عبدالحمید طالبی، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، چهارشنبه ۲۰ آبان‌ماه در مراسم چهل‌ودومین سالگرد تأسیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی که در تالار شیخ طبرسی این بنیاد برگزار شد، با گرامیداشت یاد و خاطره شخصیت‌های اثرگذار در شکل‌گیری و فعالیت این مجموعه، اظهار کرد: این افراد در شکل‌گیری و پیشبرد فعالیت‌های بنیاد نقش مؤثری داشتند و همگی خود را مدیون درگاه نورانی حضرت رضا(ع) می‌دانستند. همه این بزرگواران به علم و فرهنگ توجه و عنایت داشته‌اند و در دوره‌های مختلف، درخواست‌های مربوط به حمایت و تأمین اعتبار فعالیت‌های علمی و فرهنگی با استقبال و پشتیبانی تولیت آستان قدس رضوی مواجه شده است.
وی با بیان اینکه جایگاه بنیاد پژوهش‌های اسلامی با توجه به تأکیدات رهبر شهید فراتر از عنوان و ساختار سازمانی آن است، افزود: این موضوع مسئولیت همه ما را در برابر حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا(ع) و همچنین توجه و حمایت شخصیت‌هایی که مسئولیت آستان قدس رضوی را بر عهده داشته‌اند، سنگین‌تر می‌کند.
رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با اشاره به توصیه‌های تولیت این آستان در دیدارهای دو سال اخیر با مسئولان بنیاد پژوهش‌های اسلامی، اظهار کرد: یکی از تأکیدات ایشان، افزایش حضور و اثرگذاری بنیاد در سطح ملی و تقویت امتداد اجتماعی فعالیت‌های آن بوده است. همکاری با مؤسسات مختلف ملی و ارائه دستاوردهای پژوهشی در حوزه‌های مرتبط با حرم مطهر رضوی و دستگاه‌های اجرایی کشور، از جمله اقداماتی است که در همین راستا انجام شده است.
طالبی توجه به مفاخر مشهد و بازیابی جایگاه این شهر در حوزه علمیه را از دیگر محورهای مورد تأکید تولیت آستان قدس رضوی دانست و افزود: در همین زمینه، کنگره آیت‌الله‌العظمی میلانی در چهارم دی‌ماه ۱۴۰۴ با حمایت ایشان برگزار شد. همچنین رویداد «دارالعلم» با همکاری ظرفیت‌های علمی و حوزوی مشهد، از جمله حوزه‌های علمیه، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مدرسه عالی فقاهت شکل گرفته است. این رویداد در ابتدا با مشارکت سه مدرسه آغاز شد و امسال به شش مدرسه رسیده و موضوعات آن نیز از فقه و اصول به حوزه‌هایی مانند نسخه‌شناسی گسترش یافته است. این همکاری نمونه‌ای از پاسخ‌گویی به نیازهای روز و استفاده از ظرفیت‌های علمی موجود در مشهد است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به موضوع زیارت در فعالیت‌های پژوهشی بیان کرد: زیارت موضوعی بسیار مهم است و به پژوهش‌های گسترده‌تری نیاز دارد. پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهش‌های اسلامی و آثار ارزشمندی که در این حوزه تولید کرده، همچنین نشست‌ها و دیدارهای تخصصی برگزارشده به همت آقای شیرازی و همکارانشان، ازجمله اقدامات انجام‌شده در این زمینه است که ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه مطالعات زیارت فراهم کرده است.
رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با اشاره به تأکید تولیت آستان قدس رضوی بر جذب بهترین محققان و نویسندگان بدون نگاه‌های جناحی، تصریح کرد: در حوزه علم و پژوهش باید از ظرفیت افراد توانمند استفاده کنیم. طبیعتاً رعایت خطوط قرمز ضروری است، اما این موضوع نباید مانع بهره‌گیری از ظرفیت علمی و پژوهشی افراد شود.
طالبی با اشاره به وجود چندصد هزار نسخه خطی در گنجینه آستان قدس رضوی اظهار کرد: این منابع ارزشمند باید بیش از گذشته در کانون توجه فعالیت‌های علمی و پژوهشی قرار گیرند. پس از تأکید تولیت آستان قدس رضوی، کارگروهی در کتابخانه و بنیاد پژوهش‌های اسلامی تشکیل شد و جلساتی برای تدوین نقشه راه بهره‌گیری از این ظرفیت برگزار شد.
