ماه محرم که از راه میرسد، گویی زمان برای لحظاتی در کوچه پس کوچههای تاریخ متوقف میشود، صدای طبلها، نوای سنجها، پرچمهای سیاه و اشکهایی که بیاختیار بر گونهها جاری میشوند، همگی یادآور حماسهای هستند که قرنهاست در قلب مردم این سرزمین زنده مانده است، در میان همه آیینهای سوگواری، تعزیهخوانی جایگاهی متفاوت، عمیق و تأثیرگذار دارد، آیینی که تنها یک نمایش نیست، بلکه روایتی زنده از عشق، وفاداری، ایثار و مظلومیتی است که از دشت سوزان کربلا تا امروز، نسل به نسل در سینههای مردم جریان یافته است.
تعزیه، زبان گویای عاشوراست، زبانی که با شعر، موسیقی، روایت و هنر در هم میآمیزد تا پردهای از بزرگترین حماسه تاریخ اسلام را پیش روی چشمها به تصویر بکشد، هر سال با فرا رسیدن ماه محرم، میدانها، حسینیهها، مساجد و روستاهای کوچک و بزرگ، رنگ و بوی دیگری به خود میگیرند و تعزیهخوانان با پوشیدن لباسهای نمادین و خواندن اشعار جانسوز، مخاطبان را به سفری معنوی میبرند، سفری که در آن مرز میان گذشته و حال از بین میرود و گویی هر فرد خود را در میان کاروان عشق و آزادگی کربلا میبیند.
این آیین دیرینه، تنها بازآفرینی یک واقعه تاریخی نیست، بلکه میراثی ماندگار از باورها، احساسات و هویت مذهبی مردمی است که قرنها با عشق به اهلبیت(ع) زندگی کردهاند، تعزیهخوانی، روایت اشکهایی است که هیچگاه خشک نمیشوند، روایت دلهایی است که با شنیدن نام امام حسین(ع) به تپش میافتند و روایت مردمانی است که اجازه ندادهاند پیام عاشورا در غبار فراموشی گم شود.
در روزگاری که سرعت زندگی مدرن بسیاری از سنتها را کمرنگ کرده، تعزیه همچنان استوار و پابرجا باقی مانده و توانسته پیوند عمیقی میان نسلهای گذشته و امروز برقرار کند، پیرمردانی که سالها نقشآفرین این مجالس بودهاند، تجربه و عشق خود را به جوانان منتقل میکنند تا این میراث ارزشمند همچنان زنده بماند و صدای حقطلبی و آزادگی در گذر زمان خاموش نشود.
تعزیهخوانی، آیین روایت داغی است که پس از گذشت بیش از ۱۴ قرن هنوز تازه است، داغی که نهتنها در حافظه تاریخی مسلمانان، بلکه در فرهنگ و هویت مردم ایران ریشه دوانده است، آیینی که هر بار با برپایی آن، صحنه کربلا دوباره جان میگیرد، اشکها دوباره جاری میشود و پیام جاودانه «هیهات منا الذله» بار دیگر در گوش جانها طنینانداز میشود، پیامی که نشان میدهد عاشورا پایان یک واقعه نبود، بلکه آغاز راهی بود که تا همیشه در دل تاریخ و در آیینهایی چون تعزیهخوانی ادامه خواهد داشت.
تعزیه تنها یک هنر نیست، بلکه افتخاری بزرگ برای فرهنگ عاشورایی است
ابراهیم زمانی، سرپرست هیئت تعزیهخوانی حسینیه شهدای سورشجان و تعزیهخوان، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: بنده از طریق هیئتهای تعزیهخوانی استانی و کشوری با این هنر مذهبی آشنا شدم و به دلیل علاقه فراوانی که به تعزیه داشتم، در سال ۱۳۸۲ به همراه جمعی از دوستان، گروه تعزیهخوانی حسینیه شهدای سورشجان را ثبت کردیم، فعالیت این هیئت از اربعین همان سال آغاز شد و اکنون بیش از ۲۰ سال است که در عرصه تعزیهخوانی فعالیت دارم.
