تقی اکبری در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه در چارچوب فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، علم هرگز صرفا یک موضوع آموزشی یا دانشگاهی نیست، گفت: علم، بنیان اقتدار یک ملت و یکی از اساسیترین ابزارهای ساخت آینده به شمار میآید.
وی افزود: اگر در گذشته قدرت کشورها با وسعت سرزمین، جمعیت، منابع طبیعی یا توان نظامی سنجیده میشد، در جهان امروز معیارهای قدرت دگرگون شدهاند. اکنون کشورهایی جایگاه برتر را در نظام بینالملل به دست میآورند که توان تولید دانش، توسعه فناوری، مدیریت داده و طراحی آینده را در اختیار دارند. ازاینرو، مسئله علم در این اندیشه صرفا به پیشرفت علمی محدود نمیشود، بلکه با استقلال، امنیت و هویت تاریخی یک ملت پیوندی عمیق دارد.
اکبری با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب بارها تأکید کردهاند که وابستگی علمی، زمینهساز وابستگی در سایر عرصههاست، تصریح کرد: کشوری که فناوریهای راهبردی را از بیرون تأمین میکند، تنها واردکننده کالا نیست؛ بلکه بخشی از استانداردها، الگوهای تصمیمگیری و ظرفیت اثرگذاری بر آینده خود را نیز به خارج از مرزهایش واگذار میکند.
استاد دانشگاههای اردبیل اضافه کرد: در همین چارچوب، مفهوم«جهاد علمی» معنا پیدا میکند. جهاد علمی صرفاً به افزایش تعداد دانشگاهها، مقالات یا مراکز پژوهشی محدود نیست، بلکه حرکتی مستمر و هدفمند برای دستیابی به استقلال علمی، تولید دانش و عبور از جایگاه مصرفکننده فناوری است. از این منظر، جهاد علمی بیش از آنکه یک برنامه آموزشی باشد، پروژهای برای ساخت آینده و تقویت بنیانهای تمدنی کشور محسوب میشود.
وی با بیان اینکه کاربرد واژه«جهاد» نیز در این مفهوم معنادار است، ادامه داد: پیشرفت علمی بدون روحیه تلاش مستمر، خطرپذیری، نوآوری و غلبه بر موانع امکانپذیر نیست. تحریمهای فناورانه، بوروکراسیهای فرساینده، اقتصاد غیرنوآور و بهویژه احساس خودکمبینی علمی، از مهمترین موانعی هستند که میتوانند حرکت یک ملت را کند یا متوقف کنند.
اکبری خاطرنشان کرد: در این نگاه، مشکل اصلی کشور کمبود استعداد انسانی نیست؛ زیرا ایران از سرمایه انسانی ارزشمندی برخوردار است. مسئله اساسی، تبدیل این ظرفیت علمی و انسانی به قدرتی پایدار، اثرگذار و مولد است.
استاد دانشگاههای اردبیل گفت: بر همین اساس، دانشگاه نیز فقط نهادی برای آموزش یا اعطای مدرک تلقی نمیشود، بلکه باید به کانون حل مسائل کشور و موتور محرک پیشرفت تبدیل شود.
وی با بیان اینکه یکی از چالشهای مهم نظامهای علمی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، فاصله میان دانشگاه، صنعت و نیازهای واقعی جامعه است، افزود: پایاننامهها تدوین میشوند، مقالات علمی منتشر میشوند، اما بخش قابل توجهی از مسائل اساسی کشور همچنان بدون راهحل باقی میمانند. این وضعیت نشان میدهد که مسئله اصلی تنها تولید علم نیست، بلکه ضعف در تبدیل علم به فناوری، فناوری به صنعت و صنعت به قدرت اقتصادی و ملی است.
استاد دانشگاههای اردبیل با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب بر همین پیوند تأکید داشتند، ادامه داد: از نگاه ایشان، پژوهشی که در کتابخانه باقی بماند و به فناوری تبدیل نشود، اثر اجتماعی و اقتصادی محدودی خواهد داشت. همچنین فناوری زمانی نقشآفرین است که وارد چرخه تولید، صنعت و زندگی مردم شود. اقتصادی که بر پایه نوآوری شکل نگیرد، ناگزیر به وابستگی فناورانه و مصرف دستاوردهای دیگران خواهد بود. ازاینرو، پیوند میان پژوهش، فناوری، صنعت و اقتصاد، صرفاً یک ضرورت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از فرایند شکلگیری اقتدار ملی و زمینهساز پیشرفت پایدار به شمار میآید.
اکبری با بیان اینکه تمایز این رویکرد با بسیاری از الگوهای رایج توسعه نیز در همین نکته نهفته است، خاطرنشان کرد: در این منظومه فکری، علم تنها ابزاری برای افزایش رفاه یا رشد اقتصادی نیست، بلکه نقش بنیادینی در تمدنسازی ایفا میکند. آینده جهان صرفا با قدرت نظامی تعیین نخواهد شد؛ بلکه فناوریهای نوظهور، شبکههای دانشی، هوش مصنوعی، زیستفناوری، علوم شناختی و سایر حوزههای پیشرفته علمی، مسیر تحولات آینده را رقم خواهند زد. کشورهایی که در این عرصهها نقش مؤثری ایفا کنند، توان بیشتری برای اثرگذاری بر روندهای جهانی خواهند داشت و کشورهایی که در جایگاه مصرفکننده باقی بمانند، ناچار خواهند بود خود را با قواعد دیگران تطبیق دهند.
استاد دانشگاههای اردبیل ادامه داد: از این نظر، جهاد علمی تلاشی برای ارتقای جایگاه ایران در تولید علم و فناوری و افزایش نقشآفرینی آن در عرصه جهانی است. هدف آن، عبور از مصرفکنندگی و دستیابی به جایگاهی است که کشور بتواند تولیدکننده دانش، فناوری، ایده و الگوهای پیشرفت باشد. در چنین نگاهی، هر آزمایشگاه میتواند بخشی از سرمایه قدرت ملی را شکل دهد، هر پژوهشگر میتواند در آینده کشور نقشآفرین باشد و هر پایاننامه این ظرفیت را دارد که به آغاز یک تحول فناورانه یا صنعتی تبدیل شود.
وی با تاکید بر اینکه در اندیشه رهبر شهید انقلاب، ارزش واقعی علم زمانی آشکار میشود که به پیشرفت، اقتدار و تمدنسازی بینجامد، گفت: ماندگاری ملتها نه صرفا به منابع طبیعی، بلکه به توانایی آنان در تولید دانش، نوآوری و خلق آینده وابسته است. کشوری که بتواند میان علم، فناوری، صنعت و اقتصاد پیوندی پایدار برقرار کند، علاوه بر هموار ساختن مسیر توسعه داخلی، ظرفیت بیشتری برای اثرگذاری بر تحولات منطقهای و جهانی خواهد داشت و جایگاه خود را در نظام آینده جهان تقویت خواهد کرد.
انتهای پیام
