گلایه از توزیع نابرابر حمایتها، محدودیت سالنهای استاندارد، فشارهای اقتصادی و نبود سازوکار شفاف در برخی فرآیندهای حمایتی، از مهمترین محورهایی است که در میان فعالان تئاتر مطرح میشود.
در مقابل، مسئولان و مدیران نهادهای فرهنگی از جمله ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و شهرداری، با تشریح وظایف قانونی و ساختاری خود، تأکید دارند که حمایت از هنر در قالبهای متنوعی همچون صدور مجوز، تسهیل فعالیت گروهها، برگزاری جشنوارهها، ایجاد زیرساختها، حمایتهای موردی و بهرهگیری از ظرفیت هنر در سیاستهای فرهنگی شهری در حال انجام است. آنان همچنین بخشی از مشکلات موجود را ناشی از محدودیت منابع، تفاوت مأموریت نهادها و تعریفهای ساختاری از حوزه هنر میدانند.
در این میان، انجمن هنرهای نمایشی نیز بهعنوان واسطهای میان هنرمندان و دستگاههای اجرایی، بر نقش پیگیریگر خود در مطالبات صنفی، ساماندهی قراردادها، توسعه فعالیتهای شهرستانی و ایجاد ساختارهای منسجمتر برای حمایت از تولیدات نمایشی تأکید دارد.
این گزارش با نگاهی چندجانبه، تلاش دارد تصویری واقعگرایانه از وضعیت تئاتر مشهد ارائه دهد؛ تصویری که در آن هم دغدغهها و انتقادهای هنرمندان دیده میشود و هم توضیحات و رویکردهای نهادهای متولی، تا مسئله حمایت از تئاتر در این شهر از زوایای مختلف قابل ارزیابی و تحلیل باشد.
تئاتر مشهد قربانی کمبود زیرساخت و تصمیمهای سلیقهای
کیوان صباغ، کارگردان و بازیگر تئاتر مشهدی، با انتقاد از وضعیت زیرساختها و شیوه حمایت نهادهای فرهنگی از تئاتر، معتقد است بخش عمدهای از مشکلات این حوزه به کمبود فضاهای نمایشی، نبود برنامهریزی منسجم و حمایتهای سلیقهای بازمیگردد؛ مسائلی که به گفته او، تئاتر مشهد را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
وی، کمبود فضاهای نمایشی را یکی از مهمترین مشکلات تئاتر مشهد عنوان کرد و گفت: تعداد آثار تولیدی با ظرفیت سالنهای موجود تناسبی ندارد. این مسئله موجب شده هر سال برای زمان اجرا و دریافت سالن، تنش و رقابت شدیدی میان گروهها شکل بگیرد. نبود برنامهریزی منظم برای سالنها نیز مستقیماً بر کیفیت آثار تأثیر میگذارد، زیرا گروهها نمیتوانند برای اجرای خود برنامهریزی بلندمدت داشته باشند.
این کارگردان تئاتر با اشاره به پروژه نیمهتمام «پردیس تئاتر شهر» در بلوار فکوری افزود: سالهاست این مجموعه نیمهکاره رها شده و مشخص نیست چرا تکمیل آن در اولویت قرار نمیگیرد. در حالی که با بودجهای نهچندان سنگین میتوان بخشی از مشکلات زیرساختی تئاتر مشهد را برطرف کرد. حتی پیشنهادهایی برای استفاده از برخی سالنهای بلااستفاده شهری مطرح شد، اما تاکنون اقدام مؤثری صورت نگرفته است.
صباغ ادامه داد: بارها پیشنهاد دادهایم برخی فرهنگسراهای شهر با تغییرات جزئی و کمهزینه، قابلیت اجرای نمایش پیدا کنند. بسیاری از این سالنها اکنون صرفاً کاربری همایشی دارند، در حالی که با اصلاحات ساده در ساختار صحنه میتوان آنها را به فضایی مناسب برای اجرای تئاتر تبدیل کرد. این اقدامات نه هزینه سنگینی دارد و نه نیازمند امکانات پیچیده است، اما همچنان مورد توجه قرار نگرفته است.
این کارگردان تئاتر در ادامه یکی دیگر از معضلات اصلی تئاتر مشهد را دور شدن تولیدات نمایشی از مخاطب دانست و تصریح کرد: امروز بسیاری از کارگردانها آثار خود را نه برای مردم، بلکه برای جلب نظر همکاران و اهالی تئاتر تولید میکنند. در نتیجه، نمایشها مخاطب هدف مشخصی ندارند و طبیعی است که سالنها با کاهش استقبال مواجه شوند. تئاتر زمانی میتواند اثرگذار باشد که نیاز و سلیقه مخاطب را بشناسد؛ چه از نظر موضوع و چه از نظر شیوه اجرا.
صباغ با انتقاد از سوءمدیریت در حوزه تئاتر گفت: در بخشهای مختلف، از جمله شهرداری، مشکلات ساختاری جدی وجود دارد. در حال حاضر ارتباط هنرمندان با متولیان فرهنگی، بهویژه در حوزه حمایت، با دشواریهای فراوانی همراه است.
