معصومه نصیری در گفتوگو با ایسنا درباره تأثیر شبکههای اجتماعی بر شیوه نوشتن جوانان، اظهار کرد: شبکههای اجتماعی دستکم از دو منظر بر شیوه نگارش نسل جوان اثر گذاشتهاند. نخست، شکلگیری نوعی هویتسازی در فضای مجازی است، جوانان در این فضا هویتهایی برای خود تعریف میکنند که برایشان بسیار مهم و معتبر است و ذیل همین هویتهای مجازی، تلاش میکنند ادبیات و مدل نگارشی خاص خود را داشته باشند.
وی ادامه داد: همین مسئله باعث شده است که گاهی، وقتی افراد خارج از این گروهها به پیامها یا چتهای آنها نگاه میکنند، بهراحتی متوجه شیوه نگارش و حتی معنای برخی عبارات نشوند، زیرا در این فضا نوعی ادبیات خاص شکل گرفته است که بیشتر درونگروهی است.
دبیرکل باشگاه مدیریت رسانه و توسعه سواد رسانهای یونسکو ایران، بیان کرد: از سوی دیگر، فضای شبکههای اجتماعی به سمت روانسازی بیش از حد، غیرادبی کردن واژگان و حتی غلطنویسی کلمات فارسی حرکت کرده است. امروز مشاهده میکنیم که بسیاری از افراد در نوشتههای رسمی یا نیمهرسمی خود نیز از همان شیوه محاورهای و کوتاهشدهای استفاده میکنند که در فضای مجازی به کار میبرند.
نصیری با اشاره به رواج کوتاهنویسی در پیامرسانها، خاطرنشان کرد: در این فضا تلاش میشود معنا در کوتاهترین زمان و با کمترین کلمات منتقل شود. به همین دلیل، واژهها کوتاه میشوند، ساختار جملهها دچار انقطاع میشود و گاهی برای انتقال سریع معنا، به نوعی «ذبح کلمات» در زبان فارسی روی میآوریم. این روند در مجموع تأثیر قابلتوجهی بر شیوه نوشتن نسل جوان گذاشته است.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا فناوری میتواند در کنار تهدید، فرصتی برای تقویت زبان فارسی نیز باشد، افزود: قطعاً فناوری همزمان میتواند هم تهدید باشد و هم فرصت. این مثال که فناوری مانند چاقوی دو لبه است، مثال تکراری اما در عین حال دقیقی است، زیرا میتوان از آن هم برای مصارف مفید و هم برای مصارف مضر استفاده کرد.
دبیرکل باشگاه مدیریت رسانه و توسعه سواد رسانهای یونسکو ایران، اضافه کرد: همانطور که فناوری میتواند تضعیفکننده ادبیات فارسی باشد، در عین حال قابلیت ترویج و گسترش آن را نیز دارد. با این حال باید توجه داشت که ساختار و مهندسی حاکم بر بسیاری از پیامرسانها و پلتفرمها به گونهای است که گاهی اجازه نمیدهد تلاش دلسوزان زبان فارسی برای تقویت و ساماندهی این فضا به نتیجه مطلوب برسد.
نصیری با بیان اینکه زبان فارسی نیز در برخی عرصهها با هجمههایی مواجه است، ادامه داد: در چنین شرایطی به نظر میرسد فناوری و سازوکارهای حاکم بر آن چندان مجالی برای سیاستگذاری مؤثر در راستای احیا، حفاظت و تقویت گرایش به ادبیات فارسی به معنای دقیق کلمه باقی نمیگذارند.
وی درباره نقش رسانهها در پاسداری از زبان فارسی، خاطرنشان کرد: نقش رسانهها در این زمینه بسیار جدی و تعیینکننده است. در شرایطی که فضای مجازی با انواع غلطنویسیها، تغییر معنای واژهها و سادهسازیهای افراطی در زبان فارسی همراه شده است، رسانهها میتوانند در حفظ و پاسداری از زبان فارسی نقش مهمی ایفا کنند.
دبیرکل باشگاه مدیریت رسانه و توسعه سواد رسانهای یونسکو ایران، بیان کرد: باید بررسی کرد که رسانهها تا چه اندازه توانستهاند این نقش را بهدرستی انجام دهند. گاهی تصور میشود که صرفاً با تذکرهای موردی درباره غلطنویسی یا استفاده از نشانههای اصلاحی در برخی برنامهها میتوان از زبان فارسی پاسداری کرد، در حالی که این اقدامات بهتنهایی کافی نیست.
نصیری اضافه کرد: پاسداشت زبان در بسیاری از کشورها مسئلهای جدی است و حتی سیاستهای فرهنگی مشخصی برای آن وجود دارد. در برخی کشورها تأکید میشود که زبان ملی در ارتباطات عمومی و رسانهای در اولویت قرار گیرد. بنابراین، در ایران نیز رسانهها باید نقش فعالتر و برنامهمندتری در این زمینه داشته باشند.
وی افزود: به نظر میرسد رسانهها در بسیاری از موارد به اقدامات مقطعی و کوتاهمدت بسنده کردهاند، اقداماتی که اثرگذاری بلندمدت، بهویژه بر نسل جوان، ندارد و نمیتواند به شکل پایدار به تقویت زبان فارسی کمک کند.
دبیرکل باشگاه مدیریت رسانه و توسعه سواد رسانهای یونسکو ایران درباره نقش مدرسه در تقویت مهارت نوشتن زبان فارسی در نسل جدید اشاره کرد و گفت: نقش مدرسه، آموزش و پرورش و حتی آموزش عالی در تقویت مهارت نوشتن فارسی کاملاً بدیهی و انکارناپذیر است. در واقع، پایههای اصلی توجه به زبان و نگارش فارسی باید در نظام آموزشی شکل بگیرد. مدرسه باید هم حساسیت نسبت به زبان فارسی را در دانشآموزان ایجاد کند و هم مهارت نگارش درست و وفاداری به زبان مادری را در آنها تقویت کند. با این حال به نظر میرسد در عمل، توجه به مهارت نوشتن فارسی در نظام آموزشی، بیشتر در حد سوادآموزی باقی مانده است.
نصیری تصریح کرد: در بسیاری از موارد، آموزش زبان فارسی در مدارس به درسهایی مانند املا و انشا محدود شده و کمتر به ابعاد عمیقتر اهمیت زبان فارسی و نقش آن در هویت فرهنگی پرداخته میشود. در حالی که لازم است دانشآموزان با فضاهایی آشنا شوند که در آنها استفاده درست از زبان فارسی، مراودات ادبی و مهارتهای نگارشی به شکل جدیتری تقویت شود. اگرچه مدرسه نقش بسیار مهمی در تقویت مهارت نوشتن فارسی دارد، اما به نظر میرسد این نقش هنوز بهطور کامل و مؤثر ایفا نشده است و نیازمند بازنگری جدی در رویکردهای آموزشی در این حوزه هستیم.
انتهای پیام
