امیرعباس محمدیکوشکی، سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران در گفتوگو با ایسنا با اشاره به گزارشهای سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) درباره جایگاه سینما در اقتصاد نوآوری، اظهار کرد: سازمان جهانی مالکیت فکری یا «وایپو» یکی از نهادهای تخصصی سازمان ملل متحد است که مأموریت اصلی آن حمایت از مالکیت فکری، توسعه نظامهای حقوقی مرتبط با نوآوری و بررسی نقش ایدهها و خلاقیتها در اقتصاد جهانی است.
وی افزود: برخلاف تصور عمومی، فعالیتهای وایپو تنها به ثبت اختراع، علائم تجاری و فناوریهای صنعتی محدود نمیشود، بلکه این سازمان سالها است حوزههای فرهنگی و خلاقانه از جمله سینما، موسیقی، نشر و صنایع خلاق را نیز به عنوان بخش مهمی از اقتصاد نوآوری مورد بررسی قرار میدهد. شاخص جهانی نوآوری (GII) که هر سال از سوی این سازمان منتشر میشود، تلاش میکند ظرفیت نوآوری کشورها را نه فقط از منظر فناوری، بلکه از زاویه تولید دانش، خلاقیت و خروجیهای فرهنگی نیز ارزیابی کند.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با بیان اینکه وایپو به دلایل مشخصی صنعت سینما را در ارزیابیهای خود وارد کرده است، خاطرنشان کرد: از نگاه این سازمان، فیلم تنها یک محصول فرهنگی نیست، بلکه یک دارایی ارزشمند مالکیت فکری محسوب میشود. هر فیلم حاصل سرمایهگذاری در دانش، نیروی انسانی متخصص، فناوری، خلاقیت و مدیریت تولید است و پس از تولید نیز میتواند از طریق حق نشر، اکران بینالمللی، فروش حقوق نمایش، پلتفرمهای آنلاین و سایر بازارهای تجاری درآمدزایی کند.
وی ادامه داد: به همین دلیل، وایپو تعداد فیلمهای بلند تولیدشده در هر کشور را یکی از شاخصهای ظرفیت خلاقانه آن کشور میداند؛ چرا که توانایی تولید فیلم، نشاندهنده توان یک کشور در خلق محتوا، تأمین مالی، سازماندهی نیروی انسانی و حضور در بازارهای فرهنگی جهان است.
افزایش ظرفیتهای خلاقانه در دنیا
محمدیکوشکی با اشاره به گزارش جهانی تولید فیلم وایپو در سال ۲۰۲۵ گفت: این گزارش نشان داد که صنعت سینمای جهان پس از شوک ناشی از همهگیری کرونا نه تنها به شرایط عادی بازگشته، بلکه از رکوردهای پیشین نیز عبور کرده است. بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۳ بیش از ۹ هزار و ۵۰۰ فیلم بلند در جهان تولید شد که این رقم از سطح تولید پیش از همهگیری نیز فراتر رفته است.
وی افزود: وایپو در این گزارش تأکید کرده است که افزایش تولید فیلم در کشورهای مختلف، نشانه گسترش جغرافیایی ظرفیتهای خلاقانه در جهان است.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با اشاره به جایگاه ایران در این گزارش، اظهار کرد: در گزارش سال ۲۰۲۵، جمهوری اسلامی ایران برای نخستین بار در میان ۲۰ کشور بزرگ تولیدکننده فیلم جهان قرار گرفت؛ فهرستی که در آن کشورهایی همچون هند، چین، مکزیک، آرژانتین، برزیل، ترکیه، فیلیپین و اندونزی نیز حضور دارند.
وی افزود: قرار گرفتن ایران در این فهرست نشان میدهد که از نگاه یک نهاد بینالمللی فعال در حوزه اقتصاد نوآوری، صنعت سینمای ایران صرفاً یک فعالیت فرهنگی نیست، بلکه بخشی از ظرفیت خلاقانه و نوآورانه کشور به شمار میرود.
محمدیکوشکی با اشاره به تازهترین گزارش وایپو در سال ۲۰۲۶ خاطرنشان کرد: این گزارش تصویر دقیقتری از وضعیت صنعت سینمای جهان ارائه میدهد و نشان میدهد که تولید فیلم در سال ۲۰۲۴ به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است.
