فاطمه سعیدینیا، در حاشیه همایش خاک سالم شهر سالم در گفت و گو با ایسنا وضعیت تخریب خاک در ایران را بسیار نگرانکننده دانست و افزود: حدود ۹۰ درصد عرصه سرزمین ایران خشک و نیمهخشک است که ۱۲۵ میلیون هکتار از این خاکها در معرض کاهش پتانسیل تولید قرار گرفتهاند.
وی بیان کرد: از این ۱۲۵ میلیون هکتار ۱۰۰ میلیون هکتار دچار فرسایش آبی، ۲۰ تا ۲۱ میلیون هکتار فرسایش بادی و ۵ میلیون هکتار فرسایش شیمیایی و فیزیکی هستند و دچار تخریب اراضی شدند.
پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی خراسان رضوی اظهار کرد: ۱۲ درصد از سطح کشور متأثر از فرسایش آبی است که نسبت به میانگین جهانی ۶ برابر بیشتر است و این رقم نگران کننده است. همچنین ۴۶ درصد از عرصههای کشور دارای فرسایش بیش ۱۰ تن در هکتار در سال است که براساس اعلام بانک جهانی در سال ۲۰۰۵ خسارت فرسایش خاک در ایران ۱۰ میلیارد دلار است.
وی با بیان اینکه ایران از نظر توسعه بیابان رتبه پنجم جهان را دارد و متأسفانه روزانه ۴۰ هکتار زمین در ایران تخریب و به بیابان تبدیل میشود، خاطرنشان کرد: نقشههای شدت فرسایش در کشور نیز نشان میدهد که نقاط قرمز یا شدت بالا بسیار گسترده هستند و روند افزایش تخریب از سال ۵۰ تا ۹۶ به شدت شتاب گرفته است.
سعیدینیا، با تأکید بر وضعیت بحرانی منابع خاک در این استان، اظهار کرد: خراسان رضوی به دلیل قرارگیری در کمربند خشک و نیمهخشک جهان، با آسیبپذیری شدید فرسایش خاک مواجه است. بر اساس مطالعات انجام شده در این استان، حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد از اراضی کشاورزی و مراتع با سطح فرسایش شدید و بسیار شدید روبرو هستند.
وی افزود: فرسایش آبی به دلیل شیبدار بودن برخی اراضی و الگوهای نادرست کشت و فرسایش بادی به دلیل کمبود پوشش گیاهی و بادخیز بودن منطقه، دو رکن اصلی تخریب خاک در خراسان رضوی محسوب میشوند.
سعیدینیا به پدیده خطرناک غرقآب شدن و شوری خاک در دشتهای استان اشاره کرد و گفت: یکی از چالشهای منحصر به فرد خراسان رضوی، تجمع املاح و شوری خاک در سطح اراضی زراعی است. مدیریت ناصحیح آبیاری و عدم وجود سیستمهای زهکشی مناسب در بسیاری از دشتهای این استان، باعث بالا آمدن سطح آبهای زیرزمینی شور و خروج نمک به سطح خاک شده است.
وی با اشاره به مراتع خراسان رضوی، هشدار داد: فرسایش خاک در مراتع ییلاقی و قشلاقی استان به دلیل چرای غیراصولی و تراکم دامی بالا، سرعت بسیار بالایی دارد. تشکیل لایههای سخت سطحی و کاهش توان آبگیرایی خاک، منجر به افزایش رواناب سطحی و در نتیجه کاهش شارژ سفرههای آب زیرزمینی شده است. اگر مدیریت منابع طبیعی و کشاورزی در استان اصلاح نشود، علاوه بر از بین رفتن پوشش گیاهی، با کاهش شدید سطح آبهای زیرزمینی مواجه خواهیم شد که امنیت غذایی و معیشتی میلیونها نفر را در خراسان رضوی به خطر میاندازد.
کاهش شدید تماس مردم در محیطهای شهری با خاک و عواقب آن
پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی خراسان رضوی در خصوص کارکردهای خاک، حفظ سلامت و مقابله با تخریب خاک در ایران، اظهار کرد: از دیدگاه علمی، خاک یک زیستبوم پایدار و تجدیدناپذیر و زیرساخت تأمین غذا، علوفه، الیاف و چوب است و حدود ۹۶ درصد غذای مورد نیاز انسان به طور مستقیم و غیرمستقیم از خاک تولید میشود.
