این آیینها مجموعهای گسترده از سنتهای بومی است که در شهرها و روستاهای مختلف این استان، با شیوهها و جلوههای متفاوت برگزار میشود در برخی مناطق، هیئتهای مذهبی ریشه دار با قدمتی بیش از یک قرن همچنان محور اصلی برگزاری عزاداریهای محرم و صفر هستند و آیینهایی همچون علمبندی، نخلگردانی، تعزیهخوانی و روضهخوانی خانگی در کنار آنها استمرار دارد؛ آیینهایی که بخشی از آنها در فهرست میراث معنوی کشور نیز به ثبت رسیدهاند و هر سال با حضور گسترده مردم برگزار میشوند.
در کنار این سنتهای شناختهشده، مجموعهای از آیینهای محلی و نمادین نیز در حافظه فرهنگی مردم مناطق مختلف این استان باقی مانده است؛ از مراسمهای بازآفرینی وقایع پس از عاشورا و حرکت دستههای عزاداری در مسیرهای زیارتی گرفته تا آیینهای کمتر شناختهشدهای که در گذشته با کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و خدماتی در میان عزاداران رواج داشتهاند و امروز بیشتر در روایتهای شفاهی و حافظه جمعی مردم قابل شناسایی هستند.
در این شرایط، این پرسش مطرح میشود که چگونه میتوان آیینهایی که فراموش شدهاند را در بستر تحولات اجتماعی امروز حفظ کرد و تا چه اندازه بازخوانی این سنتها میتواند به تقویت پیوند نسل جدید با فرهنگ عاشورا کمک کند؟ در این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف آیینهای محرم در نقاط مختلف خراسان رضوی پرداخته شده است.
ثبت مراسم تعزیه خوانی شهرستان کاشمر و آیین نخلگردانی روستای فدافن در فهرست میراث معنوی کشور
غلامحسین محمدیان، رئیس اداره میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی شهرستان کاشمر در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه این شهرستان بهعنوان دومین شهر زیارتی استان خراسان رضوی و چهارمین شهر زیارتی کشور شناخته میشود، اظهار کرد: شهرستان کاشمر یکی از مهمترین مقاصد گردشگری مذهبی در منطقه به شمار میرود و با پیشینه تاریخی «ترشیز کهن» و مردمانی ولایی و ارادتمند به اهل بیت(ع)، در ماههای محرم و صفر حال و هوایی متفاوت به خود میگیرد. برگزاری مراسم مذهبی و پاسداشت فرهنگ عاشورا از اولویتهای مهم مردم این منطقه است و در زندگی روزمره آنان جایگاه ویژهای دارد.
وی با اشاره به آیینهای برگزاری در این شهرستان، افزود: برپایی مجالس روضهخوانی، آیین علمبندی، نخلگردانی، تعزیه و فعالیت گسترده هیئتهای مذهبی ازجمله جلوههای ارادت مردم کاشمر به خاندان عصمت و طهارت است. حضور پرشمار مردم در این آیینها به گونهای است که هیئتهای مذهبی این شهرستان در سطح استان و حتی کشور شناخته شدهاند.
رئیس اداره میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی شهرستان کاشمر افزود: مراسم تعزیه خوانی در این شهرستان، آیین نخلگردانی روستای فدافن و مجالس سنتی روضهخوانی خانگی در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیدهاند و هر سال با شکوه بیشتری نسبت به گذشته برگزار میشوند. این استقبال گسترده، نشاندهنده دلبستگی و ارادت مردم منطقه به سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است.
وی ادامه داد: مکتب امام حسین(ع) محدود به سن و سال خاصی نیست بلکه نگاهی به تاریخ شفاهی، تصاویر و روایتهای مردمی منطقه نشان میدهد که از نوزادان شیرخوار گرفته تا سالمندان، همگی با عشق و احترام در مراسم عزاداری شرکت میکنند. مردم بر این باورند که خاندان نبوت(ع) پناهگاه و گرهگشا مشکلات دنیوی و اخروی هستند و به همین دلیل هر سال بر عظمت و شکوه این مراسم افزوده میشود. در این ایام پیر و جوان، زن و مرد، دختر و پسر در کنار یکدیگر در هیئتهای مذهبی حضور یافته و در سوگ اهل بیت(ع) عزاداری میکنند.
