منیژه عاملی در گفتوگو با ایسنا، با تبیین اندیشههای رهبر شهید در حوزه علم و فناوری، اظهار کرد: جهاد علمی از نگاه ایشان صرفاً یک تلاش معمول برای پیشرفت علمی نیست، بلکه حرکتی حیاتی، مستمر، هدفمند و متعهدانه در عرصه دانش و فناوری است که برای سربلندی، استقلال و اقتدار یک ملت ضرورت دارد.
وی با اشاره به مؤلفههای جهاد علمی در اندیشه رهبر شهید، اظهار کرد: از مهمترین این مؤلفهها، جایگاه راهبردی علم و فناوری است؛ بهگونهای که دستیابی به قلههای علمی، تحقق نهضت نرمافزاری و حرکت به سمت خودکفایی و تولید دانش، علاوه بر خنثیسازی سلطه علمی دشمن، زمینهساز استقلال، اقتدار، عزت ملی و افزایش توان بازدارندگی کشور در برابر تهدیدهای خارجی خواهد بود.
او یکی دیگر از مؤلفههای جهاد علمی را ماهیت وظیفهشناسانه و متعهدانه آن دانست و تصریح کرد: در اندیشه رهبر شهید، جهاد علمی صرفاً یک فعالیت دانشگاهی یا پژوهشی نیست، بلکه یک وظیفه دینی و همگانی به شمار میرود که همه اقشار جامعه، بهویژه نخبگان، دانشگاهیان و پژوهشگران را در بر میگیرد. ایشان همواره بر اهمیت علمآموزی در آموزههای اسلامی تأکید داشته و معتقد بودند علم زمانی ارزشمند خواهد بود که در کنار ایمان، اخلاق و مسئولیتپذیری قرار گیرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان تصریح کرد: از نگاه رهبر شهید، اگر علم از اخلاق و ایمان جدا شود، ممکن است تنها به ابزاری برای منافع اقتصادی یا حتی آسیب رساندن به بشریت تبدیل شود؛ در حالی که هدف جهاد علمی، ساختن جامعهای پیشرفته، اخلاقمدار و برخوردار از امنیت و آرامش است.
وی افزود: رهبر شهید همواره تأکید داشتند که صرف افزایش شاخصها، رتبهها و آمارهای علمی نمیتواند ملاک پیشرفت واقعی باشد؛ بلکه علم باید در خدمت تحقق آرمانهای نظام اسلامی، رفع نیازهای جامعه و حل مشکلات کشور قرار گیرد. بر همین اساس، جهتگیریهای علمی باید ماهیتی عمیق، اصیل و جوهری داشته باشد تا کشور از سطحینگری علمی و تقلید صرف از دیگران فاصله گرفته و به تولیدکننده علم و فناوری تبدیل شود.
عاملی عزت، امنیت و پیشرفت تمدنی را از دیگر نتایج جهاد علمی برشمرد و اظهار کرد: در اندیشه رهبر شهید، جهاد علمی باید زمینهساز عزت ملی، تحقق حیات طیبه، امنیت پایدار و شکلگیری تمدن نوین اسلامی باشد. در این نگاه، علم تنها یک ابزار آموزشی نیست، بلکه وسیلهای برای قدرتبخشی به جامعه اسلامی، افزایش توان ملی و تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی محسوب میشود.
وی با بیان اینکه تحقق چنین جایگاهی نیازمند عزم ملی و مدیریت جهادی است، گفت: هر اندازه مدیریت کشور بر پایه روحیه جهادی، برنامهریزی بلندمدت و اعتماد به ظرفیتهای داخلی استوار باشد، مسیر پیشرفت علمی نیز با شتاب بیشتری دنبال خواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان در ادامه با اشاره به نقش دانشگاهها در تحقق جهاد علمی، اظهار کرد: دانشگاهها باید نقش محوری خود را در تولید علم و تربیت نیروهای انسانی متعهد بهدرستی ایفا کنند. تحقق این هدف مستلزم آن است که دانشگاهها از حالت صرفاً آموزشی خارج شده و به مراکز تولید علم، فناوری و نوآوری، بهویژه در حوزه علم و فناوری بومی، تبدیل شوند.
