مجید بهشتی، در گفت و گو با ایسنا با تشریح آخرین وضعیت جنگلهای ارس هزار مسجد و جنگل پسته وحشی خواجه کلات، از این دو عرصه به عنوان گنجینههای سبز بیبدیل شمال شرق کشور یاد کرد که امروز با تهدیدهای جدی از ناحیه آفات و تغییرات اقلیمی مواجهاند.
بهشتی با اشاره به رسالت اصلی منابع طبیعی در این شهرستان اظهار کرد: وظیفه ذاتی منابع طبیعی و آبخیزداری، حفاظت و حراست از اراضی ملی است؛ اراضی که حدود ۸۰ درصد سطح شهرستان کلات را در بر میگیرد.
وی خاطرنشان کرد: کلات، شهرستانی هست که سرمایه اصلی آن، همین عرصههای طبیعی است و اگر امروز برای حفاظت از آنها تصمیم نگیریم، فردا شاید برای جبران، خیلی دیر باشد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان کلات، با بیان اینکه جنگلهای ارس منطقه هزار مسجد، به عنوان بزرگترین رویشگاه درخت ارس در شمال شرق کشور، طی سالهای اخیر با پدیدهای نگران کننده روبهرو شده است، توضیح داد: درخت ارس به طور طبیعی در برابر بسیاری از آفات و پوسیدگیها مقاوم است و طول عمر آن از ۸۰۰ سال تا حتی ۳۰۰۰ سال گزارش شده؛ اما طی مدت اخیر، شاهد خشکیدگیهای موضعی در سطح نسبتاً گستردهای از این رویشگاه هستیم که زنگ خطر جدی برای این میراث طبیعی ارزشمند به صدا درآورده است.
بهشتی افزود: آفتهای چوبخوار و ساقهخوار، از جمله سوسک شاخکبلند ارس، به عنوان عاملهای اصلی این خشکیدگی مطرح هستند. این موضوع زمانی نگران کنندهتر میشود که بدانیم چنین درخت مقاومی وقتی به این شکل دچار آسیب میشود، یعنی در اکوسیستم، تعادل طبیعی چه به دلیل تغییرات اقلیمی، چه تنشهای خشکسالی و چه فشارهای انسانی به هم خورده است.
رئیس اداره منابع طبیعی کلات با اشاره به بازدید اخیر مسئولان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از این منطقه گفت: در راستای بررسی میدانی وضعیت آفات در جنگلهای ارس هزار مسجد و همچنین آلودگی تاغزارهای استان به آفت ملخ کوهاندار تاغ، تیمی متشکل از رئیس بخش گیاهپزشکی سازمان، کارشناس این بخش و کارشناسان قرارگاه مبارزه با آفت ملخ کوهاندار تاغ، به همراه همکاران ما در اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی از عرصههای بحرانی بازدید کردند.
بهشتی با اعلام اینکه در جنگلهای ارس هزار مسجد، تمرکز بر چند محور اصلی است، اظهار کرد: بررسی چشمی و کارشناسی میزان خشکیدگی درختان و سطح درگیر آفات، بررسی نقش احتمالی قارچها، باکتریها، آفات چوبخوار و تنشهای شدید اقلیمی در بروز این پدیده، گفتوگو با کارشناسان محلی و جوامع بومی برای بهرهمندی از دانش و تجربیات منطقهای، ارزیابی نیازهای حفاظتی، تعیین اولویتهای مبارزه و برنامهریزی برای اقدامات سریع جهت مهار و کنترل گسترش آفت از جمله این اهداف بوده است.
وی افزود: حضور مسئولان ملی در عرصههای جنگلی هزار مسجد نشان میدهد که موضوع آفات ارس از سطح یک مشکل منطقهای فراتر رفته و به یک دغدغه ملی و زیستمحیطی تبدیل شده است. خروجی این بازدیدها و جلسات کارشناسی در حال جمعبندی است و امیدواریم به زودی شاهد تدوین و ابلاغ یک برنامه عملیاتی مشخص برای نجات رویشگاههای ارس هزار مسجد باشیم.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان کلات، با قدردانی از تلاشهای شبانهروزی نیروهای فنی، یگان حفاظت و همیاران طبیعت استان تأکید کرد: تداوم پایش دقیق، اجرای مبارزه بهموقع، هماهنگی بین شهرستانها و توجه ویژه به عرصههای بحرانی، امروز ضرورت انکارناپذیر مدیریت آفات در استان است. اگر این هماهنگی و استمرار ایجاد نشود، خسارتها به مراتب سنگینتر خواهد شد.
بهشتی در ادامه به وضعیت جنگل پسته خواجه کلات در روستای چهچهه پرداخت و اظهار کرد: در شهرستان کلات، علاوه بر جنگلهای ارس هزار مسجد، ما یک سرمایه طبیعی استثنایی دیگر هم داریم و آن جنگل پسته خواجه کلات است که در روستای چهچهه واقع شده و به عنوان بزرگترین جنگل پسته وحشی خاورمیانه شناخته میشود. مساحت این جنگل حدود ۷۰۰۰ هکتار است و تمامی درختان آن خودرو هستند.