محمدیان با بیان اینکه در حوزه آیینهای مذهبی، سنت فراموششدهای وجود ندارد که نیازمند احیا باشد، خاطرنشان کرد: برای ترویج هرچه بیشتر فرهنگ عاشورا و معارف دین اسلام باید از ظرفیتهای نوین بهره گرفت. فضای مجازی یکی از مهمترین بسترهای موجود برای انتقال مفاهیم دینی و فرهنگی به نسل جدید است و تولید محتوا و محصولات فرهنگی متناسب با تحولات سریع جامعه از موضوعاتی است که باید بیش از پیش مورد توجه متولیان فرهنگی کشور قرار گیرد.
وی با اشاره به یکی دیگر از آیینهای این شهرستان به نام مراسم قنبرخوانی، توضیح داد: از دیگر آیینهای شاخص شهرستان کاشمر میتوان به مراسم قنبرخوانی اشاره کرد که در ماه مبارک رمضان برگزار میشود. این آیین نیز در فهرست میراث معنوی و ناملموس کشور به ثبت رسیده و هر سال با استقبال گسترده مردم و علاقهمندان همراه است.
«حرم تا حرم»؛ ویژه برنامه پیادهروی جاماندگان اربعین در شهرستان کاشمر
رئیس اداره میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی شهرستان کاشمر با اشاره به اینکه مراسم پیادهروی جاماندگان اربعین نیز از رویدادهای مهم مذهبی شهرستان کاشمر به شمار میرود، تصریح کرد: این برنامه با عنوان «حرم تا حرم» در ماه صفر برگزار میشود و شرکتکنندگان مسیر میان امامزاده سید حمزه(ع) تا امامزاده سیدمرتضی(ع) را به طول حدود پنج کیلومتر طی میکنند. این رویداد در تقویم گردشگری مذهبی شهرستان به ثبت رسیده و سالانه بیش از ۱۰۰ هزار نفر در آن حضور مییابند.
وی ادامه داد: افزون بر مردم کاشمر، زائران و عزادارانی از روستاها، شهرهای همجوار و حتی مرکز استان نیز در این مراسم شرکت میکنند که جلوهای باشکوه از ارادت مردم به فرهنگ اربعین حسینی را به نمایش میگذارد. در میان آیینهای ثبتشده شهرستان، «مراسم تعزیه کاشمر و «مراسم نخلگردانی فدافن کاشمر» نیز در در فهرست آثار معنوی کشور ثبت شده است.
وی ادامه داد: یکی دیگر از آیینهای اصیل و تاثیرگذار کاشمر، مراسم «علمبندان» است که در سالهای اخیر در حرم مطهر رضوی نیز برگزار شده است. در این مراسم، هیئتهای مذهبی شهرستان کاشمر ازجمله هیئتهای علیاکبری، امام رضا(ع)، مهدیه و عزاداران روستای هفتخان با حمل و استقرار علم به عنوان نماد ایستادگی و وفاداری، در حسینیه حرم مطهر به عزاداری میپردازند.
رئیس اداره میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی شهرستان کاشمر با اشاره به شیوه برگزاری مراسم علمبندان، گفت: در این شیوه سنتی عزاداری، پس از برپا شدن علم، عزاداران در حلقههایی منظم گرد هم آمده و به سینهزنی میپردازند. آیین علمبندان که ریشهای عمیق در فرهنگ بومی و مذهبی منطقه کاشمر دارد، با حضور در فضای معنوی حرم رضوی جلوهای ویژه و دوچندان یافته و مورد توجه زائران و عزاداران قرار گرفته است.
شهرستان گناباد با پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی، از شهرهای مهم مذهبی استان
یکی دیگر از شهرستانهای استان گناباد است که به واسطه وجود بارگاه ملکوتی امامزاده سلطان محمد عابد(ع) برادر گرامی امام رضا(ع)، از شهرهای مهم مذهبی و زیارتی خراسان رضوی به شمار میرود. این شهرستان با پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی، آیینها و سنتهای مذهبی متعددی را در مناسبتهای مختلف بهویژه ماه محرم حفظ کرده است. مردم گناباد همچون دیگر نقاط ایران، با عشق و ارادت به اهل بیت(ع) در برگزاری مراسم عزاداری نقشآفرینی میکنند و برخی از آیینهای قدیمی این منطقه همچنان در خاطره جمعی مردم زنده است.