وی گفت: بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۴ تعداد ۹ هزار و ۶۲۸ فیلم بلند در جهان تولید شده که نسبت به سال قبل افزایش یافته و حتی از رکورد ثبتشده پیش از همهگیری کرونا در سال ۲۰۱۹ نیز فراتر رفته است.
محمدیکوشکی تصریح کرد: با وجود این رشد در تولید، درآمد گیشههای سینما هنوز به سطح پیش از همهگیری کرونا بازنگشته است؛ موضوعی که نشان میدهد صنعت سینمای جهان وارد مرحله جدیدی شده که در آن تولید محتوا با سرعت بیشتری رشد میکند، اما شیوههای مصرف و مدلهای درآمدزایی از فیلم نسبت به گذشته دستخوش تغییر شده است.
صنعت سینمای ایران
وی گفت: یکی از مهمترین بخشهای گزارش سال ۲۰۲۶ سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) به وضعیت صنعت سینمای ایران اختصاص دارد. بر اساس این گزارش، ایران در سال ۲۰۲۴ موفق به تولید ۱۷۴ فیلم بلند شده که نسبت به سال قبل ۶۰ فیلم افزایش داشته است. این رشد ۵۳ درصدی، ایران را پس از ترکیه و آرژانتین، در جایگاه سوم جهان از نظر بیشترین افزایش تعداد تولید فیلم در یک سال قرار داده است.
محمدیکوشکی این آمار را از چند منظر حائز اهمیت دانست و ادامه داد: نخست آنکه ایران در زمره کشورهایی قرار گرفته که توانستهاند ظرفیت تولید محتوای خود را در مقیاس جهانی توسعه دهند. از سوی دیگر، این رشد در شرایطی به دست آمده که صنعت سینمای جهان در حال تجربه تحولات ساختاری است و دیگر تنها هالیوود و چند صنعت سینمایی سنتی تعیینکننده نیستند؛ بلکه کشورهایی با اقتصادهای متوسط نیز با اتکا به نیروی انسانی متخصص، فرهنگ بومی و بازارهای نوظهور، سهم بیشتری از اقتصاد خلاق جهانی به دست میآورند.
سرپرست تیم اختراعات و نوآوری ایران ادامه داد: گزارش وایپو همچنین نشان میدهد که توسعه صنعت سینما در کشورهای مختلف ارتباط مستقیمی با پیشرفتهای فناورانه دارد. کاهش هزینه تجهیزات دیجیتال، گسترش ابزارهای تدوین و جلوههای ویژه، افزایش دسترسی به فناوریهای تولید محتوا و توسعه پلتفرمهای نمایش آنلاین، ورود به صنعت فیلمسازی را نسبت به گذشته آسانتر کرده است. به همین دلیل، تولید فیلم دیگر صرفا در اختیار استودیوهای بزرگ نیست و کشورهایی که از نیروی انسانی توانمند، داستانهای بومی و ظرفیت تولید برخوردارند، میتوانند در رقابت جهانی حضور پررنگتری داشته باشند.
وی با اشاره به نقش فناوریهای نوین در آینده سینما، اظهار کرد: هوش مصنوعی یکی از مهمترین عوامل تحولآفرین در صنعت فیلمسازی به شمار میرود. گزارش وایپو تأکید دارد که فناوریهای نوین میتوانند هزینههای تولید را کاهش داده و فرصت حضور کشورهای کوچکتر را در بازار جهانی افزایش دهند. همچنین هوش مصنوعی در حوزههایی مانند تولید جلوههای ویژه، تدوین، طراحی صحنه، تحلیل بازار مخاطبان و حتی توسعه ایدههای اولیه فیلمها کاربرد خواهد داشت، هرچند این تحول با چالشهایی در زمینه حقوق مالکیت فکری، جایگاه نیروی انسانی و آینده مشاغل سینمایی نیز همراه است.
محمدی کوشکی خاطرنشان کرد: از منظر گزارش وایپو، صنعت سینمای ایران صرفا یک ظرفیت فرهنگی نیست، بلکه بخشی از توان نوآوری کشور محسوب میشود. ایران با تکیه بر سابقه تاریخی سینما، نیروی انسانی آموزشدیده، تجربه حضور در جشنوارههای بینالمللی و افزایش تعداد تولیدات، در مسیر تبدیل شدن به یکی از بازیگران مهم اقتصاد خلاق در منطقه قرار گرفته است.
