سید رضا طباطبایی قمی به همراه معاون و مدیر اجرایی پژوهشی این واحد در دیدار با دکتر مصطفی قانعی، دبیر ستاد زیست فناوری، سلامت و فناوریهای پزشکی گفت: جهاد دانشگاهی قم در دوره جدید فعالیتهای خود تلاش دارد تا زمینههای علمی خود را متحول کند و در این مسیر نیز کشور از منافع و منابعی که تولید میکند بهرهمند سازد.
رئیس جهاد دانشگاهی قم با اشاره به برگزاری دورههای تخصصی چون هیستروسکوپی ویژه متخصصین کشور عراق در مرکز درمان ناباروری جهاد دانشگاهی قم افزود: خوشبختانه جهاد دانشگاهی قم از بدو تاسیس تاکنون به بحث تحقیق و توسعه در کنار حوزه درمانی توجه ویژه داشته است.
وی با اشاره به ورود واحد قم به فاز تحقیقات سلولهای بنیادی و فاز مزانشیمال از سال ۱۳۹۰، گفت: در کنار آن گروه بیولوژی تولید مثل شکل گرفت که فاز تحقیق و توسعه نیز در همین مجموعه فعالیت خود را دنبال کرد. دو مجموعهای که در حوزه بیولوژی تولید مثل بود را به شکلی تغییر دادیم که در فضای بالینی مورد استفاده قرار گیرد.
طباطبایی با بیان اینکه نتایج تحقیقات ما بسیار متنوع و متکثر است، بیان کرد: تلاش داریم که فعالیتها را در سطح عالی کشور و حتی در سطح بین المللی دنبال کنیم؛ در نهایت طراحی مرکز ملی زیست مصنوعی را انجام دادیم. در این زمینه کارگروههای تخصصی ایجاد شد و با توجه به نیازی در آینده کشور داریم وارد عرصه کار جدی شدند.
وی با اشاره به حمایتهای استانی و ملی در تاسیس مرکز ملی زیست مصنوعی نیز گفت: اسفند سال گذشته پس از تأمین زمین، کلنگ تاسیس مرکز با حضور استاندار قم و ریاست جهاددانشگاهی کشور به زمین زده شد.
طباطبایی با اشاره به فازهای مختلف مرکز ملی زیست مصنوعی افزود: جهاددانشگاهی دارای ظرفیتهای علمی بسیاری است که میتوانیم با تکیه به این ظرفیتهای علمی و همکاری با نهادها و شخصیتهای علمی کشور به مسیر خود برای تشکیل مرکز ملی زیست مصنوعی ادامه دهیم. در این نشست نیز به دنبال شناسایی ظرفیتهای مهندسی زیستی کشور هستیم که بتوانیم روی الگوی کاری خود با اطلاعات بیشتر تمرکز کنیم.
لزوم ورود اکوسیستم علمی کشور به چرخه زیست مصنوعی
در ادامه این نشست، هدی فضائلی مدیر اجرایی معاونت پژوهشی جهاد دانشگاهی قم بیان کرد: زیست شناسی مصنوعی یک حوزه بین رشتهای و تقاطع زیست شناسی و مهندسی فناوری داده محور است که هدف آن بازطراحی موجودات زنده است. در این علم با ابزارهای مهندسی ژنتیک به سمتی حرکت میکند که فرآیندهای زیستی رابه صورت قابل تکرار و قابل پیش بینی ببرد. در زیست فناوری از سیستمهای زیستی استفاده میکنیم ولی در زیست شناسی مصنوعی این سیستمها را مهندسی و طراحی میکنیم.
وی افزود: امروزه زیست شناسی مصنوعی از فضای آزمایشگاهی خارج شده و به فرایند واقعی رسیده است. در حوزه امنیت غذایی نیز تولید پروتئینهای جایگزین مد نظر است. در حوزه صنعتی از سلولها به عنوان کارخانه زنده برای تولید دارو و مواد زیستی استفاده کنیم.
فضائلی بیان کرد: محصولات زیست شناسی مصنوعی که به حوزه تجاری رسیدهاند شامل مواردی چون مخمرهایی که به گوشت مبدل شدند و صنعت منسوجات مثل ابریشم عکنبوت، واکسنهای فایزر، مدرنا و باکتریهای نیتروژنی که میتوانند جایگزین کودهای شیمیایی باشند هستند که شرکتهای بزرگ جهان نیز به مرحله تولید محصول رسیدهاند.
وی با بیان اینکه زیست شناسی مصنوعی یک صنعت واقعی است، بیان کرد: تمام کشورهای پیشرو اهمیت زیست شناسی مصنوعی را مورد توجه خاص قرار میدهند. حتی در آمریکا یک فرمان اجرایی در این حوزه صادر شده است. همگرایی زیست شناسی و هوش مصنوعی مد نظر کشورهای صنعتی است. قرار است که در سال ۲۰۴۰ مشاغل بسیار متنوع و گستردهای در سطح جهان با حوزه زیست مصنوعی شکل بگیرد زیرا این حوزه یک ضرورت راهبردی است.