ابوالحسن دلشاد دوغابی، محقق و پژوهشگر میراث بومی و فرهنگی گناباد اظهار کرد: یکی از آیینهایی که در گذشته، بهویژه در برخی مناطق گناباد، در ایام محرم برگزار میشد، آیینی با عنوان «عباسعلی» بود. در این مراسم، فردی مشک آبی را بر دوش خود میانداخت و آن را به کمر میبست. او در حالی که چند لیوان همراه داشت، در میان عزاداران و مردم حرکت میکرد و با ندای «عباسعلی بنوش به نام آقا اباعبدالله الحسین(ع)» آب را میان مردم توزیع میکرد.
وی افزود: این آیین بیشتر در سالهایی که ماه محرم با فصل تابستان همزمان میشد، جلوه بیشتری داشت. در آن روزها، گرمای هوا و حضور طولانیمدت مردم در مراسم عزاداری باعث خستگی و تشنگی عزاداران میشد و فردی که مشک آب را حمل میکرد، با تعارف آب خنک و گوارا به مردم، حال و هوایی معنوی و در عین حال نشاط بخش به مراسم میداد. بسیاری از عزاداران با نوشیدن این آب که به یاد حضرت ابوالفضل العباس(ع) و در راه عزاداری امام حسین(ع) توزیع میشد، خستگی خود را از تن به در میکردند و با روحیهای تازه در مراسم حضور مییافتند.
آیین «عباسعلی» نمادی از فرهنگ ایثار و ارادت مردم گناباد به حضرت ابوالفضل العباس(ع)
این محقق و پژوهشگر میراث بومی و فرهنگی گناباد با اشاره به نماد فرهنگی مراسم از یاد رفته عباسعلی، عنوان کرد: این آیین علاوه بر جنبه خدمترسانی به عزاداران، نمادی از فرهنگ ایثار، سقایی و ارادت مردم منطقه به حضرت ابوالفضل العباس(ع) بود و در حافظه فرهنگی مردم گناباد به عنوان یکی از رسوم قدیمی و ماندگار ماه محرم شناخته میشود.
دلشاد با اشاره به دیگر مراسم از یادرفته گناباد، گفت: در گذشته آیینهای دیگری نیز در منطقه نوغاب گناباد برگزار میشد که از چجمله آنها میتوان به مراسم روز نهم محرم اشاره کرد. در این روز، عزاداران «علم» یا به اصطلاح محلی «کُتَل»های بلندی را حمل میکردند. معمولا یک فرد توانمند علم بزرگ را بر دوش میگرفت و دو نفر دیگر نیز علمهای کوچکتر را حمل میکردند. سپس هیئتهای مذهبی و مردم به صورت دستهجمعی، در حالی که نوای «حسین حسین» سر میدادند و به سینهزنی میپرداختند، به سمت مکانی زیارتی به نام «پیرکُله نوغاب» حرکت میکردند.
این محقق و پژوهشگر میراث بومی و فرهنگی گناباد با بیان اینکه عزاداران پس از رسیدن به این مکان، به سوگواری و برگزاری مراسم عزاداری میپرداختند گفت: در فصل تابستان از شرکتکنندگان با انواع شربت، به ویژه شربت دارچین، پذیرایی میشد و در فصل زمستان نیز چای، شیرکاکائو و نوشیدنیهای گرم در اختیار عزاداران قرار میگرفت. پس از پایان مراسم، هیئتهای سینهزنی و زنجیرزنی به همراه مردم به سمت قبرستانهای منطقه حرکت میکردند و ضمن زیارت اهل قبور، یاد و خاطره درگذشتگان خود را گرامی میداشتند.
وی با اشاره به اینکه فضای حاکم بر این مراسم به اندازهای معنوی و تاثیرگذار بود که بسیاری از حاضران و حتی افرادی که برای نخستین بار در آن شرکت میکردند، تحت تاثیر قرار میگرفتند، اضافه کرد: یکی از بخشهای ویژه این آیین، حضور هیئتی کوچک از کودکان بود که اعضای آن را کودکان پنج تا ده ساله تشکیل میدادند. این گروه با نام «صغار لبتشنگان» شناخته میشد و به شکلی متفاوت در مجالس عزاداری حضور پیدا میکرد.