وی درباره عملکرد ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار کرد: ارشاد عملاً تنها نقش نظارتی دارد و در حوزه حمایت و هدایت، امکانات کافی در اختیارش نیست. اگر موضوع صدور مجوز مطرح نباشد، ارتباط هنرمندان با این مجموعه تقریباً به حداقل میرسد. البته این مسئله لزوماً ناشی از ضعف مدیریتی نیست، بلکه محدودیت شدید منابع مالی و امکانات سختافزاری، توان حمایت مؤثر را از این نهاد گرفته است.
این کارگردان تئاتر افزود: در مقابل، نهادهایی مانند شهرداری، آستان قدس و حوزه هنری که از امکانات مالی بیشتری برخوردارند نیز یا خود را متولی هنر نمیدانند یا حمایتهایشان ساختارمند و اصولی نیست. به گفته او، شهرداری مشهد در حمایتهای فرهنگی دچار نگاه سلیقهای و تبعیضآمیز شده و میان هنرمندان تفاوت قائل میشود.
صباغ تصریح کرد: حتی در مواردی که حمایت مالی صورت میگیرد، روند اداری آنقدر پیچیده و فرسایشی است که گروههای نمایشی را با مشکلات جدی روبهرو میکند. بارها پیش آمده که پس از عقد قرارداد، گروهها ماهها درگیر ارائه مدارک و طی کردن روندهای اداری شدهاند و در نهایت نیز حمایت وعدهدادهشده به موقع پرداخت نشده است. این مسئله باعث بدهکار شدن گروههای تئاتری به اعضای خود میشود.
وی در ادامه با اشاره به نحوه برخورد برخی کارمندان مجموعههای فرهنگی گفت: متأسفانه گاهی برخوردهایی با هنرمندان صورت میگیرد که شأن و جایگاه آنها را نادیده میگیرد. هنرمند با انگیزه مالی وارد عرصه تئاتر نشده و حداقل انتظارش برخورد محترمانه و انجام درست وظایف اداری است.
این کارگردان تئاتر درباره نحوه حمایت شهرداری از آثار نمایشی نیز بیان کرد: تنها حمایت مشخص و فراخوانمحور شهرداری، مربوط به تئاترهای خیابانی مناسبتی است و در سایر موارد، حمایتها بیشتر بهصورت سفارشی و گزینشی انجام میشود. در حالی که لازم است روندی شفاف برای ارائه طرحها، بررسی کارشناسی و انتخاب آثار وجود داشته باشد.
صباغ تأکید کرد: شهرداری بهجای صرف هزینههای سنگین برای برخی اجراهای سفارشی و آوردن مخاطب با اتوبوس، بهتر است بودجه خود را صرف توسعه زیرساختهای تئاتر و بهسازی سالنهای موجود کند. اگر هدف، اثرگذاری واقعی بر مردم است، باید شرایطی فراهم شود که مخاطب با میل خود برای دیدن تئاتر بلیت تهیه کند، نه اینکه صرفاً برای پر شدن سالنها، مخاطبان بهصورت سازمانی به اجراها آورده شوند.
اصلاح نظام حمایتی میتواند مشکلات تئاتر را کاهش دهد
احسان روحی، کارگردان تئاتر مشهدی، با اشاره به وضعیت حمایتهای مالی از گروههای نمایشی، گفت: اگر بخواهیم از منظر مالی نگاه کنیم، متأسفانه حمایتها به شکل عادلانه و یکسان میان همه گروهها توزیع نمیشود. حتی در مواردی که منابع حمایتی یا بودجههای فرهنگی وجود دارد، این امکانات به صورت فراگیر در اختیار همه هنرمندان قرار نمیگیرد و در عمل بخش قابل توجهی از تولیدات نمایشی با هزینه شخصی گروهها و هنرمندان انجام میشود.
وی افزود: حمایتهای موجود نیز بیشتر محدود به برخی همکاریهای موردی یا حمایتهای تبلیغاتی است و یک سازوکار منسجم و عمومی برای بهرهمندی همه گروهها وجود ندارد. همین موضوع باعث شده که برخی گروهها از حمایتهای نهادی بهرهمند شوند و برخی دیگر کاملاً خارج از این چرخه باقی بمانند، که این مسئله به نوعی نبود عدالت حمایتی را نشان میدهد.
روحی درباره وضعیت بیمه هنرمندان بیان کرد: در حوزه بیمه، وضعیت ساختار مشخصتری دارد و از طریق سازمان تأمین اجتماعی برای هنرمندان امکان بیمه وجود دارد که با توجه به یارانههای در نظر گرفته شده، در مجموع قابل قبول است. اما در بخش معیشتی، شرایط مناسب نیست. واقعیت این است که در وضعیت فعلی، کمتر هنرمندی میتواند تئاتر را به عنوان شغل اصلی و پایدار خود در نظر بگیرد، زیرا درآمد حاصل از اجراها و تولیدات نمایشی پاسخگوی هزینههای زندگی نیست و بسیاری از هنرمندان ناچارند در کنار فعالیت هنری، مشاغل دیگری نیز داشته باشند.