ضرورت شکل دهی به مرکز زیست مصنوعی در ایران
مدیر اجرایی معاونت پژوهش جهاد دانشگاهی قم بیان کرد: با توجه به شرایط اقلیمی و اهمیت تولید پایدار میتوانیم با زیست مصنوعی برای همه این امور به راه حل برسیم. محدودیتهای اقلیمی و همچنین هزینه داروهای پیشرفته نیز از مشکلات ماست و میتوانیم با زیست مصنوعی این مشکلات را مدیریت و حل کنیم.
وی با بیان اینکه حوزه زیست مصنوعی از سریع ترین بازارهای سطح جهان به شمار میرود، افزود: حتی اگر درصد کوچکی هم از این صنعت را برداریم میتوانیم به اندازه چنین صنعت سنتی ارزآوری و قدرت آفرینی برای کشور داشته باشیم.
فضائلی بیان کرد: همچنین در حوزه سلامت امروز سلول درمانی کلاسیک به استفاده از سلولهای مهندسی شده و برنامه پذیر حرکت میکند. در عرصه پدافند غیر عامل نیز وابستگی کامل در شرایط بحرانی تاب آوری کشور را سبب میشود. کشور باید در حوزه غذا و محیط زیست و سلامت کاملا خود اتکا باشد و زیست مصنوعی میتواند عاملی کلیدی در حفظ امنیت کشور محسوب شود.
وی با بیان اینکه در جهاددانشگاهی قم ظرفیت علمی و بالینی خاصی با ترکیب منحصر به فرد پژوهش و بالین و فناوری وجود دارد، گفت: دو گروه پژوهشی در این مجموعه مشغول به فعالیت هستند که در حوزه زیست شناسی تولید مثل و سلولهای بازساختی و مرکز درمان ناباروری فعالیت میکنند که کار پژوهش و درمان را در کنار هم ممکن کرده است.
مدیر اجرایی معاونت پژوهش جهاد دانشگاهی قم ادامه داد: در جهاددانشگاهی قم فضایی داریم که میتواند ظرفیت نظام کارکرد بالینی را پوشش دهد. در سطح جهاد دانشگاهی کشور نیز در خصوص زیست شناسی و سلامت یک شبکه علم و فناوری با ۴۷ گروه پژوهشی داریم که میتوانند ظرفیتهای زیست مصنوعی را پوشش دهند. خوشبختانه بدنه جهاد دانشگاهی ظرفیت هدایت زیست شناسی مصنوعی را دارد.
فضائلی با تأکید بر اینکه مسئولیت هدایت و پیگیری اولیه شکل گیری مرکز به واحد قم سپرده شده است، گفت: اکوسیستم علمی کشور باید وارد این چرخه شود. تمام دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و شرکتهای دانش بنیان باید وارد این چرخه شوند؛ هدف ما این است که یک ساختار منسجم را به جای کارهای موازی و پراکنده انجام دهیم که همه این ظرفیت ها در یک مسیر مشترک به جلو ببرد. این مرکز بدون همراستایی با سیاستهای ملی زیست فناوری قابلیت شکل گیری و توسعه را نخواهد داشت.
وی گفت: در این زمینه چهار فاز طراحی شده است که فاز اول برنامه ریزی نقشه راه و مطالعه و دوم استقرار زیرساخت ها و فاز سوم مرحله توسعه و اتصال به صنعت و در فاز چهارم تثبیت جایگاه و حضور در عرصههای ملی و بین المللی را مد نظر داریم. هم اکنون در فاز اول یعنی طراحی نقشه راه هستیم. در این زمینه سه کارگروه تنظیم شد. نقشه راه نیز در سه سطح خرد، میانی و کلان طراحی کردیم. سه کارگروه تخصصی سلامت و پزشکی، دامپروری و کشاورزی نیز در این زمینه تاسیس شده است.
مدیر اجرایی معاونت پژوهش جهاد دانشگاهی قم تصریح کرد: در فاز کلان در وهله اول افراد و مراکز فعال شناسایی شدند و مسایل راهبردی کارگروهها و جایگاه ایران در جهان در همه این حوزهها بررسی کردیم. همچنین مخاطراتی که عدم ورود به این عرصهها کشور را تهدید میکرد را نیز تا حد زیادی مورد مطالعه قرار دادیم.
شناسایی نخبگان علمی کشور در حوزه زیست مصنوعی مهمترین رویکرد این مرکز
در ادامه این نشست، لیلا ناصرپور معاون پژوهشی جهاددانشگاهی قم با بیان اینکه نقشه فناورانه زیستی کشور یک کار ماندگار است، بیان کرد: فعالیتهایی که در دانشگاهها نیز انجام میشود پروژه محور است. مثلا حیطه تعریف پروژههای تخصصی به دانشگاهها مشخص می شود تا حمایت هایی شود.
وی افزود: تدوین نقشه راه اولین ماموریت کار ما است. با توجه به مطالعات انجام شده و تدوین نقشه راه صورت گرفته در سال ۲۰۱۲ در کشور استرالیا ما در وهله اول به دنبال افرادی هستیم که در این حوزه صاحب نظر و سبک هستند شناسایی کنیم و سپس ابرچالش ها را مشخصکنیم تا در طراحی نقشه راه خود به توازنی که باید شکل بگیرد توجه کنیم.