وی افزود: تعزیه برای من و سایر اعضای هیئت تنها یک هنر نیست، بلکه افتخاری بزرگ و خدمتی ارزشمند به فرهنگ عاشورایی به شمار میرود.
زمانی بیان کرد: به اعتقاد من مهمترین پیام تعزیه، زنده نگه داشتن فرهنگ ایثار و آزادگی است، تعزیه روایتگر واقعه کربلا و عاشورا بوده و در حقیقت درس زندگی به مخاطب میدهد، جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به این مفاهیم نیاز دارد و تعزیه میتواند این پیامها را با زبان هنر به نسلهای مختلف منتقل کند.
این تعزیهخوان ادامه داد: خوشبختانه مردم چهارمحال و بختیاری، به ویژه در منطقه لاران و شهر سورشجان، همواره ارادت و علاقه خاصی به تعزیه داشتهاند و هر سال در ایام محرم و صفر شاهد حضور پرشور مردم در مجالس تعزیه هستیم.
زمانی گفت: خوشبختانه جوانان زیادی نیز به شبیهخوانی و هنر تعزیه علاقهمند هستند و زمانیکه از نزدیک با این هنر آشنا میشوند، با انگیزه و عشق وارد این مسیر میشوند، تعزیه ریشه در باورها و فرهنگ مردم دارد و همین موضوع موجب شده این علاقه نسل به نسل منتقل شود.
وی افزود: در تلاش هستیم این هنر را بیش از گذشته به نوجوانان و جوانان معرفی کنیم و زمینه حضور علاقهمندان را در این عرصه فراهم سازیم تا استقبال مخاطبان و مشارکت نسل جوان در سالهای آینده نیز تداوم داشته باشد.
زمانی با اشاره به ضرورت حمایت از هنر تعزیه، اظهار کرد: تعزیه بخشی از فرهنگ و هویت مذهبی ایران است و برای حفظ و تداوم آن به حمایتهای بیشتری نیاز داریم، برگزاری سوگوارههای تخصصی تعزیه، حمایت از شبیهخوانان و گروههای تعزیه، فراهم کردن امکانات مناسب برای اجرا، اختصاص اعتبارات لازم و همچنین توجه بیشتر رسانهها میتواند نقش مهمی در ماندگاری و پیشرفت این هنر داشته باشد، همچنین ثبت، حفظ و صیانت از نسخههای قدیمی تعزیه نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
زمانی در پایان گفت: اگر جوانان از طریق خانوادهها و هیئتهای مذهبی با زیباییها و ارزشهای تعزیه آشنا شوند، بدون تردید به این هنر علاقهمند خواهند شد. باید از ظرفیت خانوادهها، مدارس، دانشگاهها و فضای مجازی برای معرفی هرچه بیشتر تعزیه استفاده کنیم. همچنین برگزاری دورههای آموزشی و تخصصی از سوی کانون تعزیه با حمایت ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، شناسایی استعدادهای جوان و سپردن نقش و مسئولیت به آنان در گروههای تعزیهخوانی میتواند انگیزه حضور نسل جدید را افزایش دهد. آینده تعزیه در گرو حضور و مشارکت جوانان است و این امر نیازمند حمایت ویژه مسئولان خواهد بود.
اجرای تعزیهخوانی فقط محدود به ایام محرم نیست
رضا رحیمزاده، تعزیهخوان، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: بنده حدود ۳۰ سال است که در حوزه تعزیهخوانی فعالیت دارم، پدربزرگ من شبیهخوان و تعزیهخوان بود و من نیز از پنجسالگی وارد هنر تعزیهخوانی شدم.
