محمدعلی موسیپور گرجی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ظرفیت کافی برای واردات گسترده نهادههای دامی، غلات و کالاهای اساسی از بنادر کشور، اظهار کرد: در بنادر شهید رجایی و امام خمینی(ره) به عنوان بزرگترین بنادر جنوب کشور، سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن کالا در حوزه کالاهای اساسی(غلات، نهاده های دامی) و کانتینری جابجا میشود که خود سهم قابل ملاحظهای در تأمین امنیت غذایی کشور محسوب میشود و این رقم نشاندهنده تمرکز بالای زیرساختهای تجاری در جنوب کشور است که با توجه به شرایط جنگی و محاصره دریایی، ضرورت تقویت امنیت غذایی، بهرهبرداری از کریدورهای جدید و بی شک استفاده از ظرفیت بنادر شمالی کشور یکی از راهکاری استراتژیک است که باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
وی افزود: در حل حاضر ظرفیت اسمی بنادر شمالی کشور (امیرآباد، نکا، فریدونکنار، نوشهر، بندر کاسپین، انزلی و آستارا) حدود ۳۰ میلیون تن است و عمده عملیات تخلیه و بارگیری در این بنادر مربوط به تخلیه کالاهای اساسی از جمله غلات، دانههای روغنی و نهادههای دامی است.
موسیپور گرجی، یکی از چالشهای اساسی در بنادر شمالی را عدم دسترسی مستقیم به آبهای آزاد دانست و گفت: دریای مازندران، تنها از طریق کانال ولگا در کشور روسیه به آبهای آزاد متصل میشود و این مسیر نیز با محدودیتهایی روبروست که صرفاً در اختیار کشتیهای تحت پرچم روسیه قرار دارد و تنها کشتیهای کوچک رودخانهای با ظرفیت حدود ۶ هزار تن و آبخور ۴.۵ متر امکان عبور از آن را دارند. همچنین محدودیت زیرساختهای پسکرانهای، عدم سنخیت حمل و نقل ترکیبی از جمله حمل ریلی به دلیل کمبود واگن، سرعت پایین خطوط و محدودیت ظرفیت، انتقال سریع کالاهای اساسی را از طریق ریل دشوار میکند.
به گفته مدیرکل بنادر و دریانوردی امیرآباد، با عنایت به اتصال بندر امیرآباد به شبکه ریلی و امکان بهره مندی از حمل و نقل ترکیبی و همچنین توسعه زیرساختهای بندری، تجهیز اسکلهها و تقویت خطوط ریلی میتواند سهم بنادر شمالی را برای واردات گسترده کالاهای اساسی افزایش داده و نقش مکمل و پشتیبان بنادر جنوبی را در تأمین کالاهای اساسی ایفا کند
ضرورت تهیه و تدوین بخشنامههای متناسب با هر مدل حمل و نقل
وی در پاسخ به این سوال که در شرایط فعلی، مهمترین گلوگاه واردات نهادههای کشاورزی چیست؛ حملونقل، تامین ارز یا ترخیص، تصریح کرد: باید گفت با توجه به شرایط زیرساختها، هزینههای حمل کالا از طریق جاده، ریل و دریا یکسان نیست و هر یک ساختار هزینهای متفاوتی دارند و در شرایط کنونی وظیفه دولت، تهیه و تدوین بخشنامههای متناسب با هر مدل حمل و نقل و نظارت و مدیریت بر این هزینههاست که تا حد امکان هزینهها را کاهش داده که بر همین اساس قیمت تمامشده کالاها به حداقل برسد.
موسیپور در ادامه افزود: با توجه به وقوع جنگ رمضان و نیاز به بازآرایی و بازنگری بازار برای دسترسی مردم به کالاها و مایحتاج ضروری، تغییر مبادی تامین کالاهای اساسی و کاهش وابستگی به بنادر جنوبی در دستور کار دولت قرار گرفته و تغییراتی نیز در سیاستهای تجاری، ضوابط ثبت سفارش و سایر فرآیندهای مرتبط انجام شده است تا دغدغههای موجود در این زمینه برطرف شود.
وی با بیان اینکه یکی از این گزینهها و از جمله سیاستهای حمایتی و تشویقی دولت، تخصیص ارز و ثبت سفارش از طریق بنادر شمالی به منظور تشویق واردکنندگان است که در زمان جنگ رمضان اعمال شده، یادآور شد: از اهداف مهم آن تسهیل و تسریع فرآیند اظهار و خروج کالا از مبادی ورودی کشور است. بنابر این، مطالبات ارزی واردکنندگان از مهمترین نکات حائز اهمیت در تامین نهادهها و کالای اساسی کشور است که باید در زنجیره تامین پیشبینی شود و رفع این چالش، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی در زنجیره تامین و بانک مرکزی را میطلبد.
