مرزهای بین ایران و افغانستان همیشه محل رفت و آمد کالا بودهاند، اما حالا صحبت از یک اتفاق خیلی مهمتر و بزرگتر است. در جریان سفر اخیر اعضای اتاق بازرگانی مشترک دو کشور به کابل و دیدار آنها با مقامات مهم وزارت معادن و نفت افغانستان، یک پیشنهاد بسیار مهم مطرح شد: ایجاد یک منطقه آزاد در خاک افغانستان در منطقه اسلامقلعه که درست در کنار منطقه آزاد دوغارون ایران قرار بگیرد.
ایجاد منطقه آزاد در مرز دوغارون، درست در سمت دیگر مرز و در خاک افغانستان منطقه اسلامقلعه، طرح جدیدی است که بخش خصوصی و اتاقهای بازرگانی دو کشور پیشنهاد دادهاند و هدفش این نیست که فقط کالاها را از مرز رد کنیم؛ بلکه هدف اصلی این است که در آن منطقه، با هم کارخانه بسازیم، با هم تولید کنیم و از دانش و انرژی ایران و پتانسیلهای افغانستان استفاده کنیم تا محصولات مشترک بسازیم و آنها را به کشورهای دیگر بفروشیم.
در واقع، قرار است به جای اینکه فقط از این مرز خرید و فروش ساده انجام شود، یک نوع شهر اقتصادی در دو سوی مرز شکل بگیرد که برای تجار ایرانی و برای فعالان اقتصادی افغانستان، کار را خیلی راحتتر کند. خبر خوب این است که این پیشنهاد با استقبال مقامات افغانستان هم روبرو شده و آنها هم آمادگی دارند که در خاک خودشان، منطقهای با قوانین خاص خودش داشته باشند که در کنار دوغارون، مثل یک موتور محرک برای اقتصاد منطقه عمل کند. این طرح اگر درست اجرا شود، میتواند از مدلهای قدیمی و خستهکننده تجارت مرزی فاصله بگیرد و یک مسیر جدید و پربرکت برای تولید و درآمد هم برای ایران و هم برای افغانستان باز کند.
برای واکاوی دقیق ابعاد این پیشنهاد، بررسی جزئیات عملیاتی آن و درک چشمانداز آینده روابط اقتصادی دو کشور در سایه این طرح بزرگ، با محمود سیادت، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان، حسین محمدیان، عضو هیات مدیره اتاق مشترک ایران و افغانستان و رئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق بازرگانی خراسان رضوی به گفتوگو نشستیم.
محمود سیادت، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان، در گفتوگو با ایسنا، از تغییر رویکرد و رسیدن به یک توافق ذهنی میان طرفین برای ایجاد منطقه آزاد در خاک افغانستان در مجاورت منطقه آزاد دوغارون خبر داد و اظهار کرد: روابط اقتصادی دو کشور وارد دور جدیدی از نزدیکی شده است.
سیادت با اشاره به بررسی گزینههای مختلف برای تسهیل تجارت، از مطرح شدن طرح منطقه آزاد مشترک در مذاکرات خبر داد اما با اشاره به محدودیتهای حقوقی، توضیح داد: در ابتدا تصوری وجود داشت که شاید بتوان از این منطقه به عنوان یک منطقه آزاد مشترک استفاده کرد؛ یعنی در طرف افغانستانی منطقهای آزاد شکل بگیرد و این دو منطقه با هم ادغام شوند. با بررسیهای بیشتر مشخص شد که مفهوم قانونی منطقه آزاد مشترک با چالشهایی روبروست، چراکه طبیعتا هر کشوری قوانین، شرایط و ضوابط گمرکی و اداری خاص خود را دارد و نمیتوان قوانین دو کشور را یکی کرد.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان، افزود: با این حال، در سفری که هفته گذشته با یک هیئت هشت نفره به کابل و مزار شریف داشتیم، این موضوع را با وزیر صنعت و تجارت افغانستان و سایر مسئولان پیگیری کردیم. در نهایت به این نتیجه رسیدیم که راهکار عملیتر این است که در طرف مقابل نیز یک منطقه آزاد شکل بگیرد که در مجاورت منطقه آزاد دوغارون باشد. اکنون این آمادگی ذهنی در طرف افغانستانی وجود دارد که در خاک خود منطقه آزادی ایجاد کند که در آن قوانین خود افغانستان حاکم خواهد بود، اما این منطقه بهگونهای طراحی شود که همافزایی کاملی با منطقه دوغارون داشته باشد.