دلشاد با اشاره به شیوه برگزاری مراسم صغار لبتشنگان، خاطرنشان کرد: اعضای این هیئت به جای سینهزنی یا زنجیرزنی، به صورت گروهی وارد مجالس میشدند و در حالی که شعری با عنوان «صغار لبتشنگان» خوانده میشد، انگشتان خود را بر پیشانی میگذاشتند و همزمان با نوحهخوانی، به نشانه تاثر و همدردی با کودکان تشنه کربلا، بر پیشانی خود میزدند.
این محقق و پژوهشگر میراث بومی و فرهنگی گناباد با بیان اینکه متاسفانه برخی از این آیینهای قدیمی و تاثیرگذار در سالهای اخیر کمرنگ شده و به تدریج به فراموشی سپرده شدهاند، اظهار کرد: آیینهایی که بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی منطقه را تشکیل میدادند و نقش مهمی در انتقال مفاهیم عاشورایی به نسلهای مختلف داشتند. حفظ و ماندگاری این میراث ارزشمند نیازمند حضور افرادی است که به فرهنگ و باورهای اصیل ایرانی، چه در بعد ملی و چه مذهبی، ایمان و اعتقاد داشته باشند و نسبت به آن احساس مسئولیت کنند.
وی با اشاره به اینکه در سالهای اخیر توجه به برخی از این آیینها کمرنگتر شده است، بیان کرد: امروزه بسیاری از فعالیتها در حوزه فرهنگ بومی، گردشگری و میراث فرهنگی بیشتر با رویکردهایی همچون بومگردی یا موضوعات اقتصادی دنبال میشود و در نتیجه، میراث معنوی و آیینهای سنتی کمتر مورد توجه قرار میگیرند. برای حفظ این رسوم باید انگیزه و اراده در میان علاقهمندان به آیینها، آداب و رسوم و فرهنگ ایرانی تقویت شود تا با تشکیل گردهماییها و تشکلهای مردمی، زمینه احیا و تداوم این سنتها فراهم شود.
دلشاد با اشاره به شکوه هیئتهای عزاداری در گذشته گفت: در سالهای دور، هیئتهای سینهزنی و زنجیرزنی به اندازهای پرجمعیت بودند که گاهی فضای مساجد پاسخگوی حضور همه عزاداران نبود. صفهای عزاداری چنان طولانی میشد که بخش زیادی از شرکتکنندگان، بهویژه نوجوانان و کودکان، امکان ورود به مسجد را پیدا نمیکردند. با این حال، همین حضور در صفوف عزاداری برای آنان افتخار بزرگی محسوب میشد و بسیاری از کودکان و نوجوانان با شور و اشتیاق فراوان در مراسم شرکت میکردند.
این پژوهشگر میراث بومی و فرهنگی گناباد با اشاره به مراسم دیگر در روزهای هفتم و هشتم محرم، عنوان کرد: پس از پایان سینهزنی و زنجیرزنی در مسجد، عزاداران رو به قبله و به سمت مشهد مقدس میایستادند و سلام خاصه امام زمان(عج) و امام رضا(ع) را زمزمه میکردند. سپس با خواندن شعر «سیدی یک نظر به سوی ما کن، قسمت ما همه کربلا کن» را سر میدادند و عزاداران در این لحظات با حالتی از خضوع، خشوع و اشکریزان به دعا و نیایش میپرداختند و فضای معنوی خاصی بر مراسم حاکم میشد.
ثبت سه آیین مذهبی شهرستان گناباد در فهرست آثار معنوی کشور
دلشاد با اشاره به آیینهای ثبت شده در این شهرستان، اظهار کرد: در میان آیینهای ثبتشده شهرستان، «مراسم تعذیهخوانی»، «آیین نخلگردانی» و « مراسم حسن حسین» در فهرست آثار معنوی کشور ثبت شده است.