وی با اشاره به تأثیر خشکسالیهای اخیر بر این جنگل گفت: متأسفانه از سال ۱۳۹۹ به دلیل تشدید پدیده خشکسالی و نرسیدن آب کافی به درختان، جنگل پسته خواجه کلات عملاً محصول دهی زیادی نداشته است. این جنگل از نظر اکولوژیک و ژنتیکی اهمیت زیادی دارد و ما به عنوان متولی، وظیفه تولید محصول از آن را نداریم؛ بلکه مأموریت اصلی ما حفاظت است تا نه آتشسوزی و نه قطع درختان و نه هرگونه دخل و تصرف غیرمجاز رخ دهد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان کلات، با توصیف ویژگیهای این درختان اظهار کرد: درختان پسته جنگل خواجه، با وجود جثه نسبتاً کوچک، گاه بیش از ۲۰۰ سال عمر دارند؛ ریشه این درختان، دو تا سه برابر طول شاخههایشان در عمق سنگ و خاک کوهها نفوذ کرده و همین ویژگی به آنها امکان سازگاری با شرایط سخت کوهستانی را داده است؛ اما وقتی خشکسالیها ممتد و سفرههای آب زیرزمینی تضعیف میشود، حتی چنین درختان مقاومی نیز در معرض تهدید قرار میگیرند.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان کلات در ادامه با اشاره به محدودیتهای حفاظتی این جنگل گفت: چون جادهای که از وسط جنگل عبور میکند، جاده مرزی محسوب میشود، عملاً امکان ایجاد حصار و کنترل کامل ورود و خروج وجود نداشته است. این وضعیت، حساسیت ما را برای جلب مشارکت مردمی دوچندان میکند؛ چرا که مدیریت صرفاً اداری و از بالا، بدون همراهی مردم محلی، در عمل کافی نخواهد بود.
وی افزود: اکنون در منطقه پساکوه که بخشی از همین عرصهها را دربرمیگیرد، فقط یک قرقبان داریم که باید کل منطقه را پوشش دهد. با چنین وسعت و با این میزان نیرو، روشن است که بدون همکاری جدی مردم منطقه، شوراهای روستایی، دهیاران و همیاران طبیعت، حفاظت مؤثر ممکن نیست. هر جا مردم در کنار ما بودهاند، میزان تخریب و آتشسوزی بهطور محسوسی کاهش یافته است.
بهشتی از شهروندان و مسافران خواست در عبور از جنگل پسته خواجه کلات، نهایت احتیاط را در زمینه روشن کردن آتش، رها نکردن زباله، آسیب نزدن به درختان و گزارش هرگونه قطع درخت یا حریق احتمالی به عمل آورند؛ این جنگلها، سرمایههای شخصی منابع طبیعی نیستند؛ اینها سرمایههای ملی و بین نسلیاند. امروز ما موظفیم آنها را برای نسلهای بعدی حفظ کنیم.
بهشتی با اشاره به همزمانی تهدید آفات در جنگلهای ارس هزار مسجد و تهدید خشکسالی در جنگل پسته خواجه کلات، گفت: کلات امروز در نقطه حساسی از نظر مدیریت منابع طبیعی قرار دارد. از یک سو، تغییراقلیم و خشکسالیهای متوالی، فشار مضاعفی بر عرصهها وارد کرده و از سوی دیگر، آفات نوپدید یا طغیان یافته، تعادل طبیعی برخی رویشگاهها را بر هم زدهاند.
وی تصریح کرد: راه برونرفت از این وضعیت، نه در شعار، بلکه در اقدام علمی، برنامهریزی منسجم، تأمین اعتبارات کافی، تقویت نیروهای حفاظتی و مهمتر از همه، مشارکت واقعی مردم و جوامع محلی است. ما در کلات، هم جنگلهای ارس هزار مسجد را داریم که یک میراث جنگلی کهن و کمنظیر است و هم جنگل پسته وحشی خواجه کلات را که ذخیرهگاه ژنتیکی منحصر به فرد پسته در خاورمیانه به شمار میرود. هر دو این عرصهها شایسته بالاترین سطح توجه و حفاظتاند.
بهشتی با قدردانی از پیگیریهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی، ابراز امیدواری کرد که با تبدیل نتایج بازدیدهای میدانی و مطالعات کارشناسی به برنامههای اجرایی مشخص، بتوانیم ضمن کنترل آفات در جنگلهای ارس هزار مسجد و کاهش اثرات خشکسالی در جنگل پسته خواجه کلات، این گنجینههای سبز را برای آیندگان حفظ کنیم.
انتهای پیام