وی افزود: در همین راستا، دانشنامه قرآن کریم با همکاری بنیاد پژوهش‌های اسلامی، کتابخانه آستان قدس رضوی و دانشگاه علوم اسلامی رضوی در حال تدوین است. همچنین دانشنامه قرآن ایران نیز طراحی شده و مراحل انجام آن در جریان است. امیدواریم این آثار از جمله دستاوردهای ماندگاری باشند که با همکاری مجموعه‌های علمی آستان قدس رضوی به ثمر می‌رسند.
رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با اشاره به ضرورت معرفی متناسب معارف اهل‌بیت(ع) به مخاطبان در دوره‌های مختلف گفت: معرفی ائمه معصومین(ع) در هر عصر و زمانی باید متناسب با اقتضائات همان دوره و با زبان قابل فهم برای مخاطبان انجام شود. رهبر شهید نیز در پیام پنجمین کنگره جهانی حضرت رضا(ع) بر توجه به سه بُعد عرشی، زندگی و حکومتی شخصیت امام رضا(ع) و تولید محتوا درباره این ابعاد متناسب با مخاطبان تأکید کرده بودند. بنیاد پژوهش‌های اسلامی نیز در این زمینه اقداماتی انجام داده که برخی از آن‌ها رونمایی شده و برخی دیگر در دست اجراست.
طالبی با تأکید بر اینکه بنیاد پژوهش‌های اسلامی باید مجموعه‌ای پویا و خلاق باشد، خاطرنشان کرد: یک مجموعه پژوهشی و علمی باید زنده، فعال و خلاق باشد و اگر فردی در این مجموعه امکان بروز و ظهور ظرفیت‌های خود را ندارد، باید زمینه فعالیت او در بخش دیگری از مجموعه آستان قدس رضوی فراهم شود. همچنین ممکن است برخی همکاران در بنیاد پژوهش‌های اسلامی نتوانند تمام توانمندی‌های خود را بروز دهند، اما در مجموعه‌هایی مانند انتشارات، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، سازمان مرکزی یا مرکز رسانه، امکان فعالیت مؤثرتر و نقش‌آفرینی بیشتری داشته باشند. بنابراین باید ظرفیت‌ها و توانمندی‌های افراد را شناسایی کنیم و متناسب با آن، زمینه فعالیتشان را فراهم آوریم تا از توانایی‌های آنان به بهترین شکل استفاده شود.
وی با اشاره به موضوع استقلال مالی و درآمدزایی مجموعه‌های آستان قدس رضوی گفت: در برنامه‌های کلان سازمانی، موضوع خودگردانی و درآمدزایی مجموعه‌ها در یک بازه ۱۰ ساله مطرح شده است، اما این مسئله نباید موجب شود فعالیت‌های علمی و پژوهشی ضروری بر زمین بمانند. تولیت آستان قدس رضوی نیز تأکید کرده‌اند که برای انجام فعالیت‌های پژوهشی، نباید نگرانی از بابت تأمین اعتبار وجود داشته باشد و هر زمان برای اجرای یک کار علمی نیاز به حمایت مالی باشد، می‌توان موضوع را با ایشان مطرح کرد.
رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با تأکید بر ضرورت حفظ هویت و مأموریت اولیه بنیاد پژوهش‌های اسلامی بیان کرد: برخی تصور می‌کنند با شکل‌گیری سازوکارهای علمی و پژوهشی جدید و رعایت ضوابط ساختاری وزارت علوم، باید از مأموریت‌های بنیادین و پیشین این مجموعه فاصله گرفت؛ درحالی‌که چنین برداشتی درست نیست و هیچ منافاتی میان رعایت ضوابط و ساختارهای وزارت علوم با استمرار مأموریت‌های بنیادین بنیاد پژوهش‌های اسلامی وجود ندارد.
طالبی با بیان اینکه بنیاد باید ضمن برخورداری از سازوکارهای علمی و پژوهشی متناسب با ساختارهای رسمی، مأموریت‌های اولیه خود را نیز حفظ کند، اظهار کرد: آنچه از گذشته تاکنون در این مجموعه شکل گرفته، حاصل تلاش مستمر استادان و همکاران بوده و آثار فاخر و ماندگاری در این مسیر تولید شده است. همه ما وظیفه داریم این میراث ارزشمند را حفظ کنیم، آن را ارتقا دهیم و زمینه توسعه فعالیت‌های بنیاد را فراهم آوریم.
