زنبورداری امروز تنها به تولید عسل محدود نمیشود؛ صنعتی است که با نقش مؤثر در گردهافشانی، افزایش تولید محصولات کشاورزی، حفظ تنوع زیستی، امنیت غذایی، اشتغال و صادرات، جایگاه مهمی در اقتصاد کشاورزی دارد. ایران با برخورداری از اقلیم متنوع و پوشش گیاهی غنی، یکی از تولیدکنندگان بزرگ عسل جهان محسوب میشود و علاوه بر عسل، ظرفیت بالایی در تولید فرآوردههایی همچون ژل رویال، برهموم، گرده گل، موم و زهر زنبور دارد.
با این حال، فعالان این صنعت معتقدند چالشهایی مانند خشکسالی، تغییرات اقلیمی، کاهش پوشش گیاهی، مصرف بیرویه سموم، قاچاق ملکه، افزایش تلفات کلنیها، پایین بودن سرانه مصرف عسل، مشکلات بازار و کمبود حمایتهای مالی، توسعه این بخش را با موانعی جدی روبهرو کرده است.
استان زنجان با برخورداری از مراتع غنی، تنوع گیاهان دارویی و هزاران زنبوردار فعال، یکی از استانهای مستعد کشور در تولید عسل طبیعی به شمار میرود؛ ظرفیتی که با حمایت هدفمند، توسعه صنایع فرآوری، برندسازی و گسترش صادرات میتواند سهم بیشتری در اقتصاد استان و کشور ایفا کند.
زنبورداری؛ صنعتی فراتر از تولید عسل
ارزش واقعی زنبورداری تنها در تولید عسل خلاصه نمیشود. زنبورعسل با گردهافشانی بسیاری از محصولات باغی، زراعی و گیاهان دارویی، نقش مهمی در افزایش کمیت و کیفیت تولیدات کشاورزی دارد و به همین دلیل، خدمات گردهافشانی آن چندین برابر ارزش اقتصادی تولید عسل برآورد میشود.
در همین راستا، مسئولان بخش تحقیقات زنبور عسل و کرم ابریشم مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، حفظ ذخایر ژنتیکی زنبور بومی ایران را یکی از مهمترین سرمایههای این صنعت میدانند. به گفته آنان، برخلاف برخی تصورها، نژاد بومی زنبورعسل ایران همچنان حفظ شده و پژوهشگران موفق به معرفی سویه اصلاحشده «آرامزنبور» شدهاند. همچنین طرحهایی برای پرورش کلنیهای مقاوم با کاهش مصرف داروهای شیمیایی در حال اجراست تا تولید عسل سالمتر و افزایش توان صادراتی این محصول محقق شود.
براساس آمارهای رسمی، تولید عسل ایران طی چهار دهه گذشته از حدود پنج هزار تن به حدود ۱۲۸ هزار تن در سال رسیده و کشور از نظر تعداد کلنی و میزان تولید، در میان کشورهای برتر جهان قرار دارد. بیش از ۱۰ میلیون کلنی زنبورعسل در کشور فعال است و علاوه بر تولید عسل، در گردهافشانی محصولات کشاورزی و ایجاد اشتغال در مناطق روستایی نقش مهمی ایفا میکند.
علاوه بر عسل، تولید فرآوردههایی مانند ژل رویال، برهموم، گرده گل، موم و زهر زنبور نیز ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد ارزش افزوده، توسعه صنایع غذایی، دارویی و آرایشی و افزایش صادرات غیرنفتی فراهم کرده است.
در سالهای اخیر، زنبورداری به یکی از بخشهای کمهزینه اما پربازده کشاورزی تبدیل شده است. بر اساس آمارهای صادراتی، تنها در ششماهه نخست سال ۱۴۰۴ حدود ۵۹۵ تن عسل طبیعی ایران به ارزش بیش از دو میلیون و ۱۵۸ هزار دلار صادر شده که عراق، مالزی، امارات، پاکستان، کویت، جمهوری آذربایجان، قطر، بحرین، اردن، افغانستان و تاجیکستان از مهمترین بازارهای آن بودهاند.
با ارتقای کیفیت، برندسازی، بستهبندی مناسب و توسعه صنایع فرآوری، عسل ایرانی میتواند سهم بیشتری از بازارهای جهانی را به دست آورد. همچنین توسعه زنبورداری، علاوه بر ایجاد درآمد پایدار برای روستاییان، به تقویت امنیت غذایی، حفظ تنوع زیستی، افزایش تولید محصولات کشاورزی و جلوگیری از مهاجرت روستاییان کمک میکند.