سیادت با تشریح اهداف این طرح از سوی طرف افغان، اظهار کرد: آنها بیشتر بهدنبال ایجاد منطقهای هستند که بتواند از ظرفیتهای ایران استفاده کند؛ یعنی بهرهگیری از انرژی ایران، نیروهای متخصص، دانش و فناوری ایرانی. هدف نهایی این است که با ایجاد این همافزایی، امکان نفوذ کالاها، ارسال محصولات و استفاده از توانمندیهای دو کشور برای ورود به بازارهای سوم فراهم شود. این موضوع در حال حاضر بهطور جدی در حال کار و پیگیری است.
تحرکات راهبردی؛ از پروژه راهآهن هرات تا گشایش پلهای مرزی
وی با اشاره به تحولات کلان در روابط دو کشور، از روند رو به رشد همکاریها در بخش زیرساخت خبر داد و گفت: روابط ما با افغانستان وارد دور جدیدی از روابط نزدیکتر شده است. بحث انعقاد قرارداد راهآهن هرات به مزارشریف که قرار است ایران در آن مشارکت و دخالت داشته باشد، یک حرکت بسیار اساسی و رو به جلوست. در سفر اخیرمان به مزار و کابل، این موضوع بسیار مورد استقبال قرار گرفت و در تمامی ملاقاتها، آمادگی مقامات برای پذیرش مشارکت و حضور فعالان اقتصادی ایران به وضوح دیده میشد.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان به موضوع بهبود وضعیت نقاط صفر مرزی پرداخت و اظهار کرد: در مورد مرز و نقطه صفر مرزی، بسیار امیدوار هستم. ضمن اینکه به دستور رهبر امارت اسلامی، پل دوم میلکوکه سالها به دلیل اختلافات ارضی با مقاومت روبرو بود، مصوب شد و در هفته گذشته با حضور نماینده ویژه افغانستان، قرار شد ساخت آن آغاز شود. همچنین جاده فراه به ماهیرود در استان خراسان جنوبی نیز بهزودی تکمیل خواهد شد.
مناطق آزاد باید موتور محرکه تولید و صادرات باشند، نه صرفا واردات
وی با تأکید بر اینکه مجموع این اقدامات بیانگر رشد روزافزون ظرفیتهای همکاری اقتصادی دو کشور است، گفت: لغو تحریمها و محدودیتهایی که پیش از این به دلیل جنگهای تحمیلی با آنها مواجه بودیم، قطعاً کمک مضاعفی به این روند خواهد کرد. با نگاهی به این تحولات، چشمانداز روابط اقتصادی دو کشور را بهتر از هر زمان دیگری و در حال رشد میبینیم.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان اظهار کرد: این پیشنهاد ابتدا از سوی ما مطرح شده و طرف افغانستانی نیز از آن استقبال کرده است. هرچند تا مرحله اجرای کامل، زمانبر خواهد بود، اما شواهدی مبنی بر ایجاد برخی زیرساختها و آمادگیها در طرف مقابل، حاکی از آن است که کلیت این طرح مورد تأیید و حمایت امارت اسلامی افغانستان قرار گرفته و این کشور مصمم به ایجاد منطقه آزاد در مجاورت مرز دوغارون است.
سیادت در پاسخ به این پرسش که چه مزیتهای عملی برای تجارت دو کشور در سایه این طرح حاصل خواهد شد که پیش از این ممکن نبود، بیان کرد: وجود مناطق آزاد اصولا برای تسهیل صادرات و حمایت از تولید طراحی شده است. متأسفانه در ایران، بسیاری از مناطق آزاد به اشتباه به دریچههای واردات کالا تبدیل شدهاند و از نیت اصلی قانونگذار که تمرکز بر تولید و صادرات بوده، فاصله گرفتهاند.
