یک پژوهشگر و متخصص آثار تاریخی نیشابور، با تأکید بر جایگاه ویژه بناهای تاریخی دوره معاصر در هویت شهری این خطه، نسبت به وضعیت نگران کننده این عمارتها هشدار داد و گفت: این بناها صرفاً مجموعهای از آجر و گچ نیستند، بلکه تجسم عینی سبک زندگی، باورهای مذهبی و هنر معماری گذشتگان هستند.
علی یوسفی، به بهانه بازدید فرماندار نیشابور از وضعیت باغ قوامی در گفت و گو با ایسنا با اشاره به جزئیات معماری این آثار افزود: هر ایوان، بادگیر و حوضخانه در این بناها، روایتی از تمدن بومی و تطبیق هنر با اقلیم است که میتواند به عنوان کلاسی باز از تاریخ و فرهنگ برای نسلهای آینده مورد استفاده قرار گیرد.
وی با ابراز نگرانی از روند فعلی، خاطرنشان کرد: امروز شاهد پدیدهای نگرانکننده به نام سقوط تدریجی حافظه جمعی نیشابور هستیم. زمانی که یک عمارت تاریخی به دلیل بیتوجهی، فرسودگی یا نبود نظارت مستمر تخریب میشود، تنها یک بنا از بین نمیرود؛ بلکه بخشی از خاطرات جمعی شهر و قطعهای از هویت نیشابوریها برای همیشه حذف میشود.
این پژوهشگر آثار تاریخی با تشریح اهمیت گردشگری در حفظ میراث فرهنگی تصریح کرد: نیشابور پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به قطب گردشگری معماری ایران دارد، اما تداوم غفلت از مرمت و احیای این بناها، این شهر را در معرض خطر فقدان شناسنامه بصری قرار داده است.
وی حفظ این میراث را نه یک انتخاب یا اقدام تزیینی بلکه ضرورتی حیاتی برای بقای هویت فرهنگی نیشابور دانست و در خصوص وضعیت عمارت و باغ تاریخی قوامی؛ بر ضرورت مداخله فوری و برنامهریزی مدون برای نجات باغ قوامی تأکید کرد.
بناهایی که تنها زینتبخش شهر نیستند
یوسفی ادامه داد: عمارت و باغ تاریخی قوامی که متعلق به دوره پهلوی دوم است، به عنوان یکی از شاهکارهای معماری نیمهآخر قرن گذشته در ایران شناخته میشود. این مجموعه که متعلق به رضا قوامی (مؤیدالدین)، نماینده مردم نیشابور در دوره مشروطه بود، هویت خانوادگی قوامها را به نمایش میگذارد.
وی افزود: ثبت این اثر با شماره ۱۳۷ در فهرست آثار ملی ایران، گواه ارزش تاریخی و هنری آن است، اما واقعیت آن است که این اثر گرانبها در خیابان قوامی نیشابور، با چالشهای جدی ویرانی و بیتوجهی مواجه شده است.
این پژوهشگر آثار تاریخی با اشاره به وضعیت ناگوار باغ قوامی گفت: عمارتهای متعددی در شهرستان نیشابور وجود دارند که بخش عمدهای از آنها وضعیت تاریخی دارند. این بناها نه تنها زینتبخش شهر هستند، بلکه پتانسیل عظیمی برای توسعه گردشگری منطقه ایفا میکنند. متأسفانه برخی مسائل در سالهای اخیر باعث شده تا بخشهایی از باغ قوامی دچار فرسودگی شدید شده و در آستانه تخریب غیرقابل جبران قرار گیرد.
وی اضافه کرد: باغ قوامی تنها یک مجموعه ساختمانی نیست، بلکه بازتابی از سبک زندگی، هنر معماری و مهندسی آب در دوران گذشتگان است. این بنا نمادی از تلفیق هنر اصیل ایرانی با سبکهای متأثر از اروپا در دوره قاجار و پهلوی است که حفظ آن وظیفهای مقدس در برابر نسلهای گذشته و آینده است.