مدیرکل بنادر و دریانوردی امیرآباد، خاطرنشان کرد: استفاده از مرزهای زمینی و ایجاد و فعال سازی کریدورهای جدید از جمله مرزهای زمینی با کشورهای ترکیه و پاکستان از دیگر اقداماتی بود که در دستور کار قرار گرفت تا ظرفیتهای مناسبی برای تامین بخشی از کالاهای اساسی کشور اعمال شود و نتیجه اجرای این سیاستها آن بوده که اکنون بخش قابل توجهی از کالاهای اساسی از طریق بنادر شمالی و مرزهای زمینی تامین میشود.
این مسئول اضافه کرد: باید به این نکته توجه داشت که تغییر مسیرهای وارداتی بر هزینه تامین کالاهای اساسی تاثیر مستقیم داشته و انتقال این هزینهها به قیمت تمام شده کالا و اخذ آن از مصرف کننده تحمیل می شود و مسلما تبعاتی را به دنبال خواهد داشت که می بایست کنترل شود.
روند ترخیص کالا از بنادر کشور سرعت خوبی دارد
موسیپور در پاسخ به این سوال که آیا فرآیندهای اداری و بروکراسی فعلی اجازه ترخیص سریع کالا را میدهد، گفت: در حال حاضر با همکاری بسیاری از دستگاهها روند ترخیص کالا از بنادر کشور با سرعت بسیار خوبی در حال انجام است و مشکلی از لحاظ ترخیص کالا از گمرکات و بنادر کشور نداریم و با همکاری دستگاهها و دستورالعملهایی که در این بخش صادر شده است هیچ مشکلی از لحاظ ترخیص کالا از بنادر نداشتهایم و طبق آمارها و بررسی میزان سرعت ترخیص کالا بسیار افزایش یافته است.
وی افزود: در حال حاضر با همکاری گمرک، جهاد کشاورزی، دامپزشکی و استاندارد، ترخیص کالا خصوصاً کالاهای اساسی، با سرعت بسیار بیشتری نسبت به قبل از جنگ انجام میشود و بسیاری از بروکراسیهای اداری و موانع برداشته شده که همین موضوع خود باعث شده که کمبودی از کالا در شرایط جنگ تحمیلی سوم را احساس نکنیم.
مدیرکل بنادر و دریانوری امیرآباد یادآور شد: کاهش مدت زمان ترخیص کالا در شرایط کنونی کشور توانسته است بخش عمدهای از کمبودها در حوزه اقلام و کالاهای اساسی را مرتفع کند و همین امر خود زمینه ساز آن شد که در میانه جنگ که شروع سال جدید هم بود، هیچ کمبودی از کالا در بازار مشاهده نشود.
بخش عمده واردات کالاهای اساسی و صادرات متکی به بنادر جنوبی است
وی در پاسخ به این سوال که زیرساختهای جادهای منتهی به بنادر شمالی پاسخگوی افزایش تردد کامیونها هست، اظهار کرد: در شرایطی که محققان از توسعه کریدورهای شمالی، مسیرهای زمینی و خطوط ریلی بهعنوان راه حل برون رفت در این شرایط یاد میکنند، فعالان حوزه لجستیک معتقدند ظرفیت واقعی این مسیرها با نیاز تجارت ایران فاصله معناداری دارد.
موسیپور در ادامه افزود: بخش عمده واردات کالاهای اساسی و صادرات همچنان متکی به بنادر جنوبی است و امکان جایگزینی کامل این مسیرها با بنادر شمالی یا کریدورهای زمینی وجود ندارد. همچنین از محدودیت بنادر شمالی، چالشهای توسعه ترانزیت جادهای و ریلی و موانع لجستیکی در مرزهای زمینی است که نباید از آنها غافل بود.
وی ادامه داد: همچنین زیر ساخت جادهای استانهای شمالی به خوبی ایجاد شده ولیکن به دلیل پذیرش حجم بالای مسافر و گردشگر در فصول مختلف سال و محدودیتهای ترافیکی در برخی موارد ممکن است چالش هایی را برای حمل کالاهای اساسی به پایتخت و اقصی نقاط کشور ایجاد کند.
مدیرکل بنادر و دریانوری امیرآباد در پاسخ به این سوال که آیا شبکه ریلی و جادهای شمال کشور توان انتقال سریع کالاهای اساسی به مراکز مصرف را دارد، تصریح کرد: با وجود بحرانهای منطقهای و کاهش رفت و آمد کشتیها پس از جنگهای اخیر در بنادر جنوبی، فعالان اقتصادی و مسئولان حمل و نقل ایران بر این باورند که ظرفیتهای متنوع جادهای، ریلی و دریایی شمال کشور قادر است نیازهای ترانزیتی و تامین کالاهای اساسی را پاسخ دهد.