در میان استانهای کشور، زنجان به دلیل برخورداری از مراتع طبیعی، تنوع گیاهان دارویی و شرایط اقلیمی مناسب، از ظرفیت بالایی در تولید عسل طبیعی برخوردار است.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به فعالیت ۳۱۷۹ زنبوردار در استان، اظهار میکند: سالانه حدود ۱۳۰۰ تن عسل در زنجان تولید میشود که به دلیل وجود گیاهانی همچون آویشن، گون، شبدر و سایر گیاهان دارویی، از کیفیت و خواص مطلوبی برخوردار است.
وی توسعه تولید فرآوردههایی همچون ژل رویال، برهموم، گرده گل، موم و زهر زنبور را راهکاری برای افزایش ارزش افزوده این صنعت دانسته و بر ضرورت آموزش تخصصی، تأمین نهادهها، تسهیل صادرات و ایجاد برند واحد برای عسل زنجان تأکید میکند.
به اعتقاد او ظرفیت زنجان تنها به تولید عسل محدود نیست و توسعه گردشگری زنبورداری، معرفی فرآوردههای زنبورعسل، آموزش شیوه تولید عسل و پیوند این صنعت با گردشگری روستایی میتواند زمینه رونق اقتصاد محلی و ایجاد اشتغال پایدار را فراهم کند.
یک کارشناس تغذیه نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ارزش غذایی فرآوردههای زنبورعسل میگوید: عسل طبیعی منبعی از آنتیاکسیدانها، آنزیمها و ترکیبات زیستفعال است که در تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب، بهبود سلامت دستگاه گوارش و تأمین انرژی بدن نقش دارد.
راضیه موسوی میافزاید: ژل رویال نیز به دلیل دارا بودن پروتئینها، اسیدهای آمینه، ویتامینهای گروه B و مواد معدنی، میتواند در کنار یک رژیم غذایی متعادل به افزایش سطح انرژی و بهبود عملکرد عمومی بدن کمک کند، هرچند افراد دارای حساسیت به فرآوردههای زنبور باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
ماهنشان؛ ظرفیت طلایی زنبورداری زنجان
شهرستان ماهنشان به واسطه اقلیم متنوع، مراتع غنی و تنوع گیاهان دارویی، یکی از قطبهای مهم زنبورداری استان زنجان محسوب میشود.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ماهنشان در گفتوگو با ایسنا میگوید: در حال حاضر حدود ۶۰۰ زنبوردار با بیش از ۱۸ هزار و ۸۰۰ کلنی در این شهرستان فعالیت میکنند و علاوه بر تولید عسل، در زمینه تولید ژل رویال، برهموم، زهر زنبور و سایر فرآوردههای زنبورعسل نیز فعال هستند.
علیرضا رضایی میافزاید: استفاده از نژادهای سازگار با شرایط اقلیمی منطقه و بهرهگیری از پوشش گیاهی طبیعی، موجب شده استفاده از تغذیه مصنوعی به حداقل برسد و کیفیت عسل تولیدی ماهنشان افزایش یابد؛ موضوعی که نتایج آزمایشگاهی نیز آن را تأیید کرده و زمینه عرضه این محصول در بازارهای داخلی و صادراتی را فراهم کرده است.
وی توسعه زنجیره تولید، فرآوری، بستهبندی و بازاریابی محصولات زنبورعسل را لازمه افزایش درآمد زنبورداران عنوان میکند.
کارشناس امور دام شهرستان ماهنشان نیز در گفتوگو با ایسنا میگوید: بیش از ۶۶۰ نفر به صورت مستقیم در صنعت زنبورداری این شهرستان فعالیت دارند و علاوه بر تولید سالانه صدها تن عسل، محصولاتی همچون ژل رویال، زهر زنبور و برهموم نیز تولید میشود که ارزش اقتصادی بالایی دارند.
محمدعلی دانش میافزاید: استفاده کمتر از تغذیه مصنوعی و بهرهگیری از پوشش گیاهی طبیعی منطقه موجب شده کیفیت عسل تولیدی ماهنشان در سطح مطلوبی قرار گیرد و زمینه توسعه صادرات آن نیز فراهم شود.
اما....
زنبورداری امروز تنها تولید عسل نیست؛ صنعتی است که امنیت غذایی، حفاظت از تنوع زیستی، اشتغال، ارزآوری و توسعه صادرات را به یکدیگر پیوند میدهد. زنجان نیز با برخورداری از ظرفیتهای طبیعی و نیروی انسانی متخصص، میتواند به یکی از برندهای ملی عسل و فرآوردههای زنبورعسل تبدیل شود.
با این حال، تحقق این هدف نیازمند حمایت عملی از زنبورداران، کنترل قاچاق ملکه، کاهش مصرف سموم پرخطر، توسعه آموزشهای تخصصی، تسهیل صادرات، ایجاد برند واحد و گسترش گردشگری زنبورداری است؛ اقداماتی که علاوه بر رونق این صنعت، به تقویت امنیت غذایی، حفظ محیط زیست و توسعه پایدار اقتصاد کشاورزی نیز کمک خواهد کرد.
انتهای پیام