این کارگردان تئاتر ادامه داد: این مسئله باعث میشود تمرکز حرفهای و انرژی کامل هنرمندان روی تئاتر کاهش پیدا کند و در نهایت بر کیفیت تولیدات نیز اثر بگذارد. در واقع، یکی از چالشهای جدی این حوزه این است که تئاتر هنوز به شکل کامل به عنوان یک شغل رسمی و پایدار در نگاه برخی نهادها و حتی در سطح سیاستگذاری فرهنگی پذیرفته نشده است.
وی با اشاره به وضعیت سالنهای نمایشی گفت: در بخش سالنها و امکانات نمایشی نیز با وجود فعالیت سالنهای دولتی و خصوصی، همچنان مشکلات جدی وجود دارد. سالنهای خصوصی با هزینههای بالای ساخت، نگهداری و اجاره مواجه هستند و در بسیاری موارد، میزان فروش بلیت و درآمد اجراها با این هزینهها همخوانی ندارد. این عدم تعادل فشار زیادی به گروههای نمایشی وارد میکند و ادامه فعالیت را برای بسیاری از آنها دشوار میسازد.
وی افزود: از طرف دیگر، کمبود سالنهای استاندارد و مجهز در مقایسه با ظرفیت جمعیتی و میزان تولیدات نمایشی شهر مشهد کاملاً محسوس است. همین موضوع باعث میشود برخی گروهها یا امکان اجرای اثر خود را پیدا نکنند یا با شرایط سخت و محدود فعالیت کنند.
روحی تصریح کرد: در مجموع، یکی از مهمترین مطالبات هنرمندان این است که تئاتر به عنوان یک شغل واقعی و پایدار به رسمیت شناخته شود و در کنار آن، حمایتها بهویژه در حوزه تبلیغات، معرفی آثار و توزیع امکانات فرهنگی به شکل عادلانه و شفافتری انجام گیرد. اگر این نگاه اصلاح شود، بخش مهمی از مشکلات فعلی در مسیر تولید و اجرای آثار نمایشی قابل حل خواهد بود. همچنین بهبود وضعیت تئاتر نیازمند ایجاد یک نظام حمایتی منسجمتر، عادلانهتر و قابل پیشبینی است؛ بهگونهای که هنرمندان بتوانند با اطمینان بیشتری به فعالیت خود ادامه دهند و بخشی از فشارهای مالی و معیشتی از دوش آنها برداشته شود.
حمایتهای ارشاد ساختاری و قانونمحور است نه صرفاً اجرایی
مجتبی خانقیطاقی، معاون هنری ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی با اشاره به اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخشهای مختلف مأموریتها و وظایف گستردهای برای حمایت از هنرمندان بر عهده دارد، گفت: یکی از مهمترین سازوکارهای حمایتی، صندوق اعتباری حمایت از هنرمندان است که هنرمندان، ازجمله فعالان حوزه هنرهای نمایشی، براساس سوابق هنری، مدارک تخصصی و تحصیلات مرتبط در آن عضو میشوند.
وی افزود: عضویت در این صندوق به آنها امکان بهرهمندی از خدمات بیمه تأمیناجتماعی، بازنشستگی و بیمههای تکمیلی را میدهد. مهمترین مزیت این عضویت، برخورداری از حقوق بازنشستگی و دریافت مستمری ویژه هنرمندان در دوره ازکارافتادگی است؛ مزیتی که اگرچه شاید گسترده نباشد، اما اقدامی حمایتی از سوی وزارت ارشاد به شمار میآید.
معاون هنری ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی درباره وضعیت عضویت هنرمندان در استان بیان کرد: در سطح استان نیز شمار قابل توجهی از هنرمندان عرصه نمایش عضو این صندوق هستند و از خدماتی همچون مستمری ماهیانه، کمکهای مالی موردی و وامهای قرضالحسنه بهرهمند میشوند. این بخش از حمایتها ناظر بر تسهیل مسائل مالی و پشتیبانی معیشتی هنرمندان است.
خانقیطاقی با اشاره به حمایتهای حوزه تولید آثار نمایشی ادامه داد: در حوزه تولید آثار نمایشی نیز وزارت ارشاد از مسیرهای مختلف حمایتهایی را اعمال میکند. یکی از این مسیرها، صدور مجوز برای فعالیت مؤسسات تکمنظوره هنرهای نمایشی است که در مشهد و استان، ظرفیتهای خوبی ایجاد کردهاند و در تولید، اجرا و گاه تهیهکنندگی آثار مشارکت دارند. همچنین صدور مجوز آموزشگاههای آزاد هنرهای نمایشی نقش مهمی در توسعه آموزش، تربیت نیروهای تازهنفس و حمایت از هنرمندان توانمند در حوزه آموزش، اطلاعرسانی و آگاهیبخشی دارد.
