مهدی فرخی ۲۰ آبان‌ماه، در پنجمین نشست از سلسله شب‌های اشعار جهان با موضوع شب شعر فرانسه و محوریت «گیوم آپولینر»، شاعر فرانسوی، که به همت کانون شعر و ادب دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: آپولینر در سال ۱۸۸۰ در رم متولد شد و در سال ۱۹۱۸ درگذشت. مجهول‌الهویه بودن پدرش نوعی سرگردانی و احساس عدم تعلق در شخصیت او ایجاد کرده بود که موجب شد شعر و کلمات را به‌عنوان پناهگاهی برای خود انتخاب کند.
وی افزود: آپولینر نام خود را با الهام از آپولون، خدای شعر و شاعری در اساطیر یونان، انتخاب کرد. اوایل قرن بیستم با تحولات گسترده علمی و ظهور جریان‌های هنری همچون کوبیسم و شکل‌گیری مبانی سورئالیسم همراه بود و آپولینر نیز به‌عنوان شاعری متأثر از زمانه خود، این دگرگونی‌ها را در آثارش بازتاب می‌داد.
این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به آثار این شاعر فرانسوی گفت: مجموعه شعر «الکل» در سال ۱۹۱۳ منتشر شد. روابط عاشقانه آپولینر و ارتباطش با هنرمندانی همچون پابلو پیکاسو در شکل‌گیری آثار او تأثیرگذار بود. همچنین کتاب «کالیگرام‌ها» از آثار شاخص اوست که در آن شعر از قالب نوشتاری فراتر می‌رود و با ترکیب کلمات و تصاویر، جنبه دیداری پیدا می‌کند.
فرخی عشق، گذر زمان، حافظه، تنهایی، جنگ، اسطوره و زندگی مدرن پاریس را از مهم‌ترین مضامین اشعار آپولینر دانست و بیان کرد: تجربه‌های عاشقانه این شاعر به یکی از منابع الهام آثارش تبدیل شد. او همچنین در جنگ جهانی اول حضور داشت و در همان دوران به سرودن شعر ادامه داد؛ هرچند محدودیت‌های ناشی از حضور در ارتش و دشواری انتشار آثار متفاوتش، مسیر فعالیت ادبی او را با چالش‌هایی همراه کرده بود.
وی با اشاره به مفهوم عنوان کتاب «الکل» توضیح داد: در این مجموعه، مستی تنها به نوشیدنی محدود نمی‌شود و می‌تواند مستی ناشی از شعر و عشق را نیز دربرگیرد. آپولینر همچنین به‌شدت تحت تأثیر مظاهر مدرنیته ازجمله هواپیما، خودرو و الکتریسیته بود و زندگی شهری را برخلاف بسیاری از شاعران هم‌عصرش وارد جهان شعری خود کرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه «کالیگرام‌ها» پس از مرگ آپولینر منتشر شد، افزود: این کتاب شامل روزنگاری‌های شاعرانه دوران جنگ و مضامینی همچون عشق و تجربه‌های جنگی است. آپولینر معتقد بود هنر تقلید نیست، بلکه خلق دوباره است. او سینما را هنری متعالی و متعلق به آینده می‌دانست و باور داشت انسان می‌تواند با قدرت خلاقیت، از دل زشتی‌های جنگ به زیبایی و انسانیت برسد.
همنشینی ادبیات و هنرهای تجسمی در آثار آپولینر
در ادامه، نیلوفر نادعلی‌زاده، دانشجوی کارشناسی زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه فردوسی مشهد، با اشاره به ارتباط آپولینر با هنرمندان مکتب کوبیسم اظهار کرد: او در دوران عصر طلایی پاریس زندگی می‌کرد و ارتباط نزدیک شاعران و نقاشان در آن دوره، زمینه‌ساز تعامل ادبیات و هنرهای تجسمی بود.