وی افزود: پژوهشها و فعالیتهای علمی باید بر اساس نیازهای واقعی کشور تعریف شوند و ارتباط میان دانشگاه و صنعت بهصورت مستمر گسترش یابد تا تحقیقات علمی بتوانند در حل مسائل اساسی کشور نقشآفرینی کنند. از نگاه رهبر شهید، دانشگاه زمانی میتواند موتور محرک پیشرفت کشور باشد که مسائل واقعی جامعه را محور فعالیتهای آموزشی و پژوهشی خود قرار دهد.
عاملی با بیان اینکه رهبر شهید بر تحول در نظام آموزش عالی تأکید داشتند، گفت: دانشگاهها باید از آموزش حافظهمحور و آمارگرایی فاصله گرفته و با حرکت به سمت آموزش مسئلهمحور، پژوهشمحور و خلاقانه، زمینه تربیت نیروهای توانمند برای حل مسائل کشور را فراهم کنند. همچنین تدوین نقشه جامع علمی کشور را لازمه انسجام، استمرار و هدفمند شدن مسیر پیشرفت علمی و جلوگیری از سردرگمی در این حوزه دانستند.
وی در ادامه با اشاره به مهمترین موانع تحقق جهاد علمی در کشور، اظهار کرد: آنچه از بیانات رهبر شهید برمیآید، نشان میدهد جهاد علمی با دو دسته موانع داخلی و خارجی مواجه است. یکی از مهمترین موانع خارجی، تلاش دشمن برای متوقف کردن نهضت علمی کشور است؛ بهگونهای که از طریق تحریمها، فشارهای سیاسی و ایجاد محدودیتهای مختلف، سعی در کند کردن روند رشد علمی و فناوری ایران دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان افزود: در کنار این عوامل خارجی، برخی موانع داخلی نیز میتواند مسیر پیشرفت علمی کشور را با چالش مواجه کند. از جمله این موانع، سیاستزدگی و غلبه نگاههای جناحی بر فضای علمی است؛ زیرا زمانی که فعالیتهای علمی تحت تأثیر رقابتهای سیاسی قرار گیرد، آرامش و تمرکز لازم برای پژوهش و تولید علم از بین میرود.
وی ادامه داد: غفلت از فرهنگ، ترویج یأس و ناامیدی و بیاعتمادی نسبت به توانمندیهای داخلی نیز از دیگر موانعی است که رهبر شهید نسبت به آن هشدار دادهاند. تبلیغ ناتوانی ملی و القای این تصور که کشور توان دستیابی به قلههای علمی را ندارد، روحیه خودباوری را تضعیف کرده و انگیزه حرکت علمی را کاهش میدهد.
عاملی مهاجرت نخبگان را از دیگر چالشهای مهم برشمرد و گفت: رهبر شهید همواره بر ضرورت حفظ سرمایههای انسانی و علمی کشور تأکید داشتند و معتقد بودند سیاستگذاریها باید به گونهای باشد که نخبگان برای ماندن، فعالیت و شکوفایی استعدادهای خود در داخل کشور انگیزه داشته باشند و زمینه ناامیدی و خروج آنان از کشور از بین برود.
وی درباره راهکارهای رفع این موانع، اظهار کرد: نخستین راهکار، استقرار مدیریت جهادی و حرکت بر اساس نقشه جامع علمی کشور است. این نقشه باید به عنوان سند بالادستی، مسیر توسعه علمی را مشخص کند و مدیریت دانشگاهها نیز به افرادی سپرده شود که با روحیه جهادی، دلسوزانه و آیندهنگر بتوانند این مسیر را دنبال کنند. از دیگر راهکارهای مورد تأکید رهبر شهید، تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و تعریف مسائل واقعی کشور به عنوان محور پژوهشها است. دانشگاهها باید با ارائه راهکارهای علمی برای حل مشکلات کشور، نقش مؤثرتری در توسعه ملی ایفا کنند و امکانات و حمایتهای لازم نیز برای انجام پژوهشهای کاربردی در اختیار آنان قرار گیرد.