وی افزود: در بحث مجالس تعزیهخوانی، هر مجلس به تناسب جمعیت شهر و روستا با حضور مخاطبان برگزار میشود، همچنین اجرای تعزیهخوانی فقط محدود به ایام محرم نیست و در مناسبتهایی همچون ماه رمضان، دهه فاطمیه و دیگر ایام مذهبی نیز برنامههایی برگزار میشود، مخاطبان در همه گروههای سنی از اجرای تعزیهخوانی استقبال بسیاری میکنند.
رحیمزاده با اشاره به حمایتهای انجامشده در این حوزه توسط مسئولان چهارمحال و بختیاری، گفت: حمایتهایی از سوی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحال و بختیاری صورت میگیرد، اما نیاز است همه نهادهای فرهنگی به موضوع هنر تعزیه در استان کمک کنند، در حوزه ترویج فرهنگ عاشورایی، قرارگاه فرهنگی عاشوراییان (کانون تعزیه) استان میتواند نقش مؤثری ایفا کند.
رحیمزاده بیان کرد: رسانههایی مانند صدا و سیما نیز میتوانند نقش مهمی در این زمینه داشته باشند و با پخش تعزیهها به معرفی و ترویج این هنر مذهبی کمک کنند، همچنین کلاسهای آموزشی تعزیهخوانی در استان وجود دارد و علاقهمندان میتوانند از پنجسالگی در این کلاسها شرکت کنند و آموزشهای لازم را فرا بگیرند.
برخی نسخههای تعزیه در چهارمحال و بختیاری احیا شد
در ادامه مهدی فتحی، با سابقه ۲۶ سال در تعزیهخوانی، در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: بنده از ۱۹ سالگی وارد حوزه تعزیهخوانی شدهام، تعزیهخوانی در هفشجان دارای قدمت طولانی است و طبق شنیدهها بیش از ۸۰ سال سابقه دارد، در سطح استان نیز سابقه تعزیهخوانی بسیار بیشتر است، اما نهاد یا ارگان خاصی که بتواند در حفظ تعزیهخوانی نقش مؤثری داشته باشد، وجود ندارد، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز بیشتر در حوزه صدور مجوز فعالیت میکند و اخیراً مسئول هنر تعزیه در این ادارهکل توانسته است تنها بخشی از نسخههای تعزیه را احیا کند.
این تعزیهخوان ادامه داد: برخی از نسخههای تعزیه احیا شدهاند، اما استاد و کلاس آموزشی مناسبی برای ارائه و آموزش این نسخهها وجود ندارد.
وی بیان کرد: نسخههای تعزیهخوانی مخصوص چهارمحال و بختیاری وجود دارد، اما هنوز به طور کامل احیا نشدهاند، البته برخی نسخهها احیا و منتشر شدهاند، اما چون هر زمینه و سبک تعزیه نیاز به دستگاهها و شیوههای خاص خود دارد، هنوز کسی نتوانسته این نسخهها را در سطح گسترده آموزش دهد تا مورد استفاده قرار گیرند.
فتحی گفت: درست است که داستان تعزیه یک روایت واحد است، اما تلاش میکنیم با گذشت زمان، تعزیه نیز بروز شود، باید تلفیقی از تعزیههای سنتی و آداب و اشعار امروزی جدید اجرا شود، همچنین هنر اجرا نیز اهمیت دارد که شامل موسیقی، بازی، آموزشها و حرکتهای جدید است، اگر این موارد در کنار هم قرار گیرند، برای مخاطبان جذابیت بیشتری ایجاد میکنند.
وی در پایان افزود: در سالجاری سه تعزیه اجرا کردیم و تلاش شد از چیدمان میدان و تکیه گرفته تا گروه موسیقی، سیستم صوت، نور و روشنایی، همه به درستی اجرا شوند، همچنین استقبال بینظیری از این تعزیه صورت گرفت و مردم استقبال بسیار زیادی از اجرای تعزیه دارند.
انتهای پیام
