هادی فتاحی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه رهبر شهید انقلاب همواره علم را یکی از پایههای اصلی پیشرفت کشور میدانستند، اظهار کرد: تحقق این نگاه نیازمند آن است که پژوهش از قالب فعالیتی صرفاً آموزشی و مقالهمحور خارج شود و به سمت حل مسائل واقعی کشور حرکت کند. امروز کشور در حوزههایی همچون صنعت، معدن، انرژی، آب، کشاورزی، محیطزیست، سلامت، حملونقل، فناوریهای نوین و هوش مصنوعی با مسائل متعددی روبهرو است و دانشگاهها باید بخش مهمی از توان علمی خود را برای ارائه راهکارهای علمی و کاربردی در این حوزهها به کار گیرند. هر پژوهشی که بتواند گرهی از مشکلات کشور باز کند، ارزشمندتر از دهها پژوهشی است که تنها در قالب مقاله باقی بماند.
وی با بیان اینکه حلقه مفقوده توسعه علمی کشور، پیوند مؤثر میان دانشگاه، فناوری و صنعت است، افزود: پژوهش زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که از مرحله تولید ایده عبور کرده و به نمونه اولیه، ثبت اختراع، فناوری، شرکت دانشبنیان و در نهایت تولید صنعتی منجر شود. متأسفانه در بسیاری از موارد، دستاوردهای علمی دانشگاهها به دلیل نبود ارتباط مؤثر با صنعت، هرگز فرصت ورود به عرصه تولید را پیدا نمیکنند. اگر این فاصله کاهش یابد، دانشگاه میتواند به موتور محرک اقتصاد دانشبنیان و توسعه صنعتی کشور تبدیل شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اراک با تأکید بر اینکه صنعت نیز باید نگرش خود را نسبت به پژوهش تغییر دهد، تصریح کرد: پژوهش نباید هزینه تلقی شود، بلکه سرمایهگذاری برای آینده صنعت است. صنعتی که با دانشگاه، پژوهشگران و نخبگان ارتباط مستمر داشته باشد، قادر خواهد بود کیفیت محصولات خود را ارتقا دهد، هزینههای تولید را کاهش دهد، فناوریهای جدید را بومیسازی کند، بهرهوری را افزایش دهد و در بازارهای داخلی و خارجی قدرت رقابت بیشتری داشته باشد. در مقابل، صنعتی که از پژوهش فاصله بگیرد، ناگزیر به وابستگی فناوری و عقبماندگی خواهد بود.
وی نقش دولت را نیز در این چرخه تعیینکننده دانست و گفت: دولت باید بیش از گذشته نقش تسهیلگر ایفا کند. تسهیل انعقاد قراردادهای مشترک میان دانشگاه و صنعت، حمایت از حقوق مالکیت فکری، ارائه مشوقهای مالیاتی به شرکتهای دانشبنیان، حمایت از تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی، تقویت خرید محصولات فناورانه داخلی و سرمایهگذاری هدفمند در پژوهشهای راهبردی، از مهمترین اقداماتی است که میتواند زمینه توسعه فناوری و اقتصاد دانشبنیان را فراهم کند. در چنین شرایطی، پژوهش از یک فعالیت صرفاً علمی به موتور محرک رشد اقتصادی و اقتدار ملی تبدیل خواهد شد.
فتاحی در ادامه با تبیین جایگاه دانشگاه در اندیشه رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: دانشگاه صرفاً محل آموزش یا اعطای مدرک نیست، بلکه نهادی راهبردی برای تولید علم، تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه فناوری و حل مسائل اساسی کشور محسوب میشود. دانشگاه موفق دانشگاهی است که ضمن حرکت در مرزهای دانش، بتواند به نیازهای واقعی جامعه پاسخ دهد و نتایج پژوهشهای آن در زندگی مردم، صنعت، اقتصاد و مدیریت کشور اثر ملموس داشته باشد.
