مهشید چوبداری، روانشناس بالینی در یادداشتی که به مناسبت هفته ملی بدون دخانیات در اختیار ایسنا قرار داده است، نوشت: هفته ملی بدون دخانیات فرصتی است تا با نگاهی علمی و روانی، اهمیت رهایی از دام وابستگی به دخانیات را دوباره مرور کنیم. مصرف دخانیات، فراتر از یک عادت، یک مسئله پیچیده سلامت عمومی است که هم جسم و هم روان ما را درگیر میکند.
مضرات دخانیات از نگاه علمی و روانشناختی
اثرات جسمی: نیکوتین مادهای اعتیادآور است که سیستم عصبی مرکزی را تحت تأثیر قرار داده و منجر به افزایش ضربان قلب، فشار خون و ترشح آدرنالین میشود. در بلندمدت، مصرف دخانیات عامل اصلی بیماریهای تنفسی (مانند COPD، آسم)، انواع سرطانها (بخصوص ریه، حنجره و دهان)، بیماریهای قلبی-عروقی (سکته قلبی و مغزی) و اختلالات گوارشی است. بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی در دود سیگار شناسایی شده که حداقل ۷۰ مورد از آنها سرطانزا هستند.
اثرات روانشناختی: بسیاری از افراد به دلیل استرس، اضطراب، افسردگی، یا فشارهای اجتماعی به سمت سیگار کشیدن کشیده میشوند. نیکوتین در ابتدا حس آرامش موقتی ایجاد میکند، اما این اثر پایدار نیست و به زودی با علائم ترک (مانند تحریکپذیری، بیقراری، تمرکز پایین و میل شدید به مصرف) جایگزین میشود. این چرخه معیوب، وابستگی روانشناختی را تقویت کرده و ترک را دشوارتر میکند. همچنین، مصرف دخانیات میتواند به تشدید علائم اختلالات خلقی و اضطرابی در درازمدت منجر شود.
راهکارهای ترک دخانیات
_ تصمیمگیری قاطع و تعیین هدف:
آمادگی ذهنی: درک عمیق مضرات و مزایای ترک، انگیزه لازم را ایجاد میکند.
تعیین تاریخ مشخص: انتخاب یک روز خاص برای ترک (D-Day) و آمادهسازی روانی برای آن.
_ استفاده از حمایتهای علمی و درمانی:
مشاوره روانشناختی: درمانگر میتواند به شناسایی محرکهای سیگار کشیدن، مدیریت استرس و اضطراب، و مقابله با میل شدید به مصرف کمک کند. تکنیکهای رفتاردرمانی شناختی (CBT) بسیار مؤثر هستند.
دارودرمانی: پزشک میتواند داروهای جایگزین نیکوتین (NRT) مانند چسب، آدامس، یا اسپری، و یا داروهای تجویزی دیگر را برای کاهش علائم ترک تجویز کند.
_ مدیریت محرکها و تغییر عادات:
شناسایی و اجتناب: فهرستی از موقعیتها، افراد یا احساساتی که باعث میل به سیگار کشیدن میشوند، تهیه و تا حد امکان از آنها دوری کنید.
جایگزینی سالم: به جای سیگار، از فعالیتهای سالم مانند پیادهروی، ورزش، نوشیدن آب، جویدن آدامس بدون قند، یا خوردن میوه استفاده کنید.
_ تقویت تابآوری روانشناختی:
تکنیکهای آرامسازی: تمرینات تنفس عمیق، مدیتیشن، یوگا، یا گوش دادن به موسیقی آرامشبخش میتواند به کاهش استرس و اضطراب کمک کند.
فعالیت بدنی منظم: ورزش نه تنها به سلامت جسمی کمک میکند، بلکه اندورفین آزاد کرده و خلق و خو را بهبود میبخشد و میل به سیگار را کاهش میدهد.
_ حمایت اجتماعی:
اطلاعرسانی به خانواده و دوستان: حمایت آنها میتواند در لحظ