این مسئول توضیح داد: شبکه راهآهن ایران نیز با بیش از ۱۳ هزار کیلومتر طول، در غرب و شمال کشور، به ویژه اتصال به بنادر شمالی، نقش حیاتی در ترانزیت کالا ایفا میکند و مسیرهای ریلی مانند راهآهن قزوین- رشت و خطوط اتصال به بندر امیرآباد و بندر انزلی میتوانند به عنوان مسیر جایگزین واردات کالا از کشورهای همسایه و کشورهای حوزه دریای خزر عمل کنند.
وی افزود: مزیت اصلی مسیرهای ریلی نسبت به جادهای، هزینه پایینتر و امنیت بالاتر در حمل و نقل حجم بالای کالاست. با این حال، زیرساختهای ریلی کشور هنوز ظرفیت پاسخگویی کامل به حجم تجارتی که از طریق مسیرهای دریایی انجام میشود را ندارد و برنامهریزی جهت توسعه این خطوط میتواند بخشی از محدودیتها را جبران کند.
موسیپور یادآور شد: در مجموع، بندر امیرآباد با برخورداری از سه مسیر اصلی جادهای، ریلی و دریایی، از منظر ترانزیتی دارای ظرفیت بالقوه بالایی است، اما بهرهبرداری کامل از این ظرفیتها نیازمند توسعه زیرساختها خصوصا زیرساخت های ریلی و هماهنگی بین دستگاههای دولتی برای روان سازی و خروج کالاست.
واردات بخشی از نهادهها و کالاهای استراتژیک
مدیرکل بنادر و دریانوردی امیرآباد به تاثیر توسعه کریدورهای شمالی بر بازار نهادههای دامی و قیمت محصولات پروتئینی، اشاره کرد وگفت: بنابر گفته کارشناسان بخشی از گرانیهای حوزه اقلام اساسی از جمله محصولات پروتئینی ناشی از اصلاحات ارزی، افزایش نرخ جهانی نهادهها، افزایش هزینه حمل و نقل و تصمیمات بودجهای است که میبایست نظارت و کنترل شود.
وی به واردات بخشی از نهادهها و کالاهای استراتژیک با توجه به محدودیتهای ایجادشده در مرزهای جنوبی، از سایر کریدورها به صورت مستمر در دستور کار قرار گرفته است، گفت: با توجه به شرایط خاص منطقهای و محدودیتهای مرزی، اکنون بخشی از نهادههای دامی و کالاهای استراتژیک، پیشتر تأمین و در قالب ذخایر راهبردی انبار شده است و بخش دیگری از این نهادهها و کالاهای استراتژیک که به صورت عادی وارد میشد، با توجه به محدودیتهای ایجادشده در مرزهای جنوبی، با هماهنگی وزارتهای راه و شهرسازی، جهاد کشاورزی و صمت، از بنادر شمالی و سایر کریدورها وارد و این روند ادامه دارد.
موسیپور در پاسخ به این سوال، آیا بنادر شمالی از نظر تجهیزات تخلیه و بارگیری آمادگی افزایش حجم تجارت را دارند، گفت: بنادر شمالی خصوصا بندر امیرآباد از پتانسیل و ظرفیتهای خوبی برخوردار است اما به اندازه و کافی نیست و نیاز به ارتقا توان تجهیزاتی دارد و اگر قرار باشد بندر امیرآباد این اثرگذاری را در شرایط حال حاضر کشور داشته باشد، نیاز به تقویت و اضافه شدن تجهیزات مدرن تخلیه و بارگیری دارد.
وی افزود: با توجه به تعاملات نزدیک بندر امیرآباد با کشورهای حوزه خزر، استفاده حداکثری از ظرفیت این بندر، شبانهروزی شدن فعالیت گمرک، تامین و ارتقای تجهیزات و حذف بروکراسیهای زائد اداری و ارائه تسهیلات و بستههای مشوق صادراتی و وارداتی از مواردی است که مسیر ارتقای ظرفیت بنادر شمالی را افزایش میدهد.
موسیپور بیان کرد: مسایلی از قبیل محدودیتهای فیزیکی و فنی بنادر شمالی، محدودیتهای جغرافیایی و تردد نوع و سایز کشتیها در دریای خزر و محدودیتهای لجستیکی و پسکرانهای (حمل و نقل داخلی) از جمله چالشها و مشکلاتی است که غیر قابل انکار بوده و حتی با توجه به ارتقاء توان تجهیزاتی و افزایش حجم تجارت دارای محدودیتهایی است.
انتهای پیام