سعیدینیا با تأکید بر اینکه خاک سالم نقش مهمی در سلامت جسمی و روحی شهروندان دارد و تضمینکننده غذای سالم و منبعی برای داروهای مختلف از جمله آنتیبیوتیکها و داروهای ضد سرطان است، به یک گزارش اقتصادی جهانی اشاره کرد که در آن آمده است ترکیب میکروارگانیسمهای موجود در خاک با میکروارگانیسمهای موجود در روده انسان مشابه است.
وی هشدار داد: امروزه به دلیل کاهش شدید تماس مردم در محیطهای شهری با خاک، شاهد کاهش تنوع میکروارگانیسمهای موجود در روده و افزایش بیماریهای مزمن مانند آسم، آلرژی و اختلالات خودایمنی هستیم.
پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی خراسان رضوی خاطرنشان کرد: ریزجاندارهای خاک که به تنظیم سیستم ایمنی کمک میکنند، بر خلق و خوی بشر اثر گذاشته و استقرار فضای سالم و پویا در محیطهای شهری بر سلامت روان انسان تأثیر زیادی دارد.
۶۱ درصد اراضی مناسب محیط انسان نیست
سعیدینیا ادامه داد: مساحت اراضی دارای خاک کره زمین ۱۳۰ میلیون کیلومتر مربع برآورد شده که ۶۱ درصد آن به دلیل خشکی و شوری مناسب محیط انسان نیست و تنها ۱۱ تا ۱۲ درصد از اراضی مستعد کشاورزی هستند و مابقی را جنگل، چراگاه و مراتع تشکیل میدهند.
وی افزود: برای حفظ روند تأمین غذای جمعیت رو به رشد جهان، علاوه بر حفظ ظرفیت تولید موجود، باید سالانه ۱.۵ درصد در تولیدات زراعی و ۲.۷ درصد در بخش دامپروری افزایش تولید داشته باشیم.
سعیدینیا با استناد به مطالعات برنامه محیطزیست سازمان ملل متحد اعلام کرد: یک سوم از خاکهای جهان در اثر مدیریت ناصحیح کاربری دچار تنزل کیفیت و تخریب شدهاند.
بازسازی خاک خشک ۵۰ سال زمان میطلبد
وی با تأکید بر نقش تغییر اقلیم به عنوان عامل اصلی تشدید فرسایش خاک، اظهار کرد: تغییر اقلیم ناشی از فعالیتهای صنعتی و کشاورزی، منجر به توسعه فزاینده رویدادهای فرسایش آبی و بادی و پیشروی بیابانزایی میشود. این فرآیندها نه تنها باعث تخلیه اندوخته کربن خاک، کاهش عناصر غذایی قابل جذب خاک، تخریب ساختمان خاک، افزایش شوری، اسیدی یا قلیایی شدن خاک و انتشار آلایندههای شیمیایی و میکروبی میشوند، بلکه با افزایش انتشار گازهای گلخانهای، خود نیز محرک گرمایش جهانی هستند.
پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی خراسان رضوی در بخش ارزشگذاری اقتصادی خاک، بیان کرد: با وجود ارزشمند بودن خاک، هنوز هیچ سازمانی ارزش اقتصادی واقعی آن را تعیین نکرده و ما معمولاً این ارزش را نادیده میگیریم.
سعیدینیا با ارائه آمارهایی درباره هزینههای تخریب خاک خاطرنشان کرد: در دهه ۱۹۹۰، سازمان ملل هزینه تخریب خاک در مناطق خشک و نیمهخشک را بیش از ۴۲ میلیارد دلار برآورد کرد. محققان در سال ۲۰۱۶ این هزینه را ۲۳۱ میلیارد دلار اعلام کردند و کنوانسیون مبارزه با بیابانزایی سازمان ملل در سال ۲۰۱۹ اعلام نمود که سالانه تخریب خاک بین ۱۸ تا ۲۰ تریلیون دلار به اقتصاد جهانی خسارت وارد میکند.
وی بر اهمیت پیشگیری تأکید کرد و افزود: هزینه پیشگیری از تخریب خاک چندین برابر کمتر از هزینه اصلاح آن است. زمان بازسازی خاک نیز بسته به نوع زمین متفاوت است؛ برای زمینهای کشاورزی آبی ۳ تا ۵ سال، برای اراضی دیم ۱۰ سال و برای خاکهای مراتع در مناطق خشک و نیمهخشک، حدود ۵۰ سال زمان لازم است تا خاک تخریبشده به حالت اولیه بازگردد.
انتهای پیام