وی افزود: حمایت از تولید داخلی و جلوگیری از واردات محصولاتی که مشابه آنها در داخل کشور تولید میشود، میتواند زمینه تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه را فراهم کرده و انگیزه بیشتری برای توسعه فناوریهای بومی ایجاد کند.
وی حمایت از نخبگان علمی را از دیگر الزامات پیشرفت کشور دانست و تصریح کرد: ایجاد بسترهای مناسب برای رشد نخبگان، جلوگیری از مهاجرت آنان و تقویت روحیه خودباوری و اعتماد به توان داخلی، میتواند زمینه درخشش علمی کشور را بیش از پیش فراهم کند.
عاملی در ادامه با اشاره به اهمیت پیشرفت علم و فناوری در اندیشه رهبر شهید اظهار کرد: ایشان پیشرفت علمی و فناورانه را یکی از گفتمانهای اصلی و راهبردی کشور میدانستند و معتقد بودند این موضوع باید به یک باور عمومی و مطالبه ملی تبدیل شود؛ زیرا آینده اقتدار، استقلال و پیشرفت کشور در گرو توسعه علمی است.
وی افزود: تحقق این هدف نیازمند عبور از شعار و ورود به میدان عمل است. عزم و اراده ملی، نگاه مسئلهمحور و پیگیری مستمر باید جایگزین اقدامات مقطعی شود تا مسیر پیشرفت علمی با قدرت ادامه پیدا کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان با بیان اینکه رهبر شهید همواره بر شناخت ظرفیتهای علمی کشور تأکید داشتند، گفت: بر اساس گزارشهای بینالمللی، ایران از ظرفیتهای انسانی و استعدادهای علمی ارزشمندی برخوردار است و این سرمایه باید به درستی شناخته شده و در مسیر پیشرفت کشور به کار گرفته شود.
وی ادامه داد: یکی دیگر از موضوعات مورد تأکید رهبر شهید، تبدیل ایدهها و طرحهای علمی به اقدام عملی است. بسیاری از ایدههای ارزشمند به دلیل بروکراسیهای اداری و کاغذبازیهای طولانی به نتیجه نمیرسند، در حالی که باید روند تصویب، حمایت و اجرای طرحهای علمی تسهیل شود تا پژوهشگران بتوانند دستاوردهای خود را به مرحله اجرا برسانند.
عاملی تشکیل هستههای تخصصی در دانشگاهها را از دیگر الزامات توسعه علمی دانست و گفت: این هستهها باید بر حل مسائل کلان و راهبردی کشور متمرکز باشند تا ظرفیت علمی دانشگاهها به صورت هدفمند در خدمت توسعه کشور قرار گیرد.
وی همچنین بر نقش بخش خصوصی در توسعه علمی تأکید کرد و افزود: افزایش سهم بخش خصوصی در سرمایهگذاریهای پژوهشی و علمی، ارتقای کیفیت تولید علم و فراهم کردن بستر لازم برای توسعه فناوری، از موضوعاتی است که میتواند روند پیشرفت علمی کشور را شتاب ببخشد.
عاملی خاطرنشان کرد: تحول در نظام آموزشی بدون تحول فرهنگی امکانپذیر نیست. ترویج روحیه امید، خودباوری، شجاعت عبور از مرزهای دانش و مقابله با القائات ناامیدکننده دشمن، از مهمترین پیشنیازهای حرکت علمی کشور است و میتواند باور عمیقی نسبت به تواناییهای علمی ایران در جامعه ایجاد کند.
عاملی در ادامه با اشاره به جایگاه شرکتهای دانشبنیان در اندیشه رهبر شهید، اظهار کرد: از نگاه ایشان، شرکتهای دانشبنیان دو نقش اساسی در پیشرفت کشور بر عهده دارند؛ ازیک سو موتور محرک اقتصاد مقاومتی برای عبور از تحریمها، محدودیتها و مشکلات اقتصادی هستند و از سوی دیگر ابزاری برای تحقق عزت، اقتدار و استقلال ملی به شمار میروند.