وی با اشاره به شیوه برگزاری این مراسم، اظهار کرد: در این مراسم، عزاداران به صورت حلقههای دایرهای در کنار یکدیگر قرار میگرفتند، دامن یا لباس نفر کناری را در دست می گرفتند و با نوای دستهجمعی «حسن حسین» به عزاداری میپرداختند. با اوج گرفتن مراسم، ریتم نوحهها و ضربآهنگ عزاداری نیز تندتر میشد و فضای خاصی از شور و حزن حسینی را در میان حاضران ایجاد میکرد.
شهرستان تربت حیدریه از دیگر مراکز مذهبی مهم در جنوب خراسان رضوی به شمار میرود که سابقه برگزاری آیینهای عزاداری در آن به بیش از یک قرن پیش بازمی گردد. مردم این شهرستان همواره نقش پررنگی در پاسداری از فرهنگ عاشورا داشتهاند و هیئتهای مذهبی متعددی در طول تاریخ در شکلگیری هویت دینی و اجتماعی منطقه تاثیرگذار بودهاند.
هیئت متحده حسینی مرکزی در تربت حیدریه؛ از قدیمیترین و شناختهشده ترین مراکز عزاداری این شهرستان
آرزو علومیبایگی، دانشآموخته مقطع کارشناسی ارشد رشته تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی، اظهار کرد: در میان هیئتهای برگزار شده در شهرستان تربت حیدریه، هیئت متحده حسینی مرکزی از قدیمیترین و شناختهشده ترین مراکز عزاداری تربت حیدریه محسوب میشود. ریشه شکلگیری این هیئت به سالهای پایانی دوران قاجار بازمیگردد؛ زمانی که جمعی از سادات مهاجر اصفهانی با استقرار در تربت حیدریه، مجالس عزاداری امام حسین(ع) را به شکلی منسجم برگزار کردند و زمینه شکلگیری یکی از ماندگارترین تشکلهای مذهبی منطقه را فراهم آوردند.
وی با اشاره به اینکه امروزه نیز این هیئت همچنان یکی از مراکز اصلی برگزاری آیینهای مذهبی در تربت حیدریه است، افزود: مراسم عزاداری دهه نخست محرم، روزهای پایانی ماه صفر، دهه فاطمیه، شبهای قدر، آیینهای ماه مبارک رمضان، دعای توسل، زیارت عاشورا و دیگر مناسبتهای مذهبی در این مجموعه برگزار میشود و هر ساله جمع زیادی از مردم در این برنامهها حضور پیدا میکنند.
دانشآموخته مقطع کارشناسی ارشد رشته تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی با اشاره به یکی از شناختهشدهترین مراسم، آیین «علمبندان» در روستای حصار که از توابع روستای بایگ است، عنوان کرد: این آیین که قدمت آن به حدود سه قرن میرسد، هر سال همزمان با آغاز ماه محرم برگزار میشود. در این مراسم، علمهای بلند به عنوان نماد آغاز عزاداریهای حسینی با حضور مردم و هیئتهای مذهبی برافراشته میشود و فضای روستا حال و هوای سوگواری به خود میگیرد.
علومی بایگی تصریح کرد: در گذشته، حسینیه تاریخی روستای حصار به عنوان کانون اصلی برگزاری مراسم مذهبی منطقه شناخته میشد و آیینهایی همچون تعزیهخوانی، سینهزنی، زنجیرزنی و علمبندان در آن برگزار میگردید. این سنتها همچنان جایگاه ویژهای در میان مردم دارند و هر سال با حضور گسترده عزاداران برگزار میشوند.
وی با اشاره به یکی از دیگر آیینهای مهم و کمتر شناختهشده این روستا، مراسم «دسته بنیاسد» است، گفت: این آیین پس از عاشورای حسینی برگزار میشود و یادآور حضور قبیله بنیاسد در دفن پیکر مطهر شهدای کربلا است. در این مراسم، جمعی از اهالی روستا با پوشیدن لباسهای سنتی و عربی، به صورت نمادین بخشهایی از واقعه پس از عاشورا را بازآفرینی میکنند و صحنههایی از تدفین شهدا را به نمایش میگذارند. این آیین در کنار علم بندان، از مهمترین رسوم مذهبی روستای حصار به شمار میرود و هر سال با حضور مردم و علاقهمندان به فرهنگ عاشورایی برگزار میشود.