وی در ادامه با بیان اینکه یکی دیگر از بسترهای مهم، توسعه اقتصاد هنر است گفت: یکی دیگر از بسترهایی که برای رونق اقتصاد هنر پیشبینی شده، امکان تأسیس تماشاخانهها در ذیل مؤسسات هنری است. تماشاخانهها از ظرفیت حداقل ۴۰ نفر به بالا تعریف شده و باید استانداردهای مشخصی را رعایت کنند. ایجاد این فضاها به شکلگیری چرخه اقتصادی هنر نمایش کمک کرده و علاوه بر وجه هنری، بُعد اقتصادی این حوزه را نیز تقویت میکند.
معاون هنری ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی در ادامه افزود: در حوزه اجرای آثار نیز صدور مجوزهای نمایشی یکی از شیوههای حمایتی تلقی میشود. این مجوزها زمینه تولید و اجرای آثاری را فراهم میکنند که به توسعه فرهنگ عمومی، ترویج ارزشهای ایرانی ـ اسلامی، بازنمایی باورهای مردم این سرزمین و بازخوانی روایتهای تاریخی و معاصر کمک میکنند. براساس گزارشها، در ۶ ماهه نخست سال جاری، وضعیت اجراهای نمایشی در سطح استان مطلوب بوده است.
خانقیطاقی در واکنش به این دیدگاه که رابطه ادارهکل ارشاد با هنرمندان حوزه تئاتر صرفاً در صدور مجوز خلاصه میشود، بیان کرد: در واکنش به این دیدگاه که رابطه ادارهکل ارشاد با هنرمندان حوزه تئاتر صرفاً در صدور مجوز خلاصه میشود، باید گفت این تصور با واقعیت فاصله دارد. براساس قوانین، وزارت ارشاد سالهاست که از تصدیگری مستقیم فاصله گرفته و امور اجرایی به هنرمندان واگذار شده است. وظیفه ارشاد ایجاد بستر قانونی و حمایتی از طریق صدور مجوزها، تسهیل فعالیت مؤسسات و آموزشگاهها و پیگیری خدمات صندوق حمایت از هنرمندان است. اگرچه برخی چالشهای اقتصادی مانند افزایش هزینه اجاره فضا یا مالیاتها وجود دارد، اما ارشاد در چارچوب قوانین، تلاش کرده است بستر فعالیت و کسب درآمد هنرمندان را تسهیل کند.
وی ادامه داد: در حال حاضر تقریباً تمام هنرمندان نمایشی استان عضو صندوق حمایت از هنرمندان هستند مگر کسانی که خود تمایلی به عضویت نداشتهاند. پرونده متقاضیان به صورت هفتگی بررسی میشود و براساس سوابق هنری و مدارک مرتبط، عضویت آنها در صندوق تأیید میگردد. بنابراین رابطه ارشاد با هنرمندان رابطهای چندجانبه و فراگیر است و صرفاً به صدور مجوز محدود نمیشود.
معاون هنری ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی با اشاره به نقش سایر نهادها اظهار کرد: در کنار نقش وزارت ارشاد، نهادهایی مانند شهرداری و شورای شهر نیز براساس ماده ۱۷۵ قانون شوراها موظف به حمایت فرهنگی و هنری از رویدادها، جشنوارهها و برنامههای هنری هستند. میزان این حمایتها بسته به سیاستها، نگرش فرهنگی و ترکیب شورای شهر در هر دوره ممکن است متفاوت باشد؛ اما در مجموع شهرداری مشهد طی سالهای اخیر همکاری خوبی با حوزه هنرهای نمایشی داشته است.
خانقیطاقی افزود: حمایت شهرداری نیز تنها محدود به حمایت مالی نیست و شامل در اختیار گذاشتن ظرفیتهای تبلیغاتی، فضایی و اجرایی نیز میشود. بهعنوان نمونه، در مواردی سالنها یا نگارخانهها برای اجرای نمایش یا برپایی نمایشگاه در اختیار هنرمندان قرار میگیرد.
وی درباره نوع حمایتهای شهرداری تصریح کرد: در پاسخ به دیدگاهی که معتقد است شهرداری باید صرفاً از آثاری حمایت کند که مضمون اجتماعی یا آیینی دارند، باید بر این نکته قانونی تأکید کرد که اصل حمایت از هنر و رویدادهای فرهنگی از وظایف شورا و شهرداری است و منحصر به یک نوع خاص از هنر یا سبک محتوایی نیست. البته طبیعی است که سلیقههای فرهنگی اعضای شورا یا مدیران شهری در دورههای مختلف میتواند در نوع حمایتها اثرگذار باشد.
معاون هنری ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی تصریح کرد: در مجموع، همکاری ادارهکل ارشاد و شهرداری در سالهای اخیر در سطح مطلوبی قرار داشته و این دو نهاد در قالب شوراهای سیاستگذاری، جلسات مشترک و برنامههای اجرایی تعامل سازندهای دارند. توسعه این همکاریها، گسترش گفتوگوهای فرهنگی و تقویت ارتباط مستقیم میان هنرمندان و نهادهای شهری میتواند زمینه رشد و شکوفایی بیشتر هنر نمایش در استان را فراهم کند.
