حجت شاکری در گفت وگو با ایسنا اظهار کرد: در مناطقی که در تقسیمبندیهای اقلیمشناسی مثل کشور ایران، تحت عنوان خشک و نیمهخشک شناخته میشوند، اگر قرار باشد در یک بازه زمانی ۴۰ تا ۵۰ ساله ترسالی داشته باشیم قطعاً فرسایش بیشتری نسبت به آنچه امروز در خشکسالی میبینیم خواهیم داشت.
وی بیان کرد: طبیعت در یک بازه زمانی در حالت خواب و خفتگی قرار میگیرد و سپس توان خود را بازیابی میکند و در سالهای بعد از ورود به دوره ترسالی، کار خود را با توان ذخیره شده ادامه میدهد.
این کارشناس مخاطرات طبیعی با اشاره به ارتباط مستقیم آلودگی آب و خاک اظهار کرد: آلودگی آب رابطه بسیار مستقیمی با آلودگی خاک دارد. تغییرات بیولوژیکی که ممکن است در آب رخ دهد و آن را از حالت مفید به غیرمفید تبدیل کند، قطعاً بر آلودگی خاک نیز تأثیر میگذارد.
وی با اشاره به وضعیت فرسایش خاک در کشور گفت: برای فرسایش خاک یک فرمول در نظر گرفتهاند که بر اساس تن در هکتار در سال سنجیده میشود. وقتی نقشه پهنهبندی فرسایش را نگاه میکنیم، معمولاً برای بسیاری از نقاط کشور عدد ۳.۳ تن در هکتار تعیین شده است، اما دامنههای زاگرس و البرز در فرسایش شیمیایی، فیزیکی و مکانیکی، وضعیت بسیار بالاتری دارند.
شاکری با بیان اینکه این میزان، هفت برابر میانگین جهانی است، گفت: به طور میانگین، فرسایش خاک در ایران حدود ۱۶.۵ تن در هکتار برآورد میشود.
شاکری با اشاره به نقش عوامل انسانی و طبیعی در تشدید این وضعیت تصریح کرد: در یک نقطه ممکن است فعالیتهای انسانی، حوادث طبیعی و مسائل مشابه این پدیده را نمایانتر کنند و در نقطه دیگر، شرایط متفاوت باشد.
وی بیان کرد: در برخی مناطق، مانند دامنههای زُشک هوازدگی مکانیکی مشاهده میشود که به دلیل نوع سازندهای زمینشناختی و مداخلات انسانی شدت یافته است. همچنین گسترش ویلاسازی منجر به تغییر در جریانهای محیطی منطقه شده است.
این کارشناس مخاطرات در ادامه به اهمیت شناسایی بهتر خاک توسط دستگاههای متولی اشاره کرد و گفت: ما نقشههای خاک عالی داریم و در آنالیزهای خاک معمولاً به موضوع حاصلخیزی خاک پرداخته میشود که البته در بسیاری از مناطق این وضعیت ضعیفتر است.
آلودگی در بسترهای شهری بالا است
وی همچنین درباره آبهای نامتعارف توضیح داد: کلیه آبهایی که غیر از آب سطحی و آب زیرسطحی باشند، در دسته آبهای نامتعارف قرار میگیرند. حتی آبی که حاصل از روانآبها، بارورسازی ابرها، بارانهای اسیدی، تصفیه فاضلابها یا آبهای شور باشد، تحت عنوان آبهای نامتعارف شناخته میشود. این آبها ممکن است از نظر فیزیکی یا شیمیایی در فرسایش، فرسودگی یا آلودگی نقش داشته باشند.
شاکری با تأکید بر اهمیت امنیت خاک گفت: خاک به ویژه در کشور ما که سرانه زمین در بسیاری از کشورها شاید به اندازه سانتیمتر باشد، اما در ایران هکتاری است به عنوان یک ثروت در اختیار ماست. با این حال از این ظرفیت به درستی و به صورت مفید استفاده نمیشود و همین بیتوجهی به بافت خاک و این ثروت عظیم، ما را با تبعات منفی روبهرو کرده است.
وی با استناد به بندهای ۱۴ و ۱۵ قوانین حفاظت از خاک که مربوط به مدیریت پساب است، هشدار داد: وضعیت آلودگی در بسترهای شهری بسیار بالا است. بسیاری از شهرهای ما بر روی مخروط افکنههایی که از رسوبات کوهستانی تشکیل شده و طی دستکم ۷۰۰ سال فرآیند زمینشناسی به وجود آمدهاند ساخته شدهاند؛ با وجود این، به جای مقابله با آلودگی، با حفر چاههای فاضلاب عمودی، مشکل را به عمق زمین منتقل میکنیم و از این طریق صورت مسئله را پاک میکنیم.
