محمد ملکیاصل، کارگردان نمایش در گفتوگو با ایسنا گفت: این نمایش بر دو محور اساسی استوار است؛ نخست شهر تبریز و دوم پیوند موسیقی و داستان. سالهای زیادی در تئاتر تجربه دارم و از پیشگامان کار کودک به زبان ترکی در تبریز هستم، زیرا ترجیح شخصی من کار موزیکال است و از سالها قبل با آثار فولکلور آشنا هستم. دغدغه من نیز برای به صحنه بردن این کار، تغیر نگاه سطحی به روایت و موسیقی عاشیقها است. هرچند پرمخاطب بودن آثار فولکلور در این انتخاب بیتأثیر نبوده، اما تأکید دلایل دیگر، بسیار پررنگتر هستند.
وی توضیح داد: به دلیل جنگ و رخدادهای پس از آن، روند آمادهسازی نمایش بسیار طولانی شد و بخشی از بازیگران نیز به دلیل شرایط روحی از کار عقب کشیدند که منجر به جایگزینی چند بازیگر شد. به شخصه معتقدم حتی در شرایط جنگی نیز نباید تئاتر و صحنه تعطیل شوند. مسئله فقط اقتصاد و معیشت نیست، بلکه خود تئاتر و فرهنگ، ماهیتی تعطیلیناپذیر دارند و نباید از حرکت بایستند.
وی با رجوع به تجربه تاریخی تئاتر در سالهای جنگ تحمیلی هشتساله، یادآور شد: در دهه ۶۰ حتی زیر بمباران و موشکباران نیز تماشای تئاتر ادامه داشته و اجراها در فضاهایی مانند تئاتر شهر، مساجد و حسینیهها جریان داشت. من نیز از همان نسل هستم و باور دارم هنرمند باید سنگر تئاتر را در هر شرایطی پایدار نگه دارد تا در این مسیر، مخاطب نیز همراهش باشد.
حمید مجدآبادی که در این نمایش ایفاگر نقش سلیمخان است، درباره فضای این اثر به ایسنا گفت: این نمایش روایتی از یک داستان اصیل است که در آن، شخصیت «سلیمخان» به عنوان فردی متمول و صاحبمنصب، درگیر چالشهای خانوادگی برای ازدواج دخترش میشود. اما دختر سلیمخان در رویاهای خود شیفته شخصیتی دیگر شده است.
وی با اشاره به اهمیت احیای قصههای فولکلور اظهار کرد: ادبیات ترکی سرشار از صدها داستان عاشقانه و عرفانی است که نسل امروز اگرچه ممکن است نامی از این داستانها شنیده باشد، اما مواجهه عینی با شخصیتها، باورپذیری آنها را دوچندان میکند. اجرای نمایش غریب و شاه صنم، تلاشی برای پر کردن این خلاء محسوب میشود.
وی با تأکید بر دشواریهای تولید تئاتر در مقطع کنونی افزود: با وجود تمامی سختیهای مسیر و شرایط موجود، تیم اجرایی با تمام توان اجرا آماده شده است. هدف اصلی این است که تماشاگر فارغ از تحلیلهای فنی، از لباس، دکور، رقص و بازیها لذت ببرد. همچنین در راستای تکریم تماشاگران، تسهیلاتی برای دوستداران هنر که با مشکلات اقتصادی مواجه هستند در نظر گرفته شده است تا هیچکس از تماشای این اثر محروم نماند.
در بخش دیگری از این گفتگو، شهرزاد شکوریان، بازیگر نقش بانو مادر عاشق غریب، درباره رویکرد متفاوت این اجرا نسبت به روایتهای پیشین این داستان به ایسنا گفت: پیش از پذیرش نقش، نسخههای مختلفی از داستان را مطالعه کردم. روایتی که ما به روی صحنه میبریم، تفاوتهای ساختاری با نسخههای پیشین دارد و این امر باعث شد تا شخصیت این بانو را از نو در خود پرورش دهم و تجربهای مستقل از این کاراکتر ارائه دهم.
وی در زمینه جایگاه فولکلور در هویت ملی تأکید کرد: داستانها و افسانههای بومی، شناسنامه یک ملت هستند و ما را با اخلاقیات و پیشینه خود آشنا میکنند. کسی که به فولکلور خود بیاعتنا باشد، در واقع هویت خویش را نادیده گرفته است.
وی درباره تاثیر شرایط دشوار اخیر بر روند تولید تئاتر، بیان کرد: طبیعتاً این فضا بر فعالیتهای هنری تأثیر میگذارد، اما انرژی و اشتیاق گروه باعث شد تا کار را با قدرت ادامه دهیم. امیدوارم خروجی این تلاش برای همگان مثبت و تماشایی باشد. از مخاطبان نیز میخواهم بیایید تا تئاتر را زنده نگه داریم، بهویژه آثاری که ارزش دیدن و شنیدن دارند. حضور مخاطبان، انگیزهبخش ما برای تداوم مسیر است.
