محمدمهدی آجیلیان مافوق در گفتوگو با ایسنا درباره ابعاد بینالمللی آیینهای محرم و نقش حضور زائران خارجی در مراسم عزاداری اظهار کرد: آیینهای مذهبی ازجمله مراسم عزاداری امام حسین(ع)، مفاهیمی را شکل میدهند که فراتر از دستهبندیهای معمول قومی، زبانی و ملی قرار میگیرند. در چنین مناسبتهایی، افراد نه بر اساس قومیت، زبان یا ملیت، بلکه ذیل یک مفهوم مشترک و وحدتآفرین گرد هم جمع میشوند.
وی افزود: گاهی وحدت در قالب هویت ملی شکل میگیرد و همه افراد یک کشور را در بر میگیرد، گاهی نیز بر پایه قومیت یا زبان است، اما در آیینهای عاشورایی با مفهومی مواجه هستیم که از همه این مرزبندیها فراتر میرود. مفاهیمی مانند شهادت و عزاداری برای حضرت اباعبدالله الحسین(ع) میتوانند وحدتی ایجاد کنند که محدود به مرزهای جغرافیایی و هویتی متعارف نیست.
این پژوهشگر دینی ادامه داد: برای مثال ایران و عراق دو کشور با ملیتها و زبانهای متفاوت هستند، اما هنگامی که موضوع عتبات مقدسه، محرم یا اربعین مطرح میشود، نوعی همبستگی میان مردم دو کشور شکل میگیرد که گویی مرزهای متعارف را کمرنگ میکند. این مفاهیم، وحدتی جدید میآفرینند که بسیاری از تقسیمبندیهای رایج در عرصه بینالملل را تحت تأثیر قرار میدهد.
عاشورا؛ بستری برای شکلگیری همبستگی فراملی
آجیلیان مافوق با اشاره به حضور زائران خارجی در مراسم عزاداری ایران گفت: هرچه یک مفهوم فراگیرتر باشد، دامنه تأثیرگذاری آن نیز گستردهتر میشود. همانگونه که ماه رمضان تمام جهان اسلام را در بر میگیرد، آیینهای مرتبط با امام حسین(ع) نیز ظرفیت ایجاد پیوند میان مسلمانان کشورهای مختلف را دارند.
وی افزود: زمانی که افراد خارج از این فضا با چنین اجتماعات گستردهای مواجه میشوند، این پرسش برای آنان ایجاد میشود که چه عاملی چنین همبستگی گستردهای را شکل داده است. همین مسئله میتواند زمینهساز توجه بیشتر به پیام عاشورا و مفاهیم نهفته در آن شود.
این پژوهشگر مباحث دینی درباره نقش آیینهای سنتی عزاداری در انتقال فرهنگ عاشورا به مخاطبان خارجی بیان کرد: آیینهایی که در کشورهای مختلف برای عزاداری برگزار میشود، علاوه بر پیام مشترک عاشورا، حامل بخشی از فرهنگ بومی آن جوامع نیز هستند. این آیینها میتوانند به ایجاد ارتباطات فرهنگی میان ملتها کمک کنند.
آجیلیان ادامه داد: در ایران، عراق، پاکستان، هند و دیگر کشورهای اسلامی، شیوههای مختلفی برای عزاداری وجود دارد. هر یک از این آیینها دارای ویژگیهای فرهنگی خاص خود هستند و همین تفاوتها میتواند به شناخت متقابل ملتها از یکدیگر کمک کند.
وی تصریح کرد: در عین حال، تلفیق برخی از این آیینها نیز میتواند زمینه شکلگیری سنتهای جدید را فراهم کند. چنین فرایندی موجب میشود گروههای مختلف، در کنار حفظ تفاوتهای فرهنگی خود، احساس نزدیکی و همدلی بیشتری با یکدیگر پیدا کنند.
شبکههای اجتماعی ضریب تأثیر آیینهای محرم را افزایش دادهاند
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش رسانهها و شبکههای اجتماعی در بازنمایی آیینهای محرم خاطرنشان کرد: رسانهها به هر پدیدهای ضریب میدهند. ممکن است آیینی سالها در یک منطقه یا روستای دورافتاده برگزار شده باشد، اما به دلیل نبود رسانه دیده نشده باشد. امروز با گسترش شبکههای اجتماعی، چنین آیینهایی میتوانند در سطح گستردهتری معرفی شوند.
آجیلیان مافوق افزود: این فرایند تنها محدود به ایران نیست و آیینهای مذهبی سایر کشورها نیز از همین طریق به مخاطبان ایرانی معرفی میشوند. در نتیجه نوعی تبادل فرهنگی میان جوامع مختلف شکل میگیرد.
وی اضافه کرد: البته رسانهها همانگونه که نقاط قوت را برجسته میکنند، ممکن است نقاط ضعف و انحرافات احتمالی را نیز پررنگ سازند. از این رو لازم است در برگزاری و بازنمایی آیینهای مذهبی، دقت لازم برای حفظ اصالت و صحت این مراسم وجود داشته باشد.
زیست حسینی؛ مهمترین ظرفیت فرهنگی عاشورا
این پژوهشگر دینی درباره ظرفیتهای آیینهای محرم برای تبدیل شدن به یک زبان فرهنگی مشترک میان ملتها اظهار کرد: آنچه بیش از هر چیز در فرهنگ عاشورا اهمیت دارد، صرفاً نمادها و جلوههای ظاهری نیست، بلکه «زیست حسینی» است که در متن زندگی افراد جریان پیدا میکند.
آجیلیان مافوق افزود: در بسیاری از خانوادهها، کودکان از سالهای نخست زندگی با آیینهای محرم آشنا میشوند و در مراسم عزاداری حضور پیدا میکنند. این پیوند مستمر با فرهنگ عاشورا، بخشی از سبک زندگی افراد را شکل میدهد و به نظر میرسد مهمترین بُعد فرهنگی این مناسبت نیز همین موضوع باشد.
وی ادامه داد: آیینها و نمادهای عزاداری میتوانند جذابیتهای بصری و شنیداری داشته باشند و حتی برای افرادی که اعتقاد مذهبی ندارند نیز جالب توجه باشند، اما آنچه اثرگذاری عمیقتری دارد، همین سبک زندگی و تربیت فرهنگی مبتنی بر فرهنگ حسینی است.
مهماننوازی در ایام محرم، جلوهای از فرهنگ حسینی
این پژوهشگر مباحث دینی درباره نقش میزبانی از زائران خارجی در ایام محرم بیان کرد: مهماننوازی و سفرهداری از ارزشهایی است که در فرهنگهای مختلف وجود دارد و طبیعتاً در مراسم مذهبی نیز تأثیرگذار است. زمانی که این رفتارها در کنار یک زیست اجتماعی مبتنی بر فرهنگ حسینی قرار میگیرد، تأثیر فرهنگی آن بسیار پررنگتر میشود. اگر مهماننوازی، محبت و خدمت به زائران تنها در قالب یک رفتار مقطعی دیده نشود و در متن زندگی اجتماعی جامعه نمود داشته باشد، میتواند تصویری روشنتر از فرهنگ عاشورا به مخاطبان ارائه کند.
آجیلیان مافوق تأکید کرد: هرچه ابعاد مختلف سبک زندگی مبتنی بر آموزههای حسینی بیشتر تبیین و معرفی شود، ظرفیت انتقال پیام عاشورا به ملتهای دیگر نیز افزایش خواهد یافت.
انتهای پیام