وی بیان کرد: در شهرهایی با جمعیت بالای ۱۰۰ هزار نفر که سیستم فاضلاب ندارند، اگر انتقال مواد شوینده و نبود سیستم دفع فاضلاب را در نظر بگیریم، این مسئله بسیار میتواند در آلودگی محیطی که اکثر شهرهای ما بر بستر آن قرار گرفتهاند، مؤثر باشد. این آلودگی فقط به آبهای سطحی محدود نمیشود؛ حتی با توجه به تمدن کاریز و قنات که در ایران وجود داشته و دقیقاً در مسیر سفرههای زیرزمینی قرار گرفتهاند، این آلودگی میتواند به آبهای زیرزمینی نیز سرایت کند.
این کارشناس مخاطرات طبیعی با تأکید بر لزوم یافتن راهی برای تعادل میان استفاده از طبیعت و حفظ آن برای نسلهای آینده، توضیح داد: ما نه به دیدگاه طبیعتگرایانهای که خواهان حفظ مطلق طبیعت هستند و نه به دیدگاه انسانگرایانهای که طبیعت را کاملاً در اختیار انسان میدانند، باور داریم؛ این دو مکتب باید در کنار هم باشند انسان باید از طبیعت و محیط خود استفاده کند، اما به شرطی که آن را برای نسلهای بعدی حفظ کند.
وی با اشاره به خروج آلایندهها خاطرنشان کرد: در طبیعت، خروج آلایندهها به شکلی که امروزه در تکنولوژیهای نوین شاهد آن هستیم، کمتر اتفاق میافتد. ورود آلایندهها و تغییر شکل آنها در خاک، موضوعی است که باید به آن توجه کرد. در بسیاری از شهرها روانآبهای شهری، پس از بارش باران، آلودگیها را به نقاط پستتر شهر منتقل میکنند.
این کارشناس مخاطرات طبیعی با اشاره به اینکه بشر بیشترین خسارات را به محیط اطراف خود وارد کرده است، گفت: تمام این محیط آلوده توسط بشر، در نهایت به نقطهای رسوب میکند، خشک میشود و ذرات جامد آلوده همراه با روانآبها وارد بخشهای پاییندست شهر میگردند.
اگر سیستم آبیاری کشاورز ایراد دارد، دستگاههای متولی راهکار ارائه دهند
شاکری در ادامه به موضوع شوری خاک اشاره و اظهار کرد: شوری خاک امری بدیهی است و نباید توپ را صرفاً در میدان کشاورزان انداخت. اگر سیستم آبیاری یک کشاورز ایراد دارد، دستگاههای متولی باید راهکار و شیوه جایگزین ارائه دهند؛ کشاورز نمیتواند محصول و منبع درآمد خود را نابود کند.
وی بر لزوم دستیابی به کشاورزی پایدار تأکید و تصریح کرد: کشاورزی که مبنای اقتصاد بسیاری از جوامع است، باید بتواند به سمت پایداری حرکت کند و این امر نیازمند حمایت و ارائه راهکارهای عملی از سوی نهادهای مسئول است.
این کارشناس مخاطرات طبیعی با اشاره به قوانین مرتبط با حفاظت از خاک، بر لزوم برنامهریزی مدون و جایگزین برای مقابله با آلودگی خاک تأکید و اظهار کرد: در سال ۱۳۹۳ در مرکز پژوهشهای وزارت کشور مطرح شد که شیوه نامناسب آبیاری در ایران، مانند استفاده از آب شور، منجر به آلودگی خاک میشود.
وی خاطرنشان کرد: خاک هر منطقه پتانسیل خاص خود را دارد و ممکن است برای اجرای برخی پروژهها اصلاً مناسب نباشد یا ظرفیت محدودی داشته باشد؛ بنابراین، باید بر اساس این پتانسیلها برنامهریزی صورت گیرد.
این کارشناس مخاطرات طبیعی به قانون برنامه هفتم پیشرفت اشاره و اظهار کرد: در این برنامه، با توجه به رسیدن به نقطه بحرانی، کاهش ۲۰ درصدی در فرسایش خاک هدفگذاری شده است.
وی با بیان اینکه فرسایش، آلودگی و فرسودگی خاک یک بحران ملی در سرزمین ماست، اظهار کرد: ما نه نگاه طبیعتگرایانه افراطی داریم که انسان هیچ کاری نکند و نه نگاه انسانگرایانه که طبیعت را کاملاً در اختیار انسان بداند بلکه معتقدیم انسان باید از طبیعت اما با حفظ آن برای نسلهای بعدی استفاده کند.
انتهای پیام
