به گزارش ایسنا، حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در نشست تخصصی «میراث فرهنگی آسیبدیده از جنگ؛ راهبردهای بینالمللی صیانت از هویت تاریخی شهرها» که سهشنبه ۹ تیرماه ۱۴۰۵ در کاخ گلستان ـ یکی از آثار جهانی آسیبدیده ایران در جنگ اخیرـ برگزار شد، گفت: آنچه از منظر هویت تاریخی شهرها به آن پرداخته میشود به نوعی استراتژی جدی ما محسوب میشود که چه در زمان صلح و چه در جنگ نسبت به آن مسئولیم. بخشی از این فعالیتها، همتهای عالی مدیران جان بر کفی است که در طول دوران جنگ، پیش و پس از آن در پاسداشت میراث فرهنگی داشتند و شهرداریها هم نقش عمدهای ایفا کردند. در کمیسیون ملی یونسکو شاهد بودیم که شهرداران در کنار مسئولان میراث فرهنگی قرار داشتند. در کاخ گلستان و سعدآباد، و همچنین در سنندج، کرمانشاه و خرم آباد مستندسازیهایی صورت گرفت.
او با اشاره به تجربههایی که در زمان مستندنگاری آثار آسیبدیده از جنگ داشت، گفت: ما زمانی که به خرمآباد رسیدیم، اداره میراث فرهنگی لرستان منهدم شده بود و صندلی مدیرکل روی درخت افتاده بود. ما همه اینها را مستندنگاری کردیم و به یونسکو ارائه شد.
بنابر گزارشی که دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در این نشست ارائه کرد، ۶ دانشگاه در جنگ هدف حمله مستقیم قرار گرفتند و ۱۶۷ اثر تاریخی آسیب دیدند.
فرطوسی گفت: این تهدید بزرگی است و باید بدانیم اگر هویت فرهنگی در کنار زیرساختهای علمی هدف قرار گرفته است، باید هوشیارانه تر عمل کنیم.
او با اشاره به نقاط ضعفی که در دیجیتالسازی وجود دارد، اشاره کرد و افزود: در جریان مستندنگاری، متوجه خلاءهای بسیاری شدیم، در این حد که برخی دانشگاهها، عکس قبل و بعد نداشتند. سوای این، اشراف حقوقی به کنوانسیونهای بینالمللی چندان نیست و مهم است خود را با استانداردهای جهانی همگام کنیم. با این حال، در مذاکره با برخی نهادهای بینالمللی موفق شدیم برای بازسازی، همکاریها و منابع مالی را جلب کنیم.
حسین راعی، عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت در این نشست، با اشاره به مفاهیم شهرسازی در اروپا پس از جنگ جهانی که بیشتر رویکرد بازسازی داشتند و طی ادواری به دیدگاه دیجیتالسازی رسیدند، گفت: ما یک میراث جنگ داریم، یک میراث در جنگ. راهیان نور در ادبیات بینالملل، میراث جنگ محسوب میشود، اما نمونه میراث در جنگ، کاخ گلستان است. بنابراین نخست باید مفاهیم این دو را بشناسیم. و از تجربه دیگر کشورها استفاده کنیم.
این استاد دانشگاه در ادامه این بحث به تابآوری اجتماعی نیز پرداخت و افزود: موضوع مهمی که بارها صحبت کردهایم ردِ جنگ است. ما فکر میکنیم کاخ گلستان در جنگ آسیب میبیند و چیزی از آن کم میشود اما در واقع چیزی به آن اضافه شده و آن روایت جنگ است. با این شرایط، طبیعی است فقط نباید کار فیزیکی روی کاخ انجام داد، نباید کاری که در مسجد جامع خرمشهر انجام دادیم تکرار شود. ما آنجا رد جنگ را پاک کردیم.
او با این اعتقاد که برخی بازسازیها، کار اشتباهی است، اظهار کرد: جهان، تجربه دیوار برلین را دارد که به بعد تاریخی آن توجه شده است. بنابراین اگر روایتها دیجیتالی شوند، کار اساسی در این مقطع تاریخ انجام خواهد شد. فیلمهایی که در مخزن کاخ گلستان هستند باید به روایت تبدیل شوند، چون حافظه تاریخی محسوب میشوند. متاسفانه در حوزه فرهنگ روی روایات کار نکردهایم. مشکل این است که آرشیوبان نداریم و خدا نکند روزی تخت جمشید آسیب ببیند.