نازیلا باباپور، تهیهکننده نمایش و بازیگر نقش شاهصنم نیز با توصیف این کاراکتر به عنوان شخصیتی چندبعدی به ایسنا گفت: این نقش با چالشهای بسیاری همراه است و در عین حال، نزدیکیهای بسیاری به تجربیات زیسته من دارد. شاهصنم دختری جسور و شجاع است که در عین بهرهمندی از ظرافتهای زنانه، در هنرهایی همچون نوازندگی قوپوز و آواز تسلط دارد و همزمان در ساحت رزم و شمشیرزنی، شخصیتی مبارز و کنشگر به شمار میآید. شخصیتپردازی این نقش به گونهای است که او را فراتر از کلیشههای مرسوم، به زنی وفادار و صاحب اراده بدل کرده است.
وی درباره روند آمادهسازی خود برای این اجرا، با اشاره به بازه زمانی یکساله تولید این اثر، عنوان کرد: از لحظه آغاز نگارش متن همراه با پروژه بودم. برای رسیدن به این نقش، افزون بر تمرینات مستمر بدن و بیان، دورههای تخصصی سوارکاری و شمشیربازی را پشت سر گذاشتم. همچنین با توجه به پیشینه موسیقایی خود، با موسیقی عاشیقی و ساز قوپوز مانوس شدم تا بتوانم تصویری واقعی و باورپذیر از این شخصیت ارائه دهم. میتوان گفت در یک سال اخیر، زندگی من با شاهصنم گره خورده است.
وی در واکنش به برخی هجمهها نسبت به تولید آثار فولکلور و با تاکید بر اهمیت حفظ میراث فرهنگی، تصریح کرد: بهرهگیری از تخصص در مسیر معرفی فرهنگ عامه آذربایجان، هدفی است که ما دنبال میکنیم و این جریان ارتباطی با سوءتفاهمهای رایج ندارد. هدف ما بازنمایی ارزشهای تاریخی، آداب معاشرت، جایگاه زن در خانواده و چگونگی ابراز عشق در جغرافیای فرهنگی آذربایجان است. تلاش ما این است که با زنده نگه داشتن این قصه و معرفی جلوههای بصری، پوشش و گویش اصیل منطقه، یادآوری دوبارهای از ریشههایمان برای نسل امروز داشته باشیم.
بهنام پناهی، بازیگر نقش عاشیق غریب ضمن اشاره به سابقه طولانی حضور خود در آثار فولکلور، با تشریح ماهیت این کاراکتر گفت: غریب نه در پی عشقی دنیوی، که در جستوجوی عشقی الهی است که توسط حضرت خضر به او وعده داده شده؛ عشقی که او را از تمام مادیات جدا کرده و از تبریز راهی تفلیس میکند. این داستان که مستقیماً به شهر تبریز اشاره دارد، روایتی از شور و تعالی آسمانی است.
وی با اشاره به تاخیر در اجرای نمایش به دلیل شرایط جنگی تحمیلی توسط رژیم صهیونیستی و آمریکا، بیان کرد: هدف ما از این تئاتر این است که مردم را حتی برای لحظاتی از وضعیت کنونی جامعه و اتفاقات تلخ اخیر دور کنیم و با یادآوری ادبیات فولکلور، شور و هیجان اجتماعی را زنده نگاه داریم. از تماشاگران فهیمی که همواره حامی ما بوده و گروه را تنها نگذاشتهاند، سپاسگزارم.
محمدرضا فلاحیان، طراح لباس نمایش نیز با اشاره به اهمیت بصری این اثر اظهار کرد: تلاش کردیم برای هر فرد، با توجه به شخصیت، دوره تاریخی و جغرافیای قصه، رنگ و پوشش مناسب تعیین کنیم. خوشبختانه در سالهای اخیر توجه به آثار فولکلور افزایش یافته، اما همچنان معتقدم لباس اساس تئاتر است و بدون طراحی درست، کاراکتر شکل نمیگیرد.
وی افزود: دغدغه همیشگی من این بوده است که کارگردانان و تهیهکنندگان برای طراحی لباس بودجه کافی در نظر بگیرند تا دست طراح برای خلق اثر باز باشد. در بسیاری از اجراها، نبود طراحی لباس منسجم ضربهای اساسی به نمایش میزند؛ در حالی که لباس باید حتی پیش از تعیین میزانسن، مشخص و قطعی باشد. از مخاطب نیز میخواهم نسبت به دغدغههای پشت صحنه، ما را بیشتر درک کند.
آراز همتی، طراح حرکات نمایش (کورئوگراف) نیز با تأکید بر اصالت طراحیهای انجامشده عنوان کرد: برای هر پرده، رقص اصیل آذربایجانی متناسب با شأن و منزلت این دیار طراحی شد. ما با تکیه بر منابع تاریخی و رقصهای دورههای مختلف، حرکاتی کاملاً منطبق با زمانه داستان طراحی کردیم تا در خدمت معنا و هدف نمایش باشد.
به گزارش ایسنا، وی در پایان سخنانش گفت: معتقدم هر هنری اعم از رقص یا موسیقی عاشیقی، باید به اندازه در تئاتر سهیم باشد؛ چرا که کمبود آن باعث نادیده گرفته شدنش میشود و زیادهروی در آن نیز به سایر بخشها آسیب میزند. ما در این تئاتر این قاعده را رعایت کردیم تا اجرایی پاکیزه از نظر جغرافیایی، موسیقایی و محتوایی به مخاطب ارائه دهیم.
انتهای پیام
