هر بار که خبری تلخ از کودکآزاری منتشر میشود برای چند روز همه درباره آن حرف میزنند، فضای مجازی پر میشود از خشم، همدردی و مطالبه برخورد با عاملان ماجرا! رسانهها آن را به تیتر یک اخبار تبدیل میکنند و افکار عمومی جریحهدار میشود، اما آنچه معمولاً در میان این حجم از واکنشها گم میشود رنج واقعی کودکی است که در مرکز این ماجرا قرار دارد، کودکی که ما فقط داستانش را میشنویم، اما خودش تمام آن ترس، تحقیر، اشک و درد را با گوشت و پوستش تجربه کرده است.
در ماجراهای کودکآزاری، ما تنها روایت رنج را میشنویم، اما کودک، رنج را زندگی کرده است؛ با ترسهایی که هر شب همراهش بوده، با اشکهایی که کسی ندیده و با زخمهایی که شاید سالها بعد هم از ذهن و جانش پاک نشوند.
خبر نجات دو خواهر خردسال در سنندج نیز تنها روایت رهایی دو کودک از شرایطی دشوار نیست؛ این حادثه تصویری تکاندهنده از کودکانی است که در سکوت رنج کشیدهاند و صدایشان دیرتر از آنچه باید به گوش دیگران رسیده است.
ماجرای این دو خواهر خردسال از یکی از محلههای سنندج آغاز شد؛ جایی که پس از جدایی پدر و مادر آنها همراه پدر و نامادری خود زندگی میکردند، زندگیای که از بیرون شاید مانند بسیاری از خانههای دیگر به نظر میرسید، اما پشت دیوارهای آن، روایت دیگری در جریان بود.
روایتی که اگر هوشیاری یکی از همسایهها نبود، شاید همچنان در سکوت ادامه پیدا میکرد، همسایهای که با شنیدن صداها و مشاهده نشانههایی نگرانکننده، موضوع را به اورژانس اجتماعی ۱۲۳ گزارش داد، با این حال ورود کارشناسان به خانه به سادگی ممکن نبود و موانع ایجادشده باعث شد پای دستگاه قضایی نیز به ماجرا باز شود.
سرانجام با دستور قضایی و همراهی نیروهای انتظامی در خانه گشوده شد؛ اما آنچه در داخل انتظار مأموران را میکشید، فراتر از یک گزارش عادی بود! دو دختر خردسال در شرایطی نامناسب و در فضایی غیرانسانی در سرویس بهداشتی خانه نگهداری میشدند؛ کودکانی که بنا بر گزارشهای اولیه ساعتها و شاید روزهایی را در محرومیت از ابتداییترین نیازهای زندگی سپری کرده بودند.
آثار کبودی، جراحت و شکستگی بر سر و صورت و بدن آنها حکایت از روزهایی داشت که به جای بازی و خنده، با ترس و رنج سپری شده بود.
شاید تلخترین بخش این ماجرا نه فقط زخمهای آشکار بر جسم این کودکان، بلکه این واقعیت باشد که فریادهایشان تا مدتها پشت دیوارهای یک خانه محبوس مانده بود؛ فریادهایی که سرانجام شنیده شد، اما دیرتر از آنچه سزاوار آن بودند.
اگرچه این دو خواهر خردسال اکنون از این کابوس نجات پیدا کردند، اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ چند کودک دیگر در همین لحظه، پشت درهای بسته، روزگار مشابهی را سپری میکنند؟ پرسشی که شاید پاسخ آن از خود این حادثه تلختر باشد.
نگاهی به کودکآزاری در دختران
شایسته عبدی، کارشناس اداره اورژانس اجتماعی بهزیستی استان کردستان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه تحلیل پدیده «کودکآزاری» بهویژه در مورد دختران موضوعی بسیار حساس، چندبعدی و نیازمند بررسی از جنبههای روانشناختی، اجتماعی، قانونی و فرهنگی است، گفت: از آنجا که این موضوع بسیار گسترده است، تحلیل آن را به بخشهای اصلی تقسیم میکنیم تا درک روشنتری از ابعاد آن داشته باشیم.
عبدی در تشریح تعریف و ابعاد کودکآزاری نیز اظهار کرد: کودکآزاری تنها به معنای آسیب جسمی نیست و در مورد دختران، این آسیبها اغلب در چهار دستهبندی اصلی شامل جسمی، جنسی، عاطفی و روانی و غفلت قرار میگیرد.
