: گاه مراجعان بهدلیل باورهایی مانند «تغییر ممکن نیست»، «من توانایی کافی برای تغییر ندارم» یا «تغییر چالشبرانگیز یا خطرناک است» دست به اقدامی برای جبران و اصلاح نمیزنند؛ ما میتوانیم با شناسایی و اصلاح باورهای کاهنده انگیزه تغییر و از سوی دیگر، ایجاد و تقویت باورهای تسهیلگر تغییر، مراجع را از مرداب خشک «میدانم» به دشت سبز «میخواهم و میتوانم» رهنمون سازیم.
وی با بیان اینکه از مهمترین اصول رواندرمانی و اساسیترین وظایف یک درمانگر، پذیرش مثبت بدون قید و شرط، پرهیز از قضاوت و گوش دادن فعال به مراجع است، گفت: پذیرش مثبت بدون قید و شرط یعنی مراجع را بهمثابه انسانی ارزشمند و شایسته احترام دیدن و در نظر گرفتن، فارغ از شرایط اجتماعی، اقتصادی، تحصیلات، نوع اختلال یا رفتارهایی که انجام داده است.
این روانشناس تصریح کرد: ما روانشناسان این وظیفه مهم را همراه با شماری از اصول و قواعد بنیادین درمان، از جمله عدم قضاوت درباره افکار و رفتارهای مراجع، در همان نخستین جلسه برای او توضیح میدهیم و در عمل نیز همین پذیرش، درک و همدلی را مبنای رابطه درمانی خود قرار میدهیم.
وی افزود: در رواندرمانی، آنچه سبب بهبودی و درمان میشود، تنها اطلاعات دریافتی از روانشناس و تکنیکهای بهکاررفته نیست، بلکه رابطه مثبت درمانی مبتنی بر احترام، پذیرش، درک و همدلی و نیز احساس امنیتی که از دل این پذیرش بیقیدوشرط پدید میآید، خود اثر درمانی عمیقی دارد و این حقیقتاً همان عنصری است که در هیچ پادکست و محتوای دیجیتالی قابل دریافت نیست.
وقتی اعتماد جای مقاومت را میگیرد؛ هنر درمانگر در مدیریت باورهای نادرست
مجیدی یادآور شد: مراجعانی بودهاند که پیش از مراجعه، اطلاعات اضافی و نادرستی از منابع غیررسمی کسب کرده بودند؛ آن دسته از مراجعان که از انعطافپذیری بیشتری برخوردار بودند، توضیحات و اطلاعات تازهای را که من ارائه میدادم بهآسانی میپذیرفتند، اما درصد اندکی نیز به دلیل انعطافپذیری پایین، در برابر پذیرش اطلاعات جدید مقاومت نشان میدادند؛ با این حال، در ادامه روند درمان و با ایجاد اتحاد درمانی و اعتماد، همان افراد نیز نهایتاً دیدگاههای تازه را پذیرفتند.
وی ادامه داد: اگر روانشناس بتواند رابطهای حسنه و اتحادی درمانی با مراجع برقرار کند و برخوردی کاملاً حرفهای داشته باشد، مراجع به او اعتماد خواهد کرد و اطلاعات و توصیههایش را خواهد پذیرفت؛ در واقع، هنر درمانگر در همین مدیریت هوشمندانه جلسه درمان نهفته است و مدیریت اطلاعات پیشین مراجع نیز یکی از مصداقهای مهم همین مدیریت درمان به شمار میآید.
این روانشناس در پایان اظهار کرد: توجه به سلامت روان و پیشگیری از بروز یا تشدید اختلالهای روانی موضوعی بسیار حیاتی است. بهویژه در مورد کودکان و نوجوانان، دقت به نشانههایی مانند بی حوصلگی، عصبانیت، پرخاشگری، مشکلات خواب و اشتها، اضطراب و گوشهگیری و مراجعه به روانشناس در صورت مشاهده چنین علائمی میتواند از پیدایش یا تشدید بیماری و بروز ناتوانیها و مشکلات ناشی از آن جلوگیری کند.
انتهای پیام
