مهشید چوبداری، روانشناس بالینی در یادداشتی که به مناسبت هفته ملی بدون دخانیات در اختیار ایسنا قرار داده است، نوشت: هفته ملی بدون دخانیات فرصتی است تا با نگاهی علمی و روانی، اهمیت رهایی از دام وابستگی به دخانیات را دوباره مرور کنیم. مصرف دخانیات، فراتر از یک عادت، یک مسئله پیچیده سلامت عمومی است که هم جسم و هم روان ما را درگیر میکند.
مضرات دخانیات از نگاه علمی و روانشناختی
اثرات جسمی: نیکوتین مادهای اعتیادآور است که سیستم عصبی مرکزی را تحت تأثیر قرار داده و منجر به افزایش ضربان قلب، فشار خون و ترشح آدرنالین میشود. در بلندمدت، مصرف دخانیات عامل اصلی بیماریهای تنفسی (مانند COPD، آسم)، انواع سرطانها (بخصوص ریه، حنجره و دهان)، بیماریهای قلبی-عروقی (سکته قلبی و مغزی) و اختلالات گوارشی است. بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی در دود سیگار شناسایی شده که حداقل ۷۰ مورد از آنها سرطانزا هستند.
اثرات روانشناختی: بسیاری از افراد به دلیل استرس، اضطراب، افسردگی، یا فشارهای اجتماعی به سمت سیگار کشیدن کشیده میشوند. نیکوتین در ابتدا حس آرامش موقتی ایجاد میکند، اما این اثر پایدار نیست و به زودی با علائم ترک (مانند تحریکپذیری، بیقراری، تمرکز پایین و میل شدید به مصرف) جایگزین میشود. این چرخه معیوب، وابستگی روانشناختی را تقویت کرده و ترک را دشوارتر میکند. همچنین، مصرف دخانیات میتواند به تشدید علائم اختلالات خلقی و اضطرابی در درازمدت منجر شود.
راهکارهای ترک دخانیات
_ تصمیمگیری قاطع و تعیین هدف:
آمادگی ذهنی: درک عمیق مضرات و مزایای ترک، انگیزه لازم را ایجاد میکند.
تعیین تاریخ مشخص: انتخاب یک روز خاص برای ترک (D-Day) و آمادهسازی روانی برای آن.
_ استفاده از حمایتهای علمی و درمانی:
مشاوره روانشناختی: درمانگر میتواند به شناسایی محرکهای سیگار کشیدن، مدیریت استرس و اضطراب، و مقابله با میل شدید به مصرف کمک کند. تکنیکهای رفتاردرمانی شناختی (CBT) بسیار مؤثر هستند.
دارودرمانی: پزشک میتواند داروهای جایگزین نیکوتین (NRT) مانند چسب، آدامس، یا اسپری، و یا داروهای تجویزی دیگر را برای کاهش علائم ترک تجویز کند.
_ مدیریت محرکها و تغییر عادات:
شناسایی و اجتناب: فهرستی از موقعیتها، افراد یا احساساتی که باعث میل به سیگار کشیدن میشوند، تهیه و تا حد امکان از آنها دوری کنید.
جایگزینی سالم: به جای سیگار، از فعالیتهای سالم مانند پیادهروی، ورزش، نوشیدن آب، جویدن آدامس بدون قند، یا خوردن میوه استفاده کنید.
_ تقویت تابآوری روانشناختی:
تکنیکهای آرامسازی: تمرینات تنفس عمیق، مدیتیشن، یوگا، یا گوش دادن به موسیقی آرامشبخش میتواند به کاهش استرس و اضطراب کمک کند.
فعالیت بدنی منظم: ورزش نه تنها به سلامت جسمی کمک میکند، بلکه اندورفین آزاد کرده و خلق و خو را بهبود میبخشد و میل به سیگار را کاهش میدهد.
_ حمایت اجتماعی:
اطلاعرسانی به خانواده و دوستان: حمایت آنها میتواند در لحظات دشوار بسیار کارگشا باشد.
پیوستن به گروههای حمایتی: تبادل تجربه با افرادی که در مسیر ترک هستند، انگیزه را افزایش میدهد.
نوجوان عزیز؛ رفیق بیکلک، خودت باش!
هفته ملی بدون دخانیات (۱۴۰۵) فرصتی است که بدون تعارف درباره چیزی حرف بزنیم که خیلیها سعی میکنند با «باکلاس جلوه دادن»، تو را به آن آلوده کنند.
چرا شرکتهای دخانیات به دنبال تو هستند؟
آنها میدانند که اگر در نوجوانی سیگار یا ویپ (سیگار الکترونیکی) را شروع کنی، به دلیل تغییرات مغزی در این دوران، احتمال اینکه به یک مشتری دائمی تبدیل شوی خیلی بیشتر است. آنها روی «سلامتی و پول آینده تو» سرمایهگذاری کردهاند، نه روی تفریح تو!
چند حقیقت که باید بدانی:
_ خداحافظی با قهرمانی: دخانیات مستقیماً روی ظرفیت ریهها اثر میگذارد. اگر ورزش میکنی یا میخواهی در آینده بدنی آماده داشته باشی، دخانیات دقیقاً مثل ترمز عمل میکند.
_ پوست و زیبایی: برخلاف تبلیغات، مواد سمی باعث تیرگی پوست، زردی دندانها و بوی بد دهان میشوند. هیچچیز به اندازه «تازگی و نشاط طبیعی» جذاب نیست.
_ فریب ویپها (Vapes): فکر نکن ویپها چون طعمدار هستند، بیضررند! بخار آنها حاوی فلزات سنگین و مواد شیمیایی سمی است که به شدت به بافت حساس ریههای یک نوجوان آسیب میزند.
_ اعتیاد مغزی: مغز تو در دوران نوجوانی در حال تکمیل است. نیکوتین این فرآیند را مختل میکند و باعث میشود بعداً برای تمرکز کردن، کنترل استرس یا حتی حس «معمولی بودن»، مجبور شوی به آن ماده وابسته باشی.
چطور «نه» بگویی؟
نوجوان با اعتمادبهنفس، نیازی به تأیید دیگران با سیگار ندارد. اگر در موقعیتی قرار گرفتی که به تو پیشنهاد شد:
قاطعانه و کوتاه بگو نه: «نه، اهلش نیستم» یا «به سلامتیام اهمیت میدم». همین!
شوخی کن: گاهی یک جواب طنز، فضا را میشکند و پیشنهاددهنده را ساکت میکند.
صحنه را ترک کن: اگر اصرار کردند، نشانه این است که آن محیط یا آن دوستان، انتخابهای درستی برای تو نیستند.
یادت باشد، قدرتمندترین کاری که یک نوجوان میتواند انجام دهد، «نه گفتن» به چیزی است که به ضرر خودش است. تو باارزشتر از آن هستی که ریههایت را دود کنی.
انتهای پیام