وی افزود: در تابلوی «جلسه در حومه شهر» اثر ماری لورانسن، هنرمندان و شاعرانی همچون آپولینر و پیکاسو به تصویر کشیده شده‌اند که نمونه‌ای از ارتباط میان هنرمندان آن دوره است. آپولینر در نوشته‌های خود از هنرمندان کوبیست به‌عنوان افرادی یاد می‌کند که با فاصله گرفتن از واقع‌گرایی و ساختارشکنی، شیوه تازه‌ای از دیدن را ارائه می‌دهند؛ رویکردی که در شعرهای او نیز با ترکیب تصویر و کلام دیده می‌شود.
روایات شاعرانه و عاشقانه در سایه جنگ
در بخش دیگری از نشست، مرضیه ربانی، دانشجوی کارشناسی زبان و ادبیات دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی، به بررسی کتاب «شعرهایی برای لو» پرداخت و گفت: این مجموعه شامل نامه‌های عاشقانه آپولینر به لوئیز دو کولینی‌شاتیون است که در سپتامبر ۱۹۱۴ با او آشنا شد. با آغاز جنگ جهانی اول و حضور شاعر در ارتش فرانسه، نامه‌نگاری به راه اصلی ارتباط میان آن دو تبدیل شد.
وی ادامه داد: این نامه‌ها علاوه بر بازتاب رابطه عاشقانه، بیانگر نگاه آپولینر به مفاهیمی همچون مرگ، زندگی و تفاوت فرهنگ‌هاست. در نوشته‌های او می‌توان هم‌زمان دو جهان جنگ و عشق را مشاهده کرد؛ از یک سو دلتنگی، تنهایی، ترس از مرگ و صدای انفجارها و از سوی دیگر بازگشت به خاطرات و احساسات عاشقانه.
ربانی با اشاره به یکی از نامه‌های آپولینر به لو در هشتم آوریل ۱۹۱۵ اظهار کرد: شاعر در این نامه، فضای شبانه میدان جنگ، صدای گلوله‌های توپ و انفجارها را توصیف می‌کند و با زبانی شاعرانه، صدای جنگ را به آتش‌بازی‌ای تشبیه می‌کند که گویی به افتخار زیبایی معشوقه‌اش برپا شده است.
بازتاب تجربه‌های انسانی در قالب جهان حیوانات
همچنین ندا فلاحتی، دانشجوی کارشناسی زبان و ادبیات روسیه، با معرفی کتاب «کاروان اورفئوس» یا «جانورنامه» اثر آپولینر اظهار کرد: این مجموعه شامل ۳۰ شعر کوتاه است که ۲۶ شعر آن به نام حیوانات اختصاص دارد. شاعر در این اثر صرفاً به معرفی حیوانات نمی‌پردازد، بلکه از آن‌ها برای بیان تجربه‌ها و مفاهیم انسانی همچون عشق، رنج، مرگ و گذر زمان استفاده می‌کند.
وی افزود: تصویرسازی‌های این کتاب را رائول دوفی، نقاش فرانسوی، انجام داده است. عنوان «کاروان اورفئوس» نیز با الهام از اسطوره یونانی اورفئوس، نماد شعر و موسیقی، انتخاب شده و پیوند میان شعر، موسیقی و طبیعت را نشان می‌دهد.
فلاحتی با تحلیل شعر «جغد» این مجموعه گفت: آپولینر در این شعر قلب خود را به جغدی تشبیه می‌کند که بارها به میخ کشیده و آزاد می‌شود. این تصویر، چرخه تکرارشونده رنج و رهایی انسان را نشان می‌دهد. شاعر در ادامه از فرسودگی عاطفی سخن می‌گوید، اما در پایان با اشاره به دوست داشتن و ستایش کسانی که دوستش دارند، تضادی میان رنج و محبت ایجاد می‌کند که ظرفیت تفسیری این شعر را افزایش می‌دهد.
انتهای پیام