حمایت از تئاتر تابع اهداف فرهنگی و اجتماعی شهر است
محمد اسکندری نژاد، معاون مدیریت توسعه و منابع سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد با اشاره به وظایف و مأموریتهای این نهاد بر اساس اساسنامه و منشور فرهنگی شورای شهر، اظهار کرد: بر اساس اساسنامه سازمان و منشور فرهنگی شورای شهر، مجموعهای از وظایف و مأموریتها برای شهرداری تعریف شده است. در حوزه آموزشهای شهروندی، دارای دو بخش هستیم؛ نخست آموزشهای تخصصی مرتبط با زندگی شهرنشینی مانند ایمنی و مدیریت بحران، خدمات شهری، فضای سبز، پسماند، ترافیک و حقوق شهروندی؛ و دوم آموزشهای مهارتی است که در قالب دورههای فنی و مهارتی با حداقل هزینه برای شهروندان در فرهنگسراها، مساجد و مدارس سطح شهر برگزار میشود.
وی با اشاره به رویکرد شهرداری در برگزاری رویدادهای شهری افزود: در حوزه رویدادهای شهری، در راستای شعار «تعظیم شعائر» و تقویت فرهنگ عمومی و دینی، متناسب با مناسبتهای ملی و مذهبی، برنامههای بزرگ شهری یا بستههای فرهنگی را طراحی و اجرا میکنیم. این برنامهها معمولاً در فرهنگسراها، بوستانهای بزرگ و فضاهای عمومی شهری برگزار میشوند. علاوه بر این، مراکز فرهنگی شهرداری شامل فرهنگسراها و قرائتخانهها در سطح شهر پراکندهاند و هر یک موضوع تخصصی خاصی دارند.
اسکندرینژاد با اشاره به حمایت شهرداری از هنرهای مختلف ادامه داد: در بخش هنری نیز شهرداری از رشتههای پرمخاطب مانند نمایش، سرود، نقاشی دیواری، یادمانهای هنری و هنرهای تجسمی حمایت میکند. همچنین یکی از وظایف ما «فضاآرایی شهری» است که شامل طراحی و تزئینات محیطی در سطح شهر، بیلبوردهای فرهنگی، نصب ریسهها، پرچمهای اهتزاز و اَبَرپرچمها در مناسبتهای مختلف همچون دهه فاطمیه یا میلاد امام رضا(ع) است تا فضای شهر متناسب با رویدادهای فرهنگی و مذهبی جلوهگر شود.
معاون مدیریت توسعه و منابع سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد درباره جایگاه تئاتر در مأموریتهای شهرداری بیان کرد: در خصوص فعالیتهای نمایشی و تئاتر، شهرداری مأموریت مستقیمی برای تولید آثار هنری در رشتههای خاص ندارد، بلکه از قالبهای هنری برای تحقق اهداف فرهنگی و اجتماعی خود استفاده میکند. بهعنوان مثال، اگر نمایش یا اثری با موضوع ایثار و شهادت تولید شود، هدف ما ترویج فرهنگ ایثار است نه نمایش صرفِ هنر تئاتر. به همین دلیل، از هنر بهعنوان ابزاری برای انتقال مؤثر پیامهای فرهنگی بهره میگیریم.
وی درباره شیوه حمایت از تولیدات نمایشی گفت: گاهی شهرداری خود سفارش تولید یک نمایش را میدهد؛ برای مثال در مناسبتهایی همچون دهه فجر، عید غدیر یا نوروز، نمایشهای آیینی یا صحنهای تولید میکنیم و از گروههای مختلف دعوت به همکاری میشود. در این حالت، نمایشنامهها ابتدا بررسی و ویرایش میشوند و پس از تأیید نهایی، تیم هنری تشکیل و اجرا برای عموم انجام میشود. در برخی موارد نیز گروههای نمایشی با آثار آماده به شهرداری مراجعه میکنند و در صورت همسویی محتوایی اثر با اهداف فرهنگی ما، همکاریهایی در قالب تفاهمنامه شکل میگیرد. این همکاری ممکن است شامل تأمین سالن، تبلیغات شهری یا استفاده از امکانات انبار و تجهیزات صحنهای باشد.
اسکندرینژاد افزود: شکل همکاری با گروهها یکسان نیست و بسته به نوع اثر و درخواست گروه هنری، حمایتها متفاوت است. حتی اگر گروهی هیچ نوع حمایت مالی نخواهد و صرفاً تبلیغ شهری نیاز داشته باشد، باز هم اثر از نظر محتوایی بررسی میشود تا با سیاستهای فرهنگی شهرداری در تعارض نباشد.
معاون مدیریت توسعه و منابع سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد درباره نقش شهرداری در مقایسه با سایر نهادهای فرهنگی ادامه داد: در پاسخ به این پرسش که چرا حمایتهای شهرداری از تئاتر اغلب به مناسبتها و رویدادهای خاص محدود میشود، گفت: وظیفه اصلی حمایت از هنر بر عهده ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی است، نه شهرداری. مأموریت ما حمایت از خود هنر نیست، بلکه بهرهگیری از آن برای تحقق اهداف فرهنگی، اجتماعی و آموزشی شهر است. بهعنوان مثال، اگر بخواهیم درباره فرهنگ شهر مشهد اثری تولید کنیم، ممکن است از قالب رمان یا نمایش استفاده کنیم، اما هدف اصلی ما انتقال پیام فرهنگی و ارتقای فرهنگ عمومی است، نه صرفاً حمایت از تولیدات هنری.
وی با اشاره به تفکیک مأموریت نهادهای فرهنگی اظهار کرد: همانطور که اداره ارشاد مسئول برگزاری جشنوارهها و حمایت از هنرمندان است، شهرداری زمانی وارد عمل میشود که موضوع اثر به مسائل شهروندی و فرهنگ شهری مربوط باشد. به طور مثال جشنوارهای با محوریت شهرنشینی یا زیست فرهنگی مشهد. در اینگونه موارد است که حمایت و برگزاری از سوی شهرداری معنا پیدا میکند.
معاون مدیریت توسعه و منابع سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد با اشاره به چالشهای ساختاری در حوزه فرهنگ افزود: متأسفانه در کشور ما مرز مأموریتهای نهادهای فرهنگی مانند شهرداری، ارشاد و سازمان تبلیغات بهدرستی تبیین نشده و همین موضوع باعث همپوشانی فعالیتها شده است. در حالیکه شهرداری موظف است به عموم مردم و مسائل عمومی بپردازد و اگر وارد حوزهای تخصصی هم میشود، هدفش عمومیسازی آن تخصص برای شهروندان است.
اسکندرینژاد درباره اعتبارات فرهنگی شهرداری بیان کرد: در بودجه فرهنگی شهرداری ردیف مشخصی برای تئاتر یا سایر رشتههای هنری وجود ندارد، بلکه همه تولیدات هنری در قالب ردیفهای کلی همچون برگزاری مراسم فرهنگی یا تولیدات هنری و چندرسانهای تعریف میشوند و از همان محل، تولید نمایش، فیلم یا سرود انجام میگیرد.
وی درباره محدودیتهای تبلیغات محیطی نیز گفت: در خصوص دغدغه برخی هنرمندان درباره تبلیغات شهری، تعداد سازههای تبلیغاتی در شهر محدود است و از مجموع ۶۰۰ سازه موجود، ۴۰۰ مورد در اختیار بخش خصوصی و پیمانکاران تبلیغاتی است که از طریق مزایده اداره میشوند. تنها ۲۰۰ سازه تحت مدیریت شهرداری قرار دارد و این فضاها باید برای اطلاعرسانی برنامههای عمومی، مناسبتهای ملی و مذهبی، افتتاحیهها و سایر رویدادهای شهری تخصیص یابد.
معاون مدیریت توسعه و منابع سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد افزود: محدودیت اصلی از اینجا ناشی میشود که همه این برنامهها باید برای عموم شهروندان قابل دسترس باشد و نمیتوان فضاهای محدود را صرفاً برای تبلیغ آثار نمایشی اختصاص داد. بهعنوان مثال، اگر در یک هفته مناسبتهای متعددی همچون دهه فاطمیه، روز ۱۳ آبان و هفته کتاب برگزار شود، شهرداری باید اطلاعرسانی همه این رویدادها را مدیریت کند. در این شرایط، تنها بخشی از فضاهای تبلیغاتی به آثار نمایشی اختصاص داده میشود، زیرا این آثار معمولاً مخاطب خاص دارند و تعداد مخاطبان آنها محدودتر است.
اسکندرینژاد درباره ضوابط تبلیغات شهری ادامه داد: دستورالعملهای شهرداری در تبلیغات محیطی شامل محدودیتهایی برای استفاده از تصاویر افراد زنده است، مگر آنکه افراد دارای مقام علمی، ورزشی یا هنری برجسته باشند و مجوزهای لازم اخذ شود. بنابراین برای آثار نمایشی معمولاً توصیه میشود از اینفوگرافیکها، طرحهای گرافیکی و متن به جای عکس استفاده شود تا هم رعایت دستورالعملها صورت گیرد و هم اثر به اطلاع عموم شهروندان برسد.
وی با اشاره به روند حمایت شهرداری از تئاتر بیان کرد: روند حمایت شهرداری از نمایشها در دورههای اخیر رو به رشد بوده و شامل خرید بلیط، اکران شهری، مشارکت در اجرا، اختصاص سالن و تأمین تجهیزات و لباسهای صحنهای است. با این حال، حمایت شهرداری صرفاً بر اساس محتوای آثار و همسویی آن با مأموریتهای فرهنگی و اجتماعی انجام میشود.
معاون مدیریت توسعه و منابع سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد درباره کارکرد فرهنگسراها در حوزه تئاتر گفت: فرهنگسراها بهگونهای طراحی میشوند که قابلیت استفاده عمومی داشته باشند و نیازهای عموم شهروندان را پاسخ دهند، نه اینکه مختص تئاتر یا یک حوزه تخصصی ساخته شوند. به همین دلیل، ویژگیهای فنی و تخصصی برای اجرای تمام انواع نمایشها در نظر گرفته نمیشود و سالنها بیشتر برای برنامههای عمومی، کلاسهای آموزشی و رویدادهای متنوع طراحی شدهاند.
اسکندرینژاد افزود: با این حال، در برنامههای کلان شهری، ایجاد سالنهای تخصصی تئاتر در دستور کار است، مانند پروژههای شهری جدید در بلوار فکوری که چند سالن تخصصی برای نمایش در حال ساخت است و قرار است بزرگترین و حرفهایترین سالنهای نمایش ایران باشند. همچنین شهرداری آمادگی دارد سالنهای موجود را برای استفاده تخصصی تئاتر تجهیز کند، ازجمله پیشنهاد تبدیل سالن سینمایی شهید اصغرزاده به سالن تئاتر یا دو بلکباکس برای اجرای آثار مختلف، اما این طرحها تاکنون به دلیل محدودیتها و مشکلات اجرایی عملی نشده است.
وی تأکید کرد: شهرداری کاملاً حامی تئاتر و سایر هنرهای شهری است و تلاش میکند با استفاده از امکانات و فضاهای موجود، فرصتهای مناسبی برای تولید و ارائه آثار نمایشی فراهم کند تا فرهنگ عمومی و آموزش شهروندی از طریق هنر به مخاطبان منتقل شود.
انجمن هنرهای نمایشی پیگیر ساختارمند مطالبات هنرمندان است
کریم جشنی، مدیر انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی با اشاره به نقش این انجمن در پیگیری مطالبات هنرمندان تئاتر از شهرداری و ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، گفت: انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی در پیگیری مطالبات هنرمندان تئاتر از شهرداری و ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی نقش مشخص و ساختارمندی دارد. در صورتی که هنرمندان تئاتر بهصورت مکتوب درخواست پیگیری مطالبات خود را به انجمن ارائه دهند، دایره حقوقی انجمن موظف است موضوع را در جلسات هفتگی و در صورت لزوم جلسات فوقالعاده مطرح کرده و روند پیگیری این مطالبات را بهصورت مستمر دنبال کند.
وی درباره مطالبات مرتبط با ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: در خصوص مطالبات مرتبط با اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، این مطالبات عمدتاً مربوط به رویدادهای تقویم اجرایی حوزه نمایش استان، ازجمله جشنوارههای استانی است که مستقیماً زیر نظر ادارهکل ارشاد برگزار میشوند. دبیر جشنواره نیز در یکی دو سال اخیر در چارچوب سیاستهای ادارهکل فعالیت داشته است. بر اساس پیگیریهای انجامشده، از جشنواره سیودوم بهجز یکی دو مورد کلان در حوزه اسکان و پذیرایی، بدهی قابل توجهی باقی نمانده است. تنها در جشنواره سیوسوم بخشی از مطالبات باقی مانده که با این حال اداره ارشاد نیز در حال پیگیری و وصول این مطالبات است. همچنین شایان ذکر است که دبیر جشنواره در دو سال گذشته از اعضای هیئتمدیره انجمن بوده است.
جشنی با اشاره به تفاوت ماهیت مطالبات شهرداری ادامه داد: در مقابل، مطالبات مربوط به شهرداری ماهیتی متفاوت دارد. این مطالبات ناشی از قراردادهایی است که میان هنرمندان و شهرداری، در پی فراخوانها یا سفارشهای اجرایی و هنری، بهصورت مستقیم منعقد شده است. این قراردادها بعضاً با تأخیر در پرداخت مواجه بوده و در برخی موارد بیش از ۶ ماه زمان برده است. تاکنون هیچیک از هنرمندان در این زمینه درخواست رسمی برای پیگیری از سوی انجمن ارائه نکردهاند. نکته مهم این است که این قراردادها اساساً زیر نظر انجمن منعقد نشده و هنرمندان بهصورت مستقیم با بخشهای مختلف شهرداری قرارداد داشتهاند.
مدیر انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی درباره میزان حمایت نهادها از تئاتر استان اظهار کرد: در خصوص میزان حمایت شهرداری و ادارهکل ارشاد از هنر تئاتر استان، با توجه به مطالبات و انتقادات مطرحشده از سوی برخی هنرمندان، لازم است اشاره شود که بر اساس اسناد موجود و نگاهی کلی، شهرداری مشهد سالانه بیش از یک میلیارد تومان در حوزه حمایت از تولید آثار هنری هزینه میکند. این شهرداری ازجمله معدود شهرداریهای کشور است که چنین سطحی از حمایت را در قالبهای مختلفی ازجمله سفارش تولید آثار، تهیهکنندگی، خرید بلیت، برگزاری جشنوارههایی نظیر جشنواره نوروزی و نیز حمایتهای تبلیغاتی ارائه میدهد. هرچند این حمایتها در طول زمان فراز و نشیبهایی داشته و ممکن است برخی هنرمندان از آن بیبهره مانده باشند.
وی افزود: در همین راستا، در شهرداری در حال تدوین دستورالعمل و شیوهنامهای هستیم که در صورت تصویب و امضای مدیران ارشد، امکان بهرهمندی یکسان و عادلانه تمامی هنرمندان از حمایتهای تبلیغاتی و خرید بلیت فراهم شود.