وی افزود: رهبر شهید معتقد بودند شرکتهای دانشبنیان با تکیه بر دانش، نوآوری و تولید داخلی میتوانند وابستگی کشور به فناوریها، صنایع و دستاوردهای خارجی را کاهش دهند و زمینه خودکفایی را فراهم کنند. هر اندازه تولیدات دانشبنیان گسترش یابد، اقتصاد کشور نیز در برابر فشارها و تحریمهای خارجی مقاومتر خواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان ادامه داد: توسعه فعالیت شرکتهای دانشبنیان علاوه بر کاهش وابستگی، موجب افزایش رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال، ارتقای رفاه عمومی و بهبود کیفیت زندگی مردم خواهد شد و به همین دلیل این شرکتها از جایگاه ویژهای در تحقق اهداف اقتصادی و علمی کشور برخوردارند.
وی نوآوری و تولید علم و فناوری را از مهمترین دستاوردهای شرکتهای دانشبنیان دانست و گفت: این شرکتها با اتکا به خلاقیت، مرزهای دانش را در حوزههای مختلف، بهویژه فناوریهای نوظهور و پیشران، جابهجا میکنند و زمینه دستیابی کشور به مرجعیت علمی را فراهم میسازند.
عاملی با اشاره به نقش راهبردی شرکتهای دانشبنیان، تصریح کرد: بررسی عملکرد این شرکتها نشان میدهد که علاوه بر نقشآفرینی در عرصه اقتصاد، در حوزههای راهبردی از جمله صنایع دفاعی و نظامی نیز اثرگذار هستند و بسیاری از پیشرفتهای کشور در این حوزهها حاصل توسعه فناوری و توانمندی شرکتهای دانشبنیان است.
وی ادامه داد: در مجموع، رهبر شهید شرکتهای دانشبنیان را مراکزی حیاتی برای تبدیل تهدیدها، تحریمها و مشکلات کشور به فرصتهای رشد و پیشرفت میدانستند؛ مجموعههایی که میتوانند در مسیر خوداتکایی، تحقق تمدن نوین اسلامی، رفع نیازهای معیشتی مردم و گسترش عدالت اجتماعی نقشآفرینی کنند.
عاملی درباره راهکارهای تحقق منویات رهبر شهید در زمینه ارتباط میان پژوهش، فناوری و صنعت، اظهار کرد: از نگاه ایشان، تحقق این اهداف مستلزم عبور از رویکردهای سنتی و حرکت به سمت نظامی پویا، مسئلهمحور و تقاضامحور است. در این چارچوب، پژوهش، فناوری و صنعت زنجیرهای بههمپیوسته هستند و دانشگاهها، مراکز پژوهشی، صنایع و سایر بخشها باید با همکاری و مسئولیتپذیری مشترک، برای حل مسائل کشور تلاش کنند.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید بر «علم نافع»، افزود: تولید علم باید در خدمت رفع نیازهای واقعی جامعه باشد و صرف افزایش آمار مقالات و شاخصهای علمی، بدون تأثیر در حل مشکلات کشور، نمیتواند اهداف جهاد علمی را محقق کند. همچنین تقویت همکاری راهبردی دانشگاه و صنعت، اختصاص بخشی از منابع صنایع به پژوهشهای دانشگاهی و پرهیز از ارتباطات تشریفاتی، زمینه بومیسازی فناوری، تولید علم و کاهش وابستگی به خارج را فراهم میکند.
به گفته وی، شرکتهای دانشبنیان نیز بهعنوان حلقه واسط میان دانشگاه و صنعت، نقش مهمی در تبدیل پژوهش به فناوری، محصول و ثروت دارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان تأکید کرد: از منظر رهبر شهید، جهاد علمی تنها به پیشرفت فناوری محدود نمیشود، بلکه در کنار توسعه علمی باید به فرهنگ، اخلاق، مسئولیتپذیری، خودباوری، علوم انسانی و علوم پایه نیز توجه شود؛ چراکه این حوزهها زیربنای پیشرفت علمی هستند و تنها با تقویت همزمان آنها و توجه به ارزشهای دینی، اخلاقی و هویت ملی میتوان علم را در خدمت پیشرفت همهجانبه، عزت، استقلال و اقتدار کشور قرار داد.
انتهای پیام
