کریم حاجی‌زاده استاد باستان‌شناسی و عضو هیأت علمی دانشگاه محقق اردبیلی در گفت‌وگو با ایسنا گفت: شیخ صفی‌الدین اسحاق اردبیلی یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌های تاریخ ایران و جهان اسلام است و مجموعه جهانی شیخ صفی‌الدین تنها یک اثر تاریخی نیست بلکه نمادی از پیوند معماری، هنر، عرفان و فرهنگ ایرانی به شمار می‌رود.

وی افزود: این مجموعه به دلیل ویژگی‌های معماری، ارزش‌های هنری و جایگاه فرهنگی خود یکی از مهم‌ترین نمادهای هویت تاریخی اردبیل است و حفاظت از آن به معنای پاسداری از بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران خواهد بود.

معماری گذشته بر پایه اقلیم و فرهنگ شکل گرفته بود

فردین عینی مدیر پایگاه جهانی شیخ صفی‌الدین اردبیلی در گفت‌وگو با ایسنا گفت: مجموعه جهانی شیخ صفی‌الدین یکی از برجسته‌ترین آثار تاریخی و معماری ایران است که پس از درگذشت عارف نامدار شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سال ۷۳۵ هجری قمری به دستور فرزندش شیخ صدرالدین موسی بنیان گذاشته شد.

وی افزود: در دوره صفویه و به دلیل ارادت ویژه شاهان صفوی به جد خود بخش‌های مختلفی به این مجموعه افزوده شد و امروز این اثر جهانی از بخش‌هایی مانند جنت‌سرا، قندیل‌خانه، حرم‌خانه، چینی‌خانه، چله‌خانه، شربت‌خانه، گنبد الله‌الله و شهیدگاه تشکیل شده است.

عینی ادامه داد: افزون بر آرامگاه شیخ صفی‌الدین و مرقد شاه اسماعیل اول، آرامگاه شماری از شاهزادگان صفوی و سرداران قزلباش از جمله شهدای جنگ چالدران و شروان نیز در این مجموعه قرار دارد و همین موضوع بر اهمیت تاریخی آن افزوده است.

وی اظهار کرد: در طول قرن‌های گذشته بسیاری از اشیای نفیس و آثار ارزشمند این مجموعه به شیوه‌های مختلف از کشور خارج شده است و اکنون بخشی از این آثار از جمله قالی مشهور شیخ صفی در گنجینه‌ها و موزه‌های آمریکا، روسیه و کشورهای اروپایی نگهداری می‌شود.

عینی گفت: هنر کاشی‌کاری، معرق، آرایه‌های معماری و شیوه طراحی این مجموعه بیانگر دانش، خلاقیت و مهارت معماران ایرانی است.

وی افزود: در گذشته اقلیم اساس طراحی خانه‌ها بود. جهت تابش خورشید، مسیر وزش باد، محل پنجره‌ها، نورگیرها و ضخامت دیوارها به گونه‌ای انتخاب می‌شد که ساختمان در زمستان گرم و در تابستان خنک بماند.

عینی ادامه داد: حیاط مرکزی، تقسیم‌بندی اندرونی و بیرونی و استفاده از مصالح بومی علاوه بر پاسخگویی به نیازهای زندگی به کاهش مصرف انرژی نیز کمک می‌کرد.

وی تأکید کرد: حفاظت از بافت تاریخی باید همزمان با توسعه شهری مورد توجه قرار گیرد تا هویت معماری اردبیل حفظ شود.

معماران از محدودیت‌های امروز می‌گویند

محمد نعمتی معمار اردبیلی در گفت‌وگو با ایسنا گفت: تغییر الگوی معماری شهر بیش از آنکه ناشی از تغییر سلیقه مردم باشد نتیجه افزایش جمعیت، گرانی زمین، ضوابط شهرسازی و الزامات ساخت‌وساز است.

وی افزود: الزاماتی مانند تأمین پارکینگ، افزایش تراکم ساختمانی و محدودیت زمین امکان ساخت خانه‌های سنتی با حیاط‌های وسیع را تا حد زیادی از بین برده است.

نعمتی اظهار کرد: قرار نیست به گذشته بازگردیم اما می‌توان از اصول ارزشمند معماری ایرانی مانند توجه به اقلیم، نور طبیعی، کیفیت فضا و هویت فرهنگی الهام گرفت و آن را با نیازهای زندگی امروز تلفیق کرد.

حفظ هویت معماری در ساختمان‌های جدید

حامد شفیعی فعال میراث فرهنگی و محیط‌زیست در گفت‌وگو با ایسنا گفت: معماری تنها به نمای ساختمان محدود نمی‌شود بلکه بر کیفیت زندگی، احساس آرامش، حس تعلق و روابط اجتماعی شهروندان نیز اثر می‌گذارد.

وی افزود: ایران دارای پیشینه‌ای غنی در معماری است و آثاری مانند مجموعه جهانی شیخ صفی‌الدین، بازار تاریخی اردبیل و خانه‌های تاریخی می‌توانند الگوی مناسبی برای طراحی ساختمان‌های جدید باشند.

شفیعی تأکید کرد: استفاده از عناