به گزارش ایسنا، محمدرضا بهشتی - عضو هیات علمی دانشگاه تهران - در نشست سالانه بزرگداشت شهید آیتالله دکتر بهشتی اظهار کرد: بحث درباره پیش داوریها دامنه گستردهای است و از جانب چندین رشته صورت میگیرد. پس با مسالهای روبهرو هستیم که کوچک به نظر میآید اما کوچک نیست. اساسا انسان موجودی است که نسبت گرفتن او با زمان با داوری است. این ویژگی وجودی انسان در قوام یافتن است که بحث طولانی است. نسبت گرفتن ما با هستی و جهان، نسبتی است که در آن داوری ظهور میکند و این جزو خصوصیات وجودی انسان محسوب میشود.
وی افزود: پیشداوری را معمولا به دو معنا میشود فهمید. یکی معنای مثبت، ایجابی و پیشفهم است. اگر به معنای ایجابی نگاه کنیم پیشفهم لازمه هر فهمی است. هیچ وقت شما نمیتوانید خود را به نقطه صفر اندیشه برسانید. کسانی که خودشان را میخواهند به نقطه صفر اندیشه برسانند خودشان حواسشان نیست که چه پیشفهمهایی را به صورت ناشفاف دارند.
غالب پیشداوریها با شتابزدگی همراهند
بهشتی بیان کرد: فارغ از اینکه چه علل و انگیزهای در شکل گیری پیشداوریها وجود داشته در ترجیحات ما در تسلط بر مسائل وجود دارد. غالبا این پیشداوریها با یک شتابزدگی همراهند. بستگی به این دارد که ذهن تا چه اندازه بتواند خودش را در جایگاهی که واقعا هست ببیند. جالب است که در مواقعی در عرصه علمی و اجتماعی و سیاسی و امثال اینها برخورد میکنیم با افرادی که میگویند همه افراد یک قومیت چنین خصوصیتی دارند. این نشان میدهد ما چقدر راحت و با سرعت خودمان را به داوری میرسانیم.
وی با بیان اینکه پیشداوریها در انواع فردی، گروهی، جمعی، بیش از حدی یا کمتر از حد دیده میشود، گفت: یا چیزی را بیش از آنچه هست عرضه میکنیم یا کمتر که هردو پیشداوری است. پیش داوریهای قومی، فرهنگی، دینی، اجتماعی، به طور خاص طبقاتی، سیاسی و جنسیتی. مثلا راحت این جمله را بیان میکنیم که آیا خانمها میفهمند یا نمیفهمند؟ هم از منظر اجتماعی و هم از منظر معرفتی و شناختی و هم از منظر روانشناختی میتوان به پیشداوری بپردازیم.
به گفته محمدرضا بهشتی، یکی از پدیدههایی که با این داستان ملازم میشود برچسبزنی است. این همه جا لزوما با پیشداوری همراه نیست اما میتواند با آن ملازم باشد آن هم برآمده از انگیزه هایی است. وقتی در گفتوگوی اجتماعی و سیاسی به سمتی رفتی که یک برچسب بزنی این گفت و گو ثمری نخواهد داشت. اساسا با این برچسبزنی دایره موضوعاتی که بشود به آن اندیشید یا ارزش اندیشدن داشته باشد تمام میشود. دیگر موضوع برای شما قرار نخواهد گرفت و از اول با یک برچسب منتفی است. بررسی اندیشهها، موضوعات و اشخاص با یک لیبل و اتیکت خارج میشود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به چهل و پنجمین سالروز شهادت آیت الله دکتر سیدمحمد بهشتی اظهار کرد: روز گذشته در چهل و پنجمین سالگرد شهید بهشتی گفته شد که قرار است اینجا گرد هم بیاییم و چیزی فراتر از ارج نهادن به کمالات و خصوصیات مرحوم بهشتی داشته باشیم. در واقع قصد داریم نگاهی به نحوه روی آوری مرحوم بهشتی در قبال موضوعات بیندازیم. چه بسا نه فقط با گذشت چند دهه بلکه در بستر زمان آینده هم میتوانیم مقداری به این رویکرد بپردازیم. بنده هم به ذهنم رسید که این مواجهه مرحوم بهشتی با مساله برچسبزنی را مطرح کنم.
وی تصریح کرد: انتصاب ما به مرحوم بهشتی باعث میشود ما زبانمان کند شود که این استنباط ایجاد نشود ما چه چیزی را دنبال میکنیم. آیتالله بهشتی در زندگی ۵۳ سالهاش این را از خود نشان داده که پرهیز از پیشداوری فقط یک باور نظری نیست بلکه یک مشی عملی است. جالب است که خودش در معرض پیشداوری قرار گرفت. برای کسی که تمام عمر تلاش کرد افراد را به سمت کار دستهجمعی دعوت کند و زمینهاش را فراهم کرد.
وی با بیان اینکه شهید بهشتی در ۳۳ جمع یا شرکت کرده یا پایهگذاری کرده است، یادآور شد: او از آن تکتازهایی نیست که فقط خودش بتازد و وقتی پشت سرش را نگاه کند ببیند تنها خودش مانده است. بهشتی معتقد به کار تشکیلاتی است و رای جمع را میپذیرد آن هم در جاهای حساس. حتی درعرصه علمی و فعالیت اجتماعی. چنین فردی جالب است برچسب انحصارطلبی میخورد. در حالی که من هرجا نگاه کردم در ۲۳ سال که همراه او بودم انحصارطلبی را ندیدم. نه از این جهت که من یک پیوند عاطفی با ایشان دارم، واقعا ندیدم.
مرحوم بهشتی یک اندیشه بسیار معتدل در عرصه سیاسی اجتماعی داشت
محمدرضا بهشتی بیان کرد: مرحوم شهید آیت الله بهشتی یک اندیشه بسیار معتدل در عرصه سیاسی اجتماعی داشت که اجزا با هم سازگار است. این مقاربتی است که در یک کل با هم حرکت میکند. ایشان پیش از شهادتش متهم شد به اینکه راستروی میکند و زندگیاش زندگی اشرافی است. یک بار ایشان در نماز جمعه گفته بود از جمله صاحبان سرمایه معتقد به انقلاب هستند. گفتند بفرمایید دیدید گفتیم ایشان طرفدار سرمایهدارها است. وقتی به ایشان گفتم چرا این مطلب را گفتید پاسخ دادند مثلا همین آقای عالینسب.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه یکی از برچسبها این است که مرحوم بهشتی دارای گرایشهای چپ بوده است، گفت: اگر کسی به مساله مالکیت، عنصر کار یا عنصر اجتماعی کار توجه کرد یا به امر اجتماعی در روابط اجتماعی از جمله کار و ماحصل کار توجه کرد آیا گرایش چپ دارد؟ مرحوم بهشتی چند بار تاکید کرده ما به هیچ وجه منظورمان این نیست که کارفرما به عنوان یک کارفرمای بزرگ نقش ایفا کند اما نسبت به نقش صاحبان کار و کسانی که در کار نقش حمایتی داشتند حساس بود. نسبت به مساله عدالت حساس بود.
وی تصریح کرد: نکته اول اینکه در سوسیالیست عناصر حقطلبانهای وجود داشت که همچنان آن عناصرمعتبر است؛ فارغ از اینکه این اندیشه و نظامات در ذیل این اندیشه موفق شد یا نشد. دومین مساله این است که نظام سرمایهداری که تمام هم و غمش مصرف است و همه ارزشها از جمله جایگاه انسان را در جهت مصرفگرایی میبیند جایگزین خوبی برای سوسیالیسم نیست.
بهشتی گفت: توجه به مساله برچسب با بهرهگیری از آن چه پشت سر به عنوان تاریخچه برای ما وجود دارد یک مساله کاملا جدی است. من خواهش میکنم همه ما سعی کنیم موقعیتها و شرایط خودمان در زمانهای که در آن واقع شدهایم را درست کنیم.
انتهای پیام