وی در عین حال تاکید کرد: قرار گرفتن ایران در میان کشورهای پرتولید جهان بهتنهایی به معنای موفقیت اقتصادی کامل نیست. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که بهرهبرداری اقتصادی از صنعت سینما مستلزم سرمایهگذاری همزمان در حوزههایی مانند صادرات محتوا، تقویت نظام مالکیت فکری، بازاریابی بینالمللی، فناوریهای تولید و حضور مؤثر در پلتفرمهای جهانی است.
محمدیکوشکی تاکید کرد: بر اساس تحلیل دادههای وایپو، مهمترین مزیت کنونی ایران، ظرفیت تولید و برخورداری از نیروی انسانی خلاق است، اما برای تبدیل این ظرفیت به قدرت اقتصادی، باید زنجیره کامل صنعت سینما توسعه یابد؛ زنجیرهای که از حمایت از مالکیت فکری و جذب سرمایه آغاز میشود و با بهرهگیری از فناوریهای نوین، هوش مصنوعی، توزیع جهانی آثار و حضور مؤثر در بازارهای بینالمللی تکمیل خواهد شد.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران، با اشاره به پیام گزارشهای سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)، اظهار کرد: گزارشهای وایپو یک پیام روشن دارند؛ در اقتصاد آینده، کشورهایی موفقتر خواهند بود که تنها مصرفکننده فناوری و فرهنگ نباشند، بلکه توانایی تولید ایده، داستان و محتوای قابل عرضه به جهان را نیز داشته باشند. از این منظر، سینما برای وایپو صرفاً یک هنر نیست، بلکه یکی از شاخصهای توانایی یک ملت در خلق ارزش، نوآوری و حضور در اقتصاد جهانی به شمار میرود.
تبدیل شدن هوش مصنوعی با عنصر قدرت کشورها
وی افزود: امروز مفهوم قدرت در جهان دیگر تنها به توان نظامی و اقتصادی محدود نمیشود، بلکه فناوری، هوش مصنوعی و توانایی روایتسازی نیز به عناصر مهم قدرت ملی تبدیل شدهاند. جنگهای جدید نشان دادهاند که هوش مصنوعی، تحلیل داده، سامانههای هوشمند و ابزارهای دیجیتال، علاوه بر میدان نبرد، در شکلدهی به افکار عمومی و جنگ روایتها نیز نقشی تعیینکننده ایفا میکنند.
محمدیکوشکی با تاکید بر نقش سینما در این عرصه، گفت: در چنین شرایطی، سینما میتواند به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای ثبت تجربههای تاریخی و انتقال روایت ملی عمل کند. اگر تحولات دفاعی ایران در قالب یک دوره تاریخی جدید مورد تحلیل قرار گیرد، استفاده از فناوریهای نوین برای تولید آثار سینمایی مرتبط با این موضوع، تنها یک فعالیت فرهنگی نیست، بلکه بخشی از رقابت در حوزه روایت و قدرت نرم محسوب میشود.
وی ادامه داد: بهرهگیری از هوش مصنوعی، جلوههای ویژه دیجیتال، فناوریهای پیشرفته تصویربرداری، نرمافزارهای تولید محتوا و سایر ابزارهای نوین میتواند کیفیت آثار سینمایی را ارتقاء دهد و زمینه ارائه روایتهای ایرانی در سطح جهانی را فراهم کند.
سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران پیشنهاد کرد: جشنواره فیلم فجر علاوه بر بخشهای هنری، بخش ویژهای با عنوان «سینما و نوآوری» ایجاد کند تا فیلمها بر اساس میزان استفاده خلاقانه از فناوری، ابزارهای نوین تصویربرداری، نرمافزارها، هوش مصنوعی، جلوههای ویژه و روشهای جدید تولید نیز ارزیابی شوند.
وی تاکید کرد: ایجاد چنین جایزهای میتواند پیوند میان سینما و فناوری را تقویت کند و نشان دهد آینده صنعت فیلم متعلق به کشورهایی است که علاوه بر توانایی داستانگویی، از فناوریهای نوین برای روایت بهتر، اثرگذارتر و رقابتپذیرتر در عرصه جهانی بهره میگیرند.
انتهای پیام