جشنی درباره عملکرد ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: از سوی دیگر، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز هر سال مطابق تقویم اجرایی، حمایتهای خود را از رویدادهای فرهنگی و هنری ارائه داده و در حد توان بودجهای خود و حتی در برخی موارد با پیگیری اعتبارات از تهران، تلاش کرده است تا جشنوارهها و رویدادهای استانی به بهترین شکل برگزار شوند.
مدیر انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی با اشاره به برخی اقدامات مشترک میان نهادها بیان کرد: در بخش دیگری از اقدامات مشترک، با همکاری ادارهکل ارشاد و معاونت رسانه، بخشی از بدهیهای انجمن در حال تسویه است؛ از جمله بدهیهای مربوط به هتل نوین پلاس در ارتباط با جشنواره منطقه خاوران که مقرر شده از محل تهاتر یا ظرفیتهای تبلیغاتی تسویه شود.
وی با اشاره به ظرفیتهای تئاتر استان گفت: استان خراسان رضوی از ظرفیتهای بسیار ارزشمندی در حوزه تئاتر برخوردار است و این ظرفیت تنها محدود به مشهد نیست. در سالهای اخیر شهرستانهایی همچون قوچان، نیشابور، سبزوار، خواف، کاشمر، تربتحیدریه، تربتجام و گناباد رشد قابل توجهی در حوزه تولید آثار نمایشی داشتهاند و نشان دادهاند که از ظرفیتهای قابل توجهی برخوردارند.
جشنی افزود: انجمن هنرهای نمایشی استان نیز در سالهای اخیر تمرکز ویژهای بر حمایت و تقویت تولیدات شهرستانی داشته و در تلاش است با برنامهریزی دقیقتر و توسعه دفاتر شهرستانی، این روند را تقویت کند. در حال حاضر نزدیک به ۲۰ تا ۲۱ دفتر انجمن در شهرستانهای مختلف فعال هستند که هدف از آن، افزایش حمایت از تولیدات و ارتقای کیفیت اجراها در سطح استان است.
مدیر انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی ادامه داد: همچنین انجمن در کنار حمایت از تئاتر مشهد، در صورت بروز خلأ یا نیاز، بهصورت مستقیم وارد عمل میشود. از مهمترین اقدامات انجامشده در انجمن میتوان به تشکیل بیش از ده کارگروه تخصصی از جمله کارگروه شنبههای خوانش، کارگروه حقوقی، کارگروه تئاتر خیابانی و کارگروه آموزش اشاره کرد که اطلاعات آن در پایگاه ایران تئاتر نیز قابل دسترسی است. جشنی با اشاره به اقدامات ساختاری انجمن اظهار کرد: از دیگر اقدامات قابل توجه، برگزاری انتخابات الکترونیکی در شهرستانها و همچنین انتخابات انجمن برای نخستینبار در کشور بهصورت الکترونیکی بوده است. همچنین تهیه و تدوین قراردادهای تیپ میان تهیهکننده، کارگردان و سایر عوامل و بارگذاری آنها در کانالها و گروههای انجمن، گامی در جهت شفافیت فعالیتهای گروههای نمایشی محسوب میشود.
وی تاکید کرد: در نهایت، با توجه به برنامهریزیهای انجامشده، امید است با مشارکت فعالتر هنرمندان، بهویژه در انتخابات پیشرو در تیرماه و دوره دوم فعالیت انجمن، افرادی که توان و انگیزه لازم برای خدمت به تئاتر استان دارند وارد عرصه شوند تا روند فعالیتهای انجمن با قدرت، شفافیت و کارآمدی بیشتری ادامه پیدا کند.
به گزارش ایسنا، گفتوگو با هنرمندان تئاتر و همچنین مسئولان و متولیان فرهنگی نشان میدهد که مسئله حمایت از هنر نمایش در مشهد، صرفاً یک موضوع مالی یا اداری نیست، بلکه در لایهای عمیقتر به نوع نگاه نهادها به جایگاه تئاتر، حدود وظایف سازمانی و میزان همپوشانی یا تفکیک مأموریتهای فرهنگی بازمیگردد.
از یکسو هنرمندان از نابرابری در توزیع حمایتها، دشواری تأمین هزینههای تولید، کمبود زیرساختهای استاندارد و نبود یک نظام حمایتی پایدار گلایه دارند؛ و از سوی دیگر، نهادهای مسئول از جمله شهرداری، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و انجمن هنرهای نمایشی، هر یک در چارچوب مأموریتها، محدودیتهای قانونی و ساختاری خود، تلاش میکنند بخشی از این نیازها را پاسخ دهند.
آنچه در این میان بیش از همه به چشم میآید، فاصله میان «انتظار هنرمندان» و «ظرفیتهای حمایتی نهادها» است؛ فاصلهای که اگر با گفتوگوی مستمر، شفافسازی وظایف و تدوین سازوکارهای منسجمتر کاهش یابد، میتواند به جای تقابل، به همافزایی در مسیر توسعه تئاتر استان منجر شود.
انتهای پیام