انتشار ۲۷ جلد از مجموعه ۳۷ جلدی «عبقات الانوار»
در ادامه احمد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، با اشاره به حمایت‌های تولیت آستان قدس رضوی از فعالیت‌های علمی و پژوهشی بنیاد اظهار کرد: حمایت از فعالیت‌های علمی و فرهنگی بنیاد با رویکردی تحولی دنبال شده و ازجمله این حمایت‌ها، تأمین اعتبار برای افزایش حقوق اعضای هیئت علمی حمایت از هیئت‌امنای بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی بوده است.
وی با اشاره به دستاوردهای بنیاد در جشنواره‌های ملی گفت: کتاب «عبقات الانوار» موفق به دریافت جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شده و بنیاد در جشنواره کتاب سال قرآن نیز عنوان ناشر سال و جایزه اثر برگزیده را کسب کرده است. همچنین در جشنواره حامیان نسخ خطی، یک کتاب برگزیده و سه اثر شایسته تقدیر داشته است.
رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به انتشار مجموعه ۳۷ جلدی «عبقات الانوار» افزود: تاکنون ۲۷ جلد این مجموعه منتشر شده و ۱۰ جلد دیگر در دست چاپ است؛ مجموعه‌ای که پیش‌تر در دیدار با رهبر شهید معرفی شده و مورد توجه ایشان قرار گرفته بود.
قراملکی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی تقاضامحور این مجموعه بیان کرد: بنیاد از سال ۱۴۰۰ اجرای طرح‌های کاربردی را آغاز کرده و تاکنون ۱۳ طرح را با رضایت بالای کارفرمایان به پایان رسانده است. نخستین طرح با همکاری معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری و مشارکت حدود ۳۰ استاد آغاز شد که اعتبار آن از یک میلیارد به هفت میلیارد تومان افزایش یافت و علاوه بر انتشار این طرح چند اثر علمی از نتایج آن منتشر شد.
وی ادامه داد: طرح «جمعیت‌شناسی زائران» نیز در حال اجراست و بنیاد در نوبت سوم اجرای آن قرار دارد. همچنین یکی از طرح‌های محرمانه بنیاد با مشارکت ۴۵ نفر از خادمیاران بانو و طی شش ماه اجرا شده است. همچنین در طرح بزرگ گفت‌وگو با ۲۱۰ استاد برای همکاری تماس گرفته شد که همگی آمادگی خود را اعلام کردند.
ضرورت تبدیل مشهد به پایتخت قرآنی کشور؛ ظرفیت‌های آستان قدس رضوی برای توسعه مطالعات قرآنی
در ادامه حسن حکیم‌باشی، عضو هیئت‌امنای بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، با تأکید بر ضرورت تبدیل مشهد به قطب و پایتخت قرآنی کشور اظهار کرد: همان‌گونه که مشهد پایتخت عترت کشور است، شایستگی آن را دارد که به مرکزی برای فعالیت‌های قرآنی نیز تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که جریان علمی، فرهنگی و هنری مرتبط با قرآن از این شهر سرچشمه بگیرد و در سطح کشور و جهان اسلام گسترش یابد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های گسترده آستان قدس رضوی در این زمینه افزود: گنجینه هزارساله کتابخانه آستان قدس رضوی از نظر نسخه‌ها و منابع قرآنی، ظرفیتی کم‌نظیر دارد و می‌توان با بهره‌گیری از این میراث ارزشمند، جایگاه مشهد را در عرصه مطالعات قرآنی ارتقا داد.
عضو هیئت‌امنای بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به انتشار بیش از یک‌هزار و ۷۰۰ اثر در بنیاد پژوهش‌های اسلامی طی ۴۲ سال فعالیت این مجموعه گفت: بخشی از این آثار به‌صورت مستقیم در حوزه قرآن منتشر شده‌اند.
عضو هیئت امنای بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر ضرورت شناسایی و احیای آثار قرآنی موجود در گنجینه آستان قدس رضوی تصریح کرد: نسخه‌ها و متون ارزشمند و کمترشناخته‌شده باید شناسایی، معرفی و احیا شوند. در این زمینه می‌توان با تشکیل گروه‌های پژوهشی و حتی ایجاد مرکزی مستقل برای احیای متون، زیر نظر بنیاد پژوهش‌های اسلامی، این ظرفیت‌ها را به‌صورت جدی‌تر دنبال کرد.