وی خاطرنشان کرد: امیدواریم در مناطق آزاد دوغارون و سرخس، این اتفاق رخ ندهد. اگر بتوانیم در این مناطق بر جنبههای تولیدی تمرکز کنیم، همچنین نسبت به ایجاد مراکز علمی، بیمارستان، دانشگاه، سردخانهها و دیگر امکانات زیرساختی مورد نیاز اقدام کنیم، به اضافه فرصتهایی برای برگزاری جلسات مشترک، میتوانیم شاهد تحولات چشمگیری باشیم. اگرچه هنوز تحقق نیافته، اما قرار است مناطق آزاد بدون ویزا میزبان حضور اتباع باشند که این امر تردد را تسهیل خواهد کرد.
سیادت با اشاره به وضعیت کنونی مرزهای افغانستان، تاکید کرد: افغانستان در حال حاضر با پاکستان مشکلاتی دارد و مرزهای این کشور نیز بسته است. اصلیترین مسیر ترانزیت و مهمترین شریک تجاری افغانستان، اکنون ایران است. اگرچه کشورهای شمال افغانستان و آسیای میانه با سرعت در حال ورود به بازار این کشور و افزایش سهم خود هستند، اما فرصتها و ظرفیتهای ایران همچنان غالب است. برای بهرهبرداری کامل از این فرصتها، ما ناگزیر به روانسازی در مرزهای خود، تقویت زیرساختها و انجام کارهای بنیادی بیشتری هستیم. منطقه آزاد دوغارون پتانسیل تبدیل شدن به یک بارانداز منطقهای، ایجاد واحدهای صنعتی مشترک، انبارهای بزرگ و سایر مجموعههای اقتصادی را دارد که میتواند به توسعه روابط کمک شایانی کند.
وی در خصوص نقش امنیت مرزی و ثبات سیاسی در موفقیت این طرح، گفت: قطعا امنیت، نقش حیاتی در موفقیت این پروژه ایفا میکند. در حال حاضر، امنیت در افغانستان برقرار است و حکومت امارت اسلامی در ایجاد این امنیت سراسری موفق بوده است. این امنیت باعث شده تا واحدهای صنعتی افغانستان در چند سال اخیر بیش از سه برابر رشد داشته باشند؛ چراکه اصل سرمایهگذاری و فعالیت اقتصادی بر پایه و بنیان امنیت استوار است. اکنون که امنیت در افغانستان شکل گرفته و تثبیت شده است، مباحث توسعهای نیز پاسخگو خواهد بود. این بستر امن، به ایجاد امنیت و اشتغال که در افغانستان بسیار مؤثر است، کمک میکند و خود آن امنیت، عاملی برای تشویق سرمایهگذاریهای درازمدت خواهد بود. این یک ارتباط دو سویه و تنگاتنگ میان امنیت و سرمایهگذاری است که موفقیت طرحهای توسعهای مانند منطقه آزاد به آن گره خورده است.
منطقه آزاد تسهیل تجارت ایران و افغانستان را فراهم میکند
حسین محمدیان، عضو هیات مدیره اتاق مشترک ایران و افغانستان، با اشاره به طرح پیشنهادی برای توسعه همکاریهای تجاری دو کشور و ایجاد یک منطقه آزاد تجاری متناظر در اسلامقلعه افغانستان در مجاورت منطقه آزاد دوغارون، اظهار کرد: این پیشنهاد در دیدار با وزیر تجارت افغانستان مطرح شده و با استقبال اولیه طرف افغان روبهرو شده است.
وی با بیان اینکه این موضوع میتواند به سهولت صادرات و واردات میان ایران و افغانستان کمک کند، گفت: در این دیدار پیشنهاد دادیم همانطور که در ایران منطقه آزاد دوغارون ایجاد شده و زیرساختهای آن در حال توسعه است، دولت افغانستان نیز در نقطه متناظر یعنی اسلامقلعه یک منطقه آزاد تجاری تعریف کند تا دو سوی مرز به شکل متوازن از مزایای تجاری، ترانزیتی و تولیدی آن بهرهمند شوند.