به گفته وی، آزار جسمی شامل هرگونه ضرب و شتم منجر به آسیب فیزیکی است و آزار جنسی نیز هرگونه سوءاستفاده، تعرض یا رفتاری است که با رشد جنسی کودک در تضاد باشد کە دختران به دلیل ویژگیهای زیستی و اجتماعی در بسیاری از جوامع بیشتر در معرض این نوع آسیب قرار دارند. همچنین آزار عاطفی و روانی شامل تحقیر، طرد کردن، تهدید یا قرار دادن کودک در موقعیتهای ترسناک و غفلت نیز بیتوجهی به نیازهای اساسی کودک از جمله تغذیه، بهداشت، آموزش و مراقبت روانی است.
این کارشناس اورژانس اجتماعی درباره آسیبپذیری بیشتر دختران گفت: در بسیاری از جوامع سنتی و در حال گذار، دختران با چالشهای مضاعفی روبهرو هستند.
وی افزود: تبعیضهای جنسیتی و نگاه «کالایی» به جنس زن در برخی خردهفرهنگها موجب میشود امنیت دختران در اولویت پایینتری قرار گیرد.
عبدی همچنین با اشاره به سکوت ناشی از شرم ادامه داد: در فرهنگهایی که مفاهیمی مانند حیا و آبرو به شدت با جنسیت دختر گره خورده است، کودکآزاری بهویژه از نوع جنسی اغلب مسکوت میماند تا آبروی خانواده حفظ شود.
وی در ادامه بیان کرد: محدودیتهای حرکتی و اجتماعی نیز از دیگر عوامل آسیبپذیری دختران است؛ بهگونهای که وقتی دختری اجازه حضور فعال در جامعه را ندارد، در محیط خانه در برابر فرد آزارگر محبوس میشود و راه گریزی برای او باقی نمیماند.
عبدی، درباره پیامدهای بلندمدت کودکآزاری گفت: این پدیده میتواند آینده فردی و اجتماعی دختران را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
به گفته وی، از جمله پیامدها میتوان به اختلالات روانشناختی مانند افسردگی شدید، اختلال اضطراب پس از سانحه(PTSD)، تمایل به خودزنی یا خودکشی اشاره کرد.
این کارشناس اورژانس اجتماعی ادامه داد: همچنین تکرار چرخه خشونت نیز از دیگر پیامدهاست؛ بهگونهای که قربانیان در بزرگسالی ممکن است خود به آزارگر تبدیل شوند یا در روابط عاطفی نقش قربانی را به دلیل نداشتن عزتنفس بازتولید کنند.
وی افزود: بیاعتمادی اجتماعی و تخریب بنیادین حس اعتماد به جهان و انسانهای اطراف نیز از دیگر آثار این آسیب است.
این کارشناس اورژانس اجتماعی در بخش دیگری از سخنان خود درباره چالشهای مداخله و حمایت اظهار کرد: در بسیاری از سیستمهای قضایی و حمایتی، مداخلات با مشکلاتی روبهروست.
وی افزود: نبود سیستم گزارشدهی امن موجب میشود کودکان به دلیل ترس از آزارگر که ممکن است از اعضای خانواده باشد قادر به گزارش نباشند، همچنین فقدان آموزشهای خودمراقبتی از دیگر چالشهاست، چراکه بسیاری از دختران آموزش ندیدهاند که بدن آنها متعلق به خودشان است و مرزهای شخصی را نمیشناسند.
عبدی ادامه داد: در برخی موارد نیز اولویتهای قانونی به جای تمرکز بر حفظ امنیت کودک بر صلح خانوادگی متمرکز میشود که این مسئله میتواند منجر به بازگرداندن کودک به محیط خطرناک شود.
وی در پایان با تأکید بر راهکارها گفت: آموزش، افزایش سواد جنسی و خودمراقبتی برای کودکان، قانونگذاری با محوریت سلامت کودک به جای اقتدار والدین و همچنین تغییر نگرش فرهنگی و شکستن تابوی سکوت پیرامون کودکآزاری از مهمترین راهکارهاست.
عبدی در پایان خاطرنشان کرد: جامعه باید بداند که سکوت در برابر آزار کودک، همدستی با آزارگر است.
کودکآزاری فقط ضربه بە جسم نیست
شیوا ابراهیمی، مشاور روانشناختی نیز در گفتوگو با ایسنا در تعریف کودکآزاری گفت: کودکآزاری به هر نوع رفتاری گفته میشود که به سلامت جسمی، روانی و عاطفی کودک آسیب برساند و این آسیب ممکن است حتی از سوی والدین و با نیت خیر اما به دلیل رفتار نادرست رخ دهد.
ابراهیمی اظهار کرد: کودکآزاری شامل انواع جسمی، جنسی، روانی و همچنین غفلت و بیتوجهی به نیازهای کودک است. به گفته وی، آزار روانی میتواند شامل توهین، تحقیر، تهدید و استفاده از کلمات خشن باشد و آزار جسمی نیز اغلب در قالب تنبیههای شدید بدنی بهمنظور تربیت کودک صورت میگیرد.