حکیم‌باشی با اشاره به ضرورت توجه به نیازهای جدید جامعه و اقتضائات فکری نظام و گام دوم انقلاب گفت: لازم است در کنار محورهای پژوهشی موجود، موضوعات تازه‌ای متناسب با نیازهای کلان و فرامرزی کشور و جهان اسلام شناسایی و برای آن‌ها برنامه‌ریزی شود.
«عقل و عشق»؛ منظومه‌ای ۱۰۳۴ بیتی در قالب نمایشنامه‌ای شاعرانه با محوریت حضرت زهرا(س)
در ادامه محمد خاقانی اصفهانی، استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان و نویسنده کتاب «مثنوی عقل و عشق»، با اشاره به شکل‌گیری ایده این اثر در جریان ۱۰ شب سخنرانی ایام فاطمیه در دانشگاه اصفهان اظهار کرد: موضوع این سخنرانی‌ها آیه «مودت فی‌القربی» و این پرسش بود که برای ورود به ساحت خاندان عصمت و طهارت باید با قدم عقل پیش رفت یا قدم عشق و آیا محبت اهل‌بیت(ع) به معنای کنارگذاشتن عقل است؟
وی با بیان اینکه مسئله جدال عقل و عشق از پیچیده‌ترین موضوعات تاریخ اندیشه بشری است، افزود: این موضوع از دیرباز در فلسفه، حکمت و ادبیات ملت‌های مختلف مطرح بوده است.
خاقانی اصفهانی ادامه داد: همین دوگانگی موجب شد برای رهایی از این تعارض، با توسل به حضرت زهرا(س) سرودن منظومه «عقل و عشق» را آغاز کنم. در ابتدا تصور می‌کردم این اثر حدود ۵۰ تا ۶۰ بیت باشد، اما در نهایت به منظومه‌ای ۱۰۳۴ بیت فارسی در توصیف جدال بین عقل و عشق تبدیل شد که در قالب نمایشنامه‌ای شاعرانه با پنج پرده و ۶۳ صحنه سروده شده است.
وی با اشاره به ساختار این اثر گفت: در این منظومه، ۲۸ شخصیت از میان چهره‌های برجسته تاریخ اندیشه و ادبیات، از حکمای یونان باستان همچون ارسطو و ارشمیدس تا شخصیت‌هایی مانند چارلی چاپلین، پروین اعتصامی، حافظ و ابن‌فارض مصری، در دو جبهه عقل‌گرایان و عشق‌گرایان به مناظره می‌پردازند. در این مناظره تخیلی، سه شخصیت بانوی عشق، آقای عقل و وحی نیز حضور دارند و قرار است وحی میان آن دو داوری کند.
این استاد دانشگاه افزود: با وجود مناظره‌های متعدد، اختلاف میان عقل و عشق شدت می‌گیرد تا اینکه در پایان، هویت بانوی عشق و آقای عقل آشکار می‌شود؛ بانوی عشق حضرت فاطمه زهرا(س) و آقای عقل امیرالمؤمنین علی(ع) است. پیوند این دو در واقع نمادی از پیوند عقل و عشق است و در بیت پایانی نیز این پرسش از مخاطب مطرح می‌شود که در ماجرای عشق در کجا ایستاده است.
خاقانی اصفهانی با اشاره به بازتاب بین‌المللی این اثر اظهار کرد: پیش از آنکه نسخه چاپی کتاب حدود یک ماه پیش به دستم برسد، ترجمه آن به زبان انگلیسی در قالب شعر مقفا و همچنین زبان‌های مالزیایی و اندونزیایی به پایان رسیده بود و این ترجمه‌ها در آن کشورها زیر چاپ است. ترجمه به زبان‌های فرانسه و سواحلی آفریقایی نیز انجام شده و ترجمه به زبان‌های روسی و ترکی در حال انجام است.
وی ادامه داد: به برکت حضرت زهرا(س)، همایشی بین‌المللی در یکی از دانشگاه‌های مالزی برای معرفی این اثر به‌عنوان یک اثر ماندگار ادبی برگزار شد که استادان و پژوهشگرانی از کشورهای مختلف در آن حضور داشتند. در این نشست، یکی از استادان مصری با وجود تفاوت دیدگاه مذهبی خود با شاعر اثر، از توصیف ارائه‌شده از حضرت زهرا(س) در این منظومه تمجید کرد و آن را اثری ماندگار دانست.
انتهای پیام