عضو هیات مدیره اتاق مشترک ایران و افغانستان، با اشاره به اینکه این پیشنهاد از سوی وزیر تجارت افغانستان مورد تأیید قرار گرفته، افزود: قرار شد این موضوع با مقامات حکومت افغانستان در میان گذاشته شود و بررسیهای لازم برای طی مراحل اجرایی آن انجام گیرد. طرف افغان نیز نسبت به این ایده ابراز موافقت کرده و حتی آمادگی برای بازدید از منطقه آزاد دوغارون را اعلام کرده است.
محمدیان با تأکید بر اینکه اجرای این طرح میتواند یک همافزایی جدی میان دو کشور ایجاد کند، تصریح کرد: اگر منطقه آزاد دوغارون با ظرفیت فعلی ۸۷۰۰ هکتار بهدرستی توسعه پیدا کند و در سوی افغانستان نیز منطقهای مشابه در اسلامقلعه شکل بگیرد، عملا یک شهر منطقه آزاد در دو سوی مرز ایجاد میشود که میتواند برای ایران و افغانستان بسیار سودمند باشد. این طرح فقط برای تسهیل صادرات ایران نیست، بلکه تجارت را بهصورت دوطرفه آسان میکند و میتواند علاوه بر صادرات، به واردات مواد اولیه و کالاهای مورد نیاز صنایع دو کشور نیز کمک کند. بسیاری از کارخانههای افغانستان امروز به مواد اولیه و کالاهای ایرانی نیاز دارند و این نوع همکاری میتواند تأمین این نیازها را سادهتر کند.
گامی مهم در مسیر همگرایی اقتصادی ایران و افغانستان
وی با بیان اینکه در حال حاضر اتباع افغانستانی میتوانند بدون ویزا وارد منطقه آزاد دوغارون شوند، افزود: در صورت ایجاد منطقه آزاد مشابه در اسلامقلعه، زمینه حضور بیشتر تجار و فعالان اقتصادی ایرانی نیز فراهم میشود و این موضوع به افزایش تعاملات اقتصادی، تولیدی و ترانزیتی کمک خواهد کرد.
محمدیان درباره موانع احتمالی اجرای این طرح نیز توضیح داد: از نظر ایران مانع جدی وجود ندارد و این پیشنهاد بیشتر نیازمند تصمیمگیری در سطح حاکمیتی افغانستان است. به عنوان بخش خصوصی، فقط پیشنهاددهنده هستیم؛ اما تحقق این طرح مستلزم تفاهمنامه میان دولت ایران و دولت افغانستان است، چراکه موضوع در سطح استانی نیست و باید در سطح حاکمیت دو کشور درباره آن تصمیمگیری شود.
عضو هیات مدیره اتاق مشترک ایران و افغانستان اظهار کرد: این طرح پیشتر نیز با والی هرات مطرح شده بود، اما از آنجا که موضوع مناطق آزاد در افغانستان هنوز ساختار و تعریف کامل و مدونی ندارد، لازم است دولت افغانستان با بهرهگیری از تجربیات ایران، چارچوب حقوقی و اجرایی لازم را تدوین کند. آمادگی داریم همه اطلاعات، تجربیات و مدلهای اجرایی که در ایران درباره منطقه آزاد دوغارون به کار گرفته شده را در اختیار طرف افغان قرار دهیم تا بتوانند مصوبه دولت امارت اسلامی را بر همان اساس تنظیم کنند. در واقع میتوان گفت این الگو، نسخهای بومیسازیشده از تجربه ایران خواهد بود.
وی با اشاره به موقعیت راهبردی مرز دوغارون و اسلامقلعه در تجارت ایران و افغانستان خاطرنشان کرد: بخش عمده واردات افغانستان از این مرز انجام میشود و سهم بالایی از ترانزیت کالا نیز از همین مسیر عبور میکند. بنابراین اگر زیرساختهای دوغارون تکمیل شود و در سوی افغانستان نیز منطقه آزاد اسلامقلعه شکل بگیرد، این همکاری میتواند به سطحی گستردهتر و حتی به اجرای مشترک برخی طرحها در دو سوی مرز منجر شود. این پیشنهاد میتواند یک گام مهم در مسیر همگرایی اقتصادی ایران و افغانستان باشد و علاوه بر تسهیل تجارت، زمینهساز توسعه تولید، ترانزیت و تأمین مواد اولیه برای صنایع دو کشور شود.
انتهای پیام