راعی سپس به آثار تخریب شده در اطراف کاخ گلستان در زمان جنگ اشاره کرد و گفت: عرصه و حریم کاخ گلستان درحال حاضر مهمترین موضوع است. این آثار که همچنان لایههایی از دوره قاجار در زیر آنها نهفته است، یا باید پاکسازی شود یا برنامه دیگری برای آن داشت. علاوهبر این، مراکز نظامی نیز باید از محدوده بناهای تاریخی فاصله داده شوند.
علی شمسیپور، رییس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران که این نشست از سوی این مرکز برگزار شده بود، از زاویه دیگر به موضوع میراث فرهنگی آسیبدیده در جنگ و راهبردهای بینالمللی برای صیانت از آن پرداخت و گفت: جنایتهای مختلفی از سال گذشته به ملت و کشور ما تحمیل شد که بعضاً در طول تاریخ اتفاق افتاده بود و در مواردی هم به این شکل رخ نداده بود. در هر حال میراث فرهنگی ما مورد آسیب قرار گرفت.
او ادامه داد: با توجه به آنچه رخ داده است، به تابآوری میراث فرهنگی با نگاه دیگر میتواند مورد توجه قرار گیرد و آن زایش میراث است. بعضی وقتها در نگاه عامه تابآوری میراث فرهنگی را نگاه به فیزیک میراث فرهنگی میدانند. کسی که به میراث فرهنگی آسیب میزند متوجه نیست که یک میراث جدیدی را خلق میکند پس تابآوری را با نگاه حلق میراث جدید مورد اشاره قرار میدهم. میراث فرهنگی هرگز از بین نمیرود بلکه ممکن است میراث جدیدی خلق شود مانند واقعه عاشورا و تخریبهای مکرر که بر مزار سیدالشهدا اتفاق افتاد و میراث جدیدی پس از آن خلق شد.
شمسیپور اظهار کرد: مگر میشود مدرسه شجره طیبه پاک شود. روایت این مدرسه در طول تاریخ جاری شد و آن مدرسه از جهت فیزیکی به عنوان نمادی از تابآوری فرهنگی و میراث فرهنگی خلق شد و از این پس بازدیدکنندگانی خواهد داشت. در واقع، کاملا عکس آنچه تصور میشد اتفاق افتاد یا بیت و محل شهادت رهبر انقلاب. این مجموعه جاوید خواهد ماند. یا جایی مثل بهشت زهرا، که برای بازماندگانشان به ارث مانده. اینها همه بخشی از تابآوری فرهنگی و میراث فرهنگی است. یا حضور مردم در خیابانها و وحدت عجیبی که شکل گرفت. تمام اینها نوعی تابآوری فرهنگی و میراث فرهنگی است.
آرامش شهبازی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی نیز از دیدگاه حقوقی به این بحث پرداخت و با طرح این پرسش که حقوق بینالمللی چطور میتواند از اموال و میراث فرهنگی حمایت کند؟ آیا این حمایت مؤثر است و چه ظرفیت بینالمللی وجود دارد؟ گفت: نباید انتظار عجیبی از یک نظام حقوقی داشته باشیم و آن نظام حقوقی برای تمام معضلات ما پاسخ داشته باشد. باید بپذیریم حقوق بینالملل محدودیتهایی دارد. از طرفی، بسیاری از موضوعات تابع چندین نظام حقوقی است. بنابراین مهم است موضوع تابع چه نظامی باشد و آن موضوع بتواند حمایت کند.
شهبازی افزود: به هر حال این اموال فرهنگی و تاریخی تخریب شدهاند و باید بدانیم حقوق بینالمللی چه کار میتواند انجام دهد. با این رویکرد، قابل طرح است که مسئولیت دولت به جبران خسارات است و مسئولیت کیفری با آنهایی است که به هر نحو با سلسله مراتب باعث تخریب این آثار شدهاند.
پس از این نشست، شرکتکنندگان از تخت مرمر، تالار آینه و شمسالعماره از مجموعه کاخ گلستان که ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ در حمله هوایی به میدان ارک تهران، بیشترین خسارت را متحمل شدهاند، بازدید کردند.
کاخ گلستان درحال حاضر بازدید عموم ندارد و تعطیل است.
انتهای پیام