وی افزود: بر همین اساس، پایاننامههای کارشناسی ارشد، رسالههای دکتری، طرحهای پژوهشی و فعالیتهای فناورانه باید به سمت اولویتهای کشور هدایت شوند. ارتباط نزدیک دانشگاه با دستگاههای اجرایی، صنایع و شرکتهای دانشبنیان، علاوه بر افزایش اثربخشی پژوهشها، زمینه تربیت دانشجویانی را فراهم میکند که علاوه بر دانش تخصصی، توانایی حل مسئله، کار تیمی، نوآوری و پاسخگویی به نیازهای جامعه را نیز داشته باشند. چنین دانشگاهی میتواند نقش تعیینکنندهای در توسعه پایدار، افزایش بهرهوری و رشد اقتصادی کشور ایفا کند.
این دانشمند دو درصد پراستناد برتر جهان، تولید علم و مرجعیت علمی، حل مسائل واقعی کشور از طریق پژوهشهای کاربردی و تربیت نیروی انسانی متخصص، متعهد و نوآور را سه محور اصلی مورد تأکید رهبر شهید انقلاب دانست و تصریح کرد: استقلال علمی زمانی محقق میشود که دانشگاهها تولیدکننده دانش باشند، نه صرفاً مصرفکننده دستاوردهای دیگران. دستیابی به مرجعیت علمی نیز تنها با پژوهشهای اصیل، نوآورانه و اثرگذار امکانپذیر است؛ پژوهشهایی که بتوانند مرزهای دانش را جابهجا کرده و به خلق فناوریهای نوین منجر شوند.
وی در ادامه، خودباوری علمی را نخستین مؤلفه جهاد علمی برشمرد و اظهار کرد: باور به توانایی نخبگان ایرانی، زیربنای هرگونه پیشرفت علمی است. اگر پژوهشگران به ظرفیتهای داخلی اعتماد داشته باشند، میتوانند در حوزههای راهبردی به فناوریهای بومی دست یابند و وابستگی کشور را کاهش دهند. دومین مؤلفه، تلاش مستمر و مجاهدانه است؛ زیرا پیشرفت علمی با حرکتهای مقطعی و روزمره حاصل نمیشود و نیازمند سختکوشی، نظم، برنامهریزی و احساس مسئولیت ملی است.
فتاحی مسئلهمحوری را سومین رکن جهاد علمی دانست و افزود: پژوهش باید پاسخگوی نیازهای واقعی کشور باشد. امروز چالشهایی مانند بحران آب، امنیت غذایی، توسعه معادن، انرژی، هوش مصنوعی، محیطزیست، سلامت، حملونقل و بهرهوری، نیازمند راهحلهای علمی هستند و دانشگاه باید نقش خود را در این عرصهها ایفا کند. همچنین نوآوری و عبور از مرزهای دانش از دیگر ارکان جهاد علمی است؛ چراکه دانشگاه نباید صرفاً به بازتولید دانش دیگران بسنده کند، بلکه باید تولیدکننده نظریه، فناوری، روش و محصول جدید باشد.
وی پیوند علم با اخلاق، ایمان و مسئولیتپذیری را از دیگر مؤلفههای مهم جهاد علمی عنوان کرد و گفت: علمی که از اخلاق و تعهد اجتماعی فاصله بگیرد، ممکن است در خدمت سلطه و تخریب قرار گیرد، اما علم همراه با ایمان و مسئولیت، زمینهساز عدالت، پیشرفت، عزت و کرامت انسانی خواهد بود. همچنین ارتباط مستمر دانشگاه با صنعت، جامعه و بخشهای اجرایی، موجب میشود دستاوردهای پژوهشی در زندگی مردم، تولید ملی، اشتغال، افزایش بهرهوری و اقتدار اقتصادی کشور نمود عینی پیدا کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اراک در پایان خاطرنشان کرد: اگر پژوهشهای مسئلهمحور، فناوریهای بومی، صنایع دانشبنیان، حمایت هوشمندانه دولت، سرمایهگذاری بخش صنعت و ظرفیت نخبگان جوان در کنار یکدیگر قرار گیرند، علم به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ملی تبدیل خواهد شد. این مسیر، علاوه بر کاهش وابستگی به خارج، زمینهساز رونق تولید، توسعه فناوری، افزایش اشتغال، ارتقای جایگاه علمی ایران در جهان و تحقق پیشرفت همهجانبه کشور خواهد بود؛ مسیری که تحقق آن، نیازمند عزم ملی، برنامهریزی مستمر و باور به توانمندیهای داخلی است.
انتهای پیام