تعزیهخوانی؛ از سنتهای ریشهدار در شهرستان تربت حیدریه
علومی بایگی با بیان اینکه در کنار این آیینهای محلی، تعزیهخوانی نیز از دیگر سنتهای ریشهدار شهرستان تربت حیدریه محسوب میشود، خاطرنشان کرد: در بسیاری از روستاهای بخشهای بایگ، کدکن و رباط سنگ، مجالس تعزیه با محوریت وقایع کربلا، شهادت حضرت علیاکبر(ع) و حضرت قاسم(ع) برگزار میشده و نقش مهمی در انتقال مفاهیم عاشورایی و حفظ هویت مذهبی منطقه داشته است.
وی ادامه داد: همچنین برگزاری دستههای گسترده سینهزنی و زنجیرزنی از دیگر جلوههای فرهنگ عزاداری در تربت حیدریه است که همچنان با حضور پرشور مردم ادامه دارد. در کنار این آیینها، سنت نذریپزان نیز جایگاه ویژهای دارد و پخت غذاهایی مانند آش و بلغور نذری در ایام محرم، صفر و اربعین حسینی از رسوم قدیمی مردم منطقه است که همچنان با استقبال گسترده و مشارکت مردمی برگزار میشود.
وی با اشاره به برگزاری آیین «حرکت نمادین کاروان اسرای کربلا»، عنوان کرد: این آیین که در برخی شهرستانها ازجمله تربت حیدریه با شکوه ویژهای اجرا میشود. این آیین با هدف بازآفرینی بخشی از وقایع پس از عاشورا و به تصویر کشیدن مسیر حرکت کاروان اهل بیت(ع) برگزار میگردد.
علومی بایگی با بیان اینکه در این مراسم، گروهی از عزاداران با لباسهای نمادین، نقشآفرینی شخصیتهای کاروان اسرای کربلا را بر عهده میگیرند، گفت: عزادارن در قالب دستههای منظم در مسیرهای از پیش تعیین شده حرکت میکنند. فضای مراسم با نوحهخوانی، مرثیهسرایی و همراهی مردم حال و هوایی حزنانگیز پیدا میکند و تلاش میشود بخشی از مظلومیت اهل بیت(ع) در واقعه کربلا به صورت نمایشی و نمادین به تصویر کشیده شود.
این پژوهشگر اضافه کرد: این حرکت نمادین که در برخی نقاط استان به شکل گستردهتری برگزار میشود، ازجمله آیینهایی است که نقش مهمی در انتقال مفاهیم عاشورایی به نسل جوان دارد و در کنار دیگر مراسم سنتی محرم، بخشی از میراث معنوی و فرهنگی منطقه به شمار میرود.
آنچه از دل این روایتها و گفتوگوها بر میآید این است که آیینهای ماه محرم در خراسان رضوی فقط مجموعهای از مراسم تکراری و تقویمی نیستند، بلکه بخشی از زندگی و حافظه جمعی مردم این منطقهاند؛ آیینهایی که از هیئتهای قدیمی و ریشهدار گرفته تا سنتهای محلی و حتی مراسم کمتر شناختهشده، همچنان در بطن زندگی اجتماعی جریان دارند و هر سال با شروع محرم دوباره جان میگیرند.
در میان این کنشگریهای جمعی، این موضوع آشکار میشود که این سنتها فقط به اجرا و برگزاری خلاصه نمیشوند، بلکه با مشارکت مستقیم مردم، از کودک تا سالمند، معنا پیدا میکنند و نسل به نسل منتقل میشوند.
همین حضور مردمی است که باعث شده بسیاری از این آیینها، با وجود تغییر سبک زندگی و گذر زمان، هنوز هم در روستاها و شهرهای مختلف پابرجا بمانند؛ چه در قالب هیئتهای قدیمی و آیینهای ثبتشده و چه در قالب رسوم کمتر دیدهشدهای که بیشتر در حافظه شفاهی مردم باقی ماندهاند.
در نهایت به نظر میرسد ماندگاری این میراث آیینی، بیش از هر چیز به همین پیوند عاطفی مردم با آنها وابسته است؛ پیوندی که اگرچه ساده به نظر میرسد، اما باعث شده این آیینها هنوز هم بخشی از هویت و زندگی امروز مردم باشند، نه فقط یادگاری از گذشته.
انتهای پیام