ناصرپور اظهار کرد: با توجه به سند جامع کشوری تلاش میکنیم که در این حوزهها نقش آفرینی داشته باشیم؛ در این دیدار تلاش میکنیم که از بانک جمعیت نخبگانی استفاده کنیم.
وی بیان کرد: در عرصه زیست مصنوعی نیازمند اطلاعات نقشه زیست کشور هستیم که امیدواریم با استفاده از این سامانه کاری ماندگار برای کشور انجام شود. فازهای اولیه شناسایی و طرح مطالعاتی قطعا نیازمند صرف زمان است و ملاحظات زمانی آن را نیز دیدهایم.
ظرفیتهای جهاددانشگاهی در توسعه زیست مصنوعی به شکل شفاف بیان شود
در ادامه این نشست، مصطفی قانعی، دبیر ستاد زیست فناوری، سلامت و فناوری های پزشکی کشور بیان کرد: زمینههای فعالیت این مرکز به شکل کاملا سیستماتیک و بر اساس یک نقشه زیست فناورانه دنبال میشود. امروزه با تجربههای گذشته به سمت ماموریت محوری با نگاه دقیق به آینده حرکت میکنیم.
قانعی اظهار کرد: خوشبختانه با جهاددانشگاهی و مجموعههای وابسته به این نهاد نیز در حوزههای تخصصی و نسبت آنها با توانمندیهای دانشگاههای کشور همکارهای خوبی انجام میشود. امروزه پژوهشگاههایی چون معتمد و ابن سینا وارد فاز نقشه ملی شدهاند. در حوزه عملیاتی باید جلسهای را برگزار کنیم تا با توانمندیهای مجموعه جهاددانشگاهی قم آشنا شویم و به تفاهم مشترک برسیم.
وی با اشاره به این نقشه ملی فناوریهای زیستی گفت: در این نقشه کاملا مشخص است که دانشگاههای ما چه ظرفیتی دارند و در این نقشه چه کارایی میتوانند داشته باشند. اگر دانشگاهها مدعی قابلیت خاصی هستند باید اثبات کند تا در نقشه فناورانه زیستی کشور قرار گیرد.
دبیر ستاد زیست فناوری، سلامت و فناوریهای پزشکی کشور با بیان اینکه ظرفیت زیست مصنوعی در سیاستهای عالی ژنتیکی کشور مشخص است، اظهار کرد: ظرفیتهای کاری این حوزهها در دسترس است. در لایه سیاستی و همچنین ظرفیت دادهای هم با جهاددانشگاهی کار میکنیم.
قانعی با بیان اینکه که باید ضعفهای علمی نیز مثل قوتهای علمی مشخص باشد، گفت: در زمینه حکمرانی علمی کشور باید با کمک همین سامانهها، همچون سامانه نقشه مهندسی زیست شناسی ضعفها و قوتها به خوبی و دقت مشخص شود تا جایگاههایی که باید فعال شود نیز کاملا مشخص و عیان باشد؛ کل دانشگاهها و فناوریها در این سامانه وضعیت مشخصی دارند.
وی افزود: با استفاده از این سامانه میتوانیم رزومه چند ساله یک استاد و پژوهشگر و دانشگاه را استخراج کنیم و بگوییم که یک استاد روی چه موضوعاتی و با چه اساتیدی کار کرده است. باید ضعفها مشخص شود که از این ضعفها به دنبال نقشه راه بگردیم. برخی از اساتید مقالات تخصصی بسیار زیادی دارند ولی در یک رشته علمی خاص ممحض نیستند ولی برخی اساتید کاملا در یک بخش خاص تمرکز دارند و دهها مقاله تخصصی در این حوزه منتشر میکنند که نشان دهنده قوت علمی این شخصیت علمی است.
قانعی اظهار کرد: باید تحلیل عمیق و دقیقی از توانایی خود داشته باشید و سپس به دنبال شبکه سازی بروید. ماموریت ما این است که در یک حوزه به شکل عمیق کار کنیم زیرا هر پروژهای نیازمند صرف زمان و تمرکز است. در ادامه همچنین کسانی که در این مسیر کار میکنند را نیز باید به همکاری دعوت شوند تا بتوانیم در یک حوزه به هم افزایی و عمق برسیم.
به گزارش ایسنا و به نقل از روابط عمومی جهاد دانشگاهی واحد استان قم در روز سهشنبه ۲۲ اردیبهشت، وی اظهار کرد: فازهای مطالعاتی از مهمترین بخشهای هر سامانه و کار هستند زیرا ممکن است چند سال در این عرصه طی شود تا بتوانیم در مرحله بعد به تیم سازی برسیم. مهم این است که بدانیم با چه کسی میخواهیم کار کنیم. سامانه نقشه مهندسی زیست شناسی به ما کمک میکند که بتوانیم بهترینهای ایران را در این مسیر پیدا کنیم.
انتهای پیام