وی با بیان اینکه پیامدهای کودکآزاری میتواند تا پایان عمر همراه فرد باقی بماند، افزود: این آسیبها در بزرگسالی موجب بروز مشکلاتی مانند کاهش اعتمادبهنفس، احساس بیارزشی، اختلال در روابط اجتماعی و همچنین ابتلا به اضطراب و افسردگی میشود.
ابراهیمی با اشاره به نشانههای کودکان آسیبدیده بیان کرد: گوشهگیری، ترس، اضطراب و بروز رفتارهای افراطی از جمله علائم هشداردهنده در این کودکان است که نیاز به توجه جدی دارد.
این مشاور روانشناختی مهمترین عوامل بروز کودکآزاری را اعتیاد، طلاق، اختلافات خانوادگی، فقر اقتصادی و فرهنگی، ضعف مهارتهای فرزندپروری و مشکلات روانی والدین عنوان کرد و گفت: بسیاری از موارد کودکآزاری ناشی از ناآگاهی والدین نسبت به روشهای صحیح تربیت و استفاده از تنبیه بدنی است.
وی همچنین با اشاره به کودکآزاری جنسی اظهار کرد: این نوع آزار به دلیل همراه بودن با احساس شرم و ترس، یکی از پیچیدهترین انواع کودکآزاری است و حتی قرار گرفتن کودک در معرض محتوای نامناسب نیز میتواند آسیبزا باشد.
ابراهیمی در پایان تأکید کرد: آموزش مهارتهای فرزندپروری، ارتقای آگاهی والدین، مشاوره تخصصی و اصلاح قوانین حمایتی از مهمترین راهکارهای پیشگیری و کاهش کودکآزاری در جامعه است.
با سه شماره "کودک آزاریها" را گزارش کنید
حسین رسولی مدیرکل بهزیستی استان کردستان در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: بهترین، سریعترین و در دسترس پذیرترین شرایطی که بهزیستی ایجاد کرده که مردم بتوانند موضوعات و گزارشهایی را در خصوص آسیبهای اجتماعی به ویژه کودک آزاری گزارش کنند تلفن ۱۲۳ اورژانس اجتماعی است.
وی خاطرنشان کرد: خط ۱۲۳ به عنوان یک خط اورژانسی برای عموم جامعه جهت اعلام کودک آزاری، شناخته شده و کاملاً در دسترس است به صورتی که بسیاری از موقعیتهای کودک آزاری توسط خط ۱۲۳ گزارش شده است.
مدیرکل بهزیستی استان کردستان با بیان اینکه سازمان بهزیستی در صورت دریافت هرگونه گزارشی مبنی بر کودک آزاری، موضوع را پیگیری میکند، افزود: اگر ضرب و شتم از سوی پدر و مادر و یا یکی از اعضای خانواده علیه کودک صورت بگیرد بهزیستی موضوع را پیگیری میکند و در صورتی که صلاحیت ادامه نگهداری و پرورش آن کودک را نداشته باشند بر اساس روندی که وجود دارد از آنها سلب مسئولیت کرده و کودکان را در مراکز سازمان بهزیستی نگهداری میکند.
وی بیان کرد: ما در حوزه اورژانس اجتماعی خدماتی تحت عنوان خدمات سیار داریم که پشتیبان تماسها و گزارشات مردمی، سازمانها، دستگاهها و نیروی انتظامی است و هر گزارشی به بهزیستی تحت عنوان آسیب اجتماعی پیگیر میشود که کودک آزاری یکی از این موارد است.
مدیرکل بهزیستی استان کردستان تصریح کرد: هر آنچه که در شخصیت و تربیت و رشد کودک خلل ایجاد کند و به لحاظ روحی و روانی کودک را دچار آزردگی و به لحاظ جسمی نیز برخورد فیزیکی و جسمانی با کودک صورت بگیرد، میتوان گفت که کودک آزاری رخ داده است.
رسولی با تأکید بر نقش مؤثر مردم در شناسایی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی اظهار کرد: از شهروندان درخواست میشود در صورت مشاهده هرگونه نشانه کودکآزاری، همسرآزاری، معلولآزاری و سایر مواردی که کرامت انسانی افراد را تهدید میکند، موضوع را از طریق شماره ۱۲۳ اورژانس اجتماعی به صورت شبانهروزی گزارش دهند تا مداخلات تخصصی، حمایتی و قضایی در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود.
وی خاطرنشان کرد: مشارکت و حساسیت اجتماعی شهروندان در این زمینه میتواند نقش مهمی در حمایت از کودکان و افراد در معرض آسیب داشته باشد و از وقوع حوادث ناگوار جلوگیری کند.
انتهای پیام
