محمود هوشیارفرد در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ضرورت اصلاح الگوی مصرف آفتکشها در شالیزارهای شمال کشور اظهار کرد: مدیریت مصرف آفتکشها در مزارع برنج نیازمند تغییر رویکرد از سمپاشی واکنشی به سمت مدیریت پیشگیرانه و هوشمند است.
وی با بیان اینکه بر اساس آخرین دادهها تا سال ۲۰۲۶، مجموع مصرف جهانی آفتکشها در بخش کشاورزی حدود ۴.۴ میلیون تن پیشبینی شده است، افزود: در این میان، برنج یکی از بزرگترین مصرفکنندگان آفتکشها در جهان به شمار میرود. در محصول برنج، علفکشها با بیش از ۴۲ درصد و حشرهکشها با بیش از ۵۱ درصد، بیشترین سهم مصرف را به خود اختصاص دادهاند. مصرف قارچکشها نیز به دلیل افزایش بیماریهای قارچی ناشی از تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر بهشدت افزایش یافته است.
رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان ادامه داد: منطقه آسیا-اقیانوسیه به دلیل تمرکز مزارع برنج، سریعترین نرخ رشد مصرف آفتکشها را در جهان دارد. ارزش بازار آفتکشهای کشاورزی در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۱۰ میلیارد دلار برآورد شده است که بخش بزرگی از آن به صورت مستقیم در مزارع برنج و غلات مورد استفاده قرار میگیرد.
وی با اشاره به اینکه موضوع مصرف آفتکشها در مزارع برنج را میتوان از سه منظر کلیدی بررسی کرد، گفت: نخستین موضوع، توزیع مصرف بر اساس نوع آفتکش است. در مزارع برنج کشور، به ترتیب علفکشها، حشرهکشها و قارچکشها به دلیل نیازهای بیولوژیک و مدیریت مزرعه، بیشترین میزان مصرف را دارند.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان تصریح کرد: به دلیل هزینه بالای کارگری برای وجین، شالیکاران بهشدت به علفکشها وابسته هستند و به نظر میرسد این بخش بیشترین سهم وزنی را در میان آفتکشهای مورد استفاده در برنج داشته باشد. همچنین، آفت ساقهخوار، محرک اصلی مبارزه شیمیایی و بیولوژیک در مزارع برنج است. مصرف قارچکشها نیز ارتباط مستقیمی با میزان رطوبت دارد.
وی افزود: با افزایش تغییرات اقلیمی و رطوبتهای غیرقابل پیشبینی در استانهای شمالی کشور، بهویژه گیلان و مازندران، میزان مصرف قارچکشها برای کنترل بیماریهایی مانند «بلاست» و «شیت بلایت» و بهخصوص آلودگیهای قارچی بذرزاد ناشی از بذور خودمصرفی، روند صعودی پیدا کرده است.
هوشیارفرد با اشاره به شرایط خاص شالیزارهای شمال کشور اظهار کرد: در این مناطق، به دلیل ساختار خردهمالکی و رطوبت بالا، الگوی مصرف آفتکشها نسبتا بالاست؛ بنابراین باید با استفاده از مدیریت نوین، مدل آینده مصرف آفتکشها را به سمت روند کاهشی هدایت کرد.
عضو کارگروه ایمنی و سلامت محصولات کشاورزی استان گیلان ادامه داد: در بسیاری از کشورهای بزرگ تولیدکننده برنج و البته ایران، دولتها بهشدت روی فناوریهای جدید مانند پهبادهای کشاورزی سرمایهگذاری کردهاند تا مصرف آفتکشها در واحد سطح کاهش یابد.
رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان با بیان اینکه فناوری پهبادی مزایای متعددی دارد، گفت: استفاده از پهبادها علاوه بر اینکه موجب میشود سمپاشی مزرعه به صورت پوشش یکنواخت و در زمان دقیق انجام شود، به دلیل سمپاشی فوق کمحجم (ULV)، میزان مصرف آب و حجم محلول مصرفی را نیز به طور قابل توجهی کاهش میدهد؛ بهگونهای که میزان مصرف آب در هکتار نسبت به سمپاشهای دستی یا تراکتوری حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش پیدا میکند.
وی یکی دیگر از روشهای موثر در کاهش مصرف آفتکشها و تولید محصول سالم برنج را مدیریت تلفیقی آفات (IPM) عنوان کرد و گفت: در این روش، کشاورز به جای سمپاشی تقویمی، بر اساس پایش مزرعه، شناسایی دقیق عامل خسارتزا و استفاده از روشهای مختلف، با اولویت کنترل غیرشیمیایی، اقدام به کنترل آفات، بیماریها و علفهای هرز برنج میکند که در نتیجه میزان مصرف آفتکشها تا ۳۰ درصد کاهش مییابد.
هوشیارفرد خاطرنشان کرد: کاشت ارقام برنجی که به طور طبیعی نسبت به آفات و بیماریهای رایج منطقه مقاوم هستند و همچنین مدیریت کاه و کلش پس از برداشت، نیاز به سمپاشی را بهشدت کاهش میدهد. نکته مهم این است که آفتکشهای شیمیایی تنها زمانی باید مصرف شوند که سایر روشها کارایی لازم را نداشته باشند و خسارت محصول به مرز زیان اقتصادی رسیده باشد.
وی با اشاره به نکات کلیدی برای افزایش بهره وری کنترل شیمیایی در شالیزارها، اظهار کرد: هدررفت حدود ۳۰ تا ۵۰ درصدی سموم آفتکش در شالیزارها، نتیجه ترکیب چند عامل از جمله تنظیم نبودن دبی و فشار سمپاش (کالیبره نبودن دستگاه)، خرابی نازلها، سرعت حرکت نامناسب یا رعایت نکردن فاصله مناسب از گیاه هنگام سمپاشی است.
عضو کارگروه ایمنی و سلامت محصولات کشاورزی استان گیلان ادامه داد: این وضعیت برای شالیزارها نگرانکننده است. در استانهای گیلان و مازندران، سمپاشهای پشتی موتوری مانند سمپاشهای لانسدار، ابزار اصلی کنترل شیمیایی آفات هستند؛ اما کالیبراسیون این نوع سمپاشها به دلیل تغییر سرعت حرکت فرد در زمین شالیزار به عنوان یک عامل انسانی، دشوارتر است.
وی افزود: همچنین بیشتر شالیکاران نازلهای پلاستیکی یا برنجی سمپاشهای خود را از نظر فرسودگی و سایش هرگز یا به ندرت بررسی میکنند و نبود استانداردهای اجباری برای سمپاشهای پشتی، موجب شده احتمال کالیبره نبودن این تجهیزات یا نبود کالیبراسیون دقیق، عملاً به بالای ۹۰ درصد برسد.
هوشیارفرد تاکید کرد: در چنین شرایطی، هدررفت آفتکشها در شالیزارها میتواند به حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد برسد که ضرورت توجه جدی به آموزش بهرهبرداران، استانداردسازی تجهیزات، کالیبراسیون مستمر سمپاشها و حرکت به سمت مدیریت هوشمند مصرف آفتکشها را نشان میدهد.
انتهای پیام
