رضا صفری – استاد و مدرس دانشگاه و استاد سطوح عالیه حوزه علمیه – در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه به تازگی کتابی با عنوان «بررسی سیره مدیریتی ائمه معصومین علیهالسلام و مواجهه ایشان برای حل چالشهای عصر زمانه» زیر چاپ دارد، اظهار کرد: امام محمد باقر(ع) در دورهای حساس (حدود سالهای ۹۵ تا ۱۱۴ هجری) امامت میکردند که جامعه اسلامی با سه چالش اساسی روبهرو بود.
وی افزود: اولین چالش، خفقان سیاسی و بحران مشروعیت حکومت اموی بود؛ امویان برای بقای خود دست به سرکوب میزدند و تلاش میکردند از طریق علما و فقهای درباری برای خود مشروعیتسازی کنند. روش امام در برابر این چالش، «مقابله غیرمستقیم و اجتناب از درگیری نظامی» بود؛ ایشان به جای شمشیر، از سلاح علم و دانش استفاده کردند.
این استاد دانشگاه دومین چالش عصر امام باقر(ع) را انحرافات فکری و تهاجم فرهنگی دانست و اظهار کرد: در آن دوران، مفاهیمی چون جهاد، عدالت و ولایت به نفع قدرت تفسیر میشد، جریانهای افراطی مانند جبریه و مفوضه جامعه را سردرگم کرده بودند و بدعتها و خرافات، دین را از مسیر اصلی خارج ساخته بود.
از «دانشگاه باقرالعلوم» تا «جهاد تبیین»
صفری با اشاره به لقب «باقرالعلوم» (شکافنده دانش) برای امام باقر(ع) خاطرنشان کرد: ایشان در برابر این انحرافات، راهبرد «تأسیس دانشگاه بزرگ و تربیت شاگردان متخصص» را به کار گرفتند. این مدرسه علمی فقط یک کلاس درس نبود، بلکه یک پروژه تمدنساز برای بازتعریف و نظامبندی معارف اصیل اسلامی بود. نتیجه این حرکت، نقل دهها هزار حدیث و تربیت شاگردان برجستهای بود که بعدها پایههای علمی امام صادق(ع) را ساختند.
وی سومین چالش را تفرقه و افراطگری مذهبی برشمرد و گفت: امویان برای حفظ قدرت، همواره به دنبال ایجاد اختلاف میان مسلمانان بودند. روش امام در برابر این چالش، «ترویج وحدتگرایی و اخلاقمداری» بود؛ ایشان از دامن زدن به اختلافات پرهیز میکردند و بر تمرکز روی مشترکات، ترویج اخلاق حسنه، سعه صدر و رفتار مدارا با همه مسلمانان تأکید داشتند.
این مدرس حوزه علمیه در تبیین ابعاد تمدنی سیره امام باقر(ع) اظهار کرد: حرکت ایشان فقط حل مشکلات مقطعی نبود، بلکه آغاز یک تمدنسازی اصیل اسلامی بود. نظامبندی دانش در فقه، تفسیر، کلام و اخلاق، تربیت نیروی انسانی متعهد (با تأکید بر تزکیه و عمل) و تثبیت جایگاه عقل در کنار نقل (قرآن و سنت) از شاخصهای این تمدنسازی است.
صفری در پاسخ به این پرسش که سیره امام محمد باقر(ع) چه درسی برای امروز ما دارد، چهار راهبرد اساسی را برشمرد:راهبرد اول؛ جهاد تبیین و تولید علم به عنوان اولویت اول: امروز بزرگترین جنگ، جنگ روایتها و رسانهای است. همانگونه که امام باقر(ع) با جنبش علمی در برابر توطئه امویان ایستاد، امروز نیز مسئولان و نخبگان باید دانشبنیان کردن حل مشکلات و تولید علم را در رأس کار قرار دهند.
وی گفت: راهبرد دوم؛ وحدت راهبرد اصلی در برابر دشمن: نظام سلطه دقیقاً مانند بنیامیه از تفرقه شیعه و سنی، قومیتها و گروههای سیاسی سوءاستفاده میکند. ما باید استراتژی وحدتگرایانه را در سیاست داخلی و خارجی تقویت کنیم.
وی راهبرد سوم را آسیبشناسی وضع موجود و گذار از «عصر قوچ» به «عصر قسط» دانست وتاکید کرد: در روایتی از امام باقر(ع)، دوران گذار به عدالت به سه مرحله «عصر گرگ» (ظلم محض)، «عصر قوچ» (ایمان و عشق به عدالت اما ضعف در عمل) و «عصر قسط» (عدالت کامل) تقسیم میشود. امروز جامعه ما در «عصر قوچ» است؛ مردم و مسئولان به آرمانهای انقلاب ایمان دارند اما در میدان عمل ضعفهایی وجود دارد. باید از شعار عبور کنیم و به سمت تحقق عینی عدالت گام برداریم.
وی راهبرد چهارم را تربیت نسل باورمند و توانمند برشمرد و گفت: نظام آموزشی ما نیازمند بازتعریف است تا نسلی کارآمد، انقلابی و دارای امید واقعی تربیت کند؛ نه افرادی که فقط محفوظاتی از دانش دارند اما در حل مسئله اجتماعی درماندهاند.
صفری خاطرنشان کرد: امام محمد باقر(ع) به ما آموخت که برای تمدنسازی، «قدرت نرم» (علم، اخلاق و وحدت) بسیار کارآمدتر از قدرت سخت است. امروز در مسیر گام دوم انقلاب، بیش از هر چیز به تقویت تولید علم، جهاد تبیین برای امیدآفرینی، اتحاد ملی و تحقق عملی عدالت نیاز داریم؛ همان چیزی که امام شهیدنیز بارها بر آن تأکید داشتند.
انتهای پیام