این پژوهشگر آثار تاریخی با اشاره به حضور چهرههای برجسته در نیشابور، افزود: خانهها و باغهای تاریخی نیشابور، بازتاب دهنده سبک زندگی، باورهای مذهبی و ارزشهای هنری مردمی هستند که در این فضا زیستهاند. باغ قوامی به عنوان نمونهای شاخص معماری باغ ایرانی، دارای عناصری چون حوضخانه، ایوانهای باشکوه، بادگیرهای سنتی و ... است که نشاندهنده تسلط معماران قدیم بر تطبیق بنا با اقلیم و طبیعت است.
احیای باغ قوامی نیازمند همافزایی دستگاههای اجرایی و نگرشی فرهنگی
یوسفی، بر اهمیت صیانت از بناهای تاریخی به عنوان بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی و تاریخی شهر تأکید و تصریح کرد: مرمت و احیای باغ قوامی نیازمند یک برنامهریزی منسجم، مدون و چندجانبه است.
وی بیان کرد: بر اساس دستورالعملهای ابلاغی، انتظار نمیرود که تنها یک نهاد خاص مسئولیت چنین پروژه بزرگی را بر عهده گیرد؛ بنابراین، همافزایی کامل میان اداره میراث فرهنگی، شهرداری، دهیاریهای منطقه و سایر نهادهای مرتبط برای مرتفع کردن موانع اجرایی ضروری است. همچنین بر بهرهگیری از ظرفیتهای قانونی، پیگیری مستمر و جذب سرمایهگذار بخش خصوصی و خیرین برای تسریع در روند مرمت تأکید شده است.
یوسفی در ادامه پیامدهای تداوم بیتوجهی به بناهای تاریخی را تشریح کرد و گفت: متأسفانه بیتوجهی، کمبود بودجه و عدم نظارت مستمر در سالهای اخیر باعث شده تا بخشهایی از باغ قوامی دچار فرسودگی شدید و خطر تخریب شود. این وضعیت نه تنها ارزش هنری بنا را تهدید میکند، بلکه هویت مکانی نیشابور را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
وی خاطرنشان کرد: حفاظت از میراث فرهنگی یک وظیفه اداری نیست، بلکه یک تعهد اخلاقی و ملی است. مسئولان باید خود را امین تاریخ بدانند و اقدامات خود را در جهت حفظ این میراث گرانبها تعریف کنند. اگر امروز کوتاهی کنیم، نسلهای آینده از اصالت و زیبایی گذشته خود محروم خواهند شد.
پتانسیل گردشگری و اشتغالزایی در گرو احیای باغهای تاریخی
این پژوهشگر تاریخ، بر جنبههای اقتصادی احیای باغ قوامی نیز تأکید کرد و افزود: احیای این باغ میتواند نقشی کلیدی در ارتقای ظرفیتهای گردشگری و ایجاد اشتغال برای مردم بومی ایفا کند. با ساماندهی این مجموعه، علاوه بر افزایش درآمد محلی و رونق کسبوکارهای مرتبط با صنایع دستی، این مکان میتواند به عنوان یک کلاس درس باز برای آموزش نسل جوان درباره تاریخ و معماری بومی عمل کند.
یوسفی تأکید کرد: تاریخ نیشابور تنها در کتب و مدارک نیست، بلکه در دیوارها و آجرهای بناهای قدیمی زنده است. حفظ این میراث، حفظ نام و ماندگار شدن نیشابور در میان شهرهای بزرگ ایران است. خانههای تاریخی، حافظه جمعی شهر هستند و ویرانی آنها به معنای فراموشی بخشی از هویت این سرزمین است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: احیای باغ قوامی و سایر بناهای تاریخی، باید به یک حرکت فرهنگی و اجتماعی تبدیل شود که تمام نیشابوریها در آن سهیم باشند. همافزایی واقعی زمانی محقق میشود که مسئولان، نهادهای متولی، بخش خصوصی و مردم نیشابور درک کنند که این بناها داراییهای ملی و غیرقابل قیمتگذاری هستند. احیای این عمارت نشان دهنده بلوغ مدیریتی و فرهنگی جامعه نیشابور در برخورد با میراث گذشتگان خواهد بود.
انتهای پیام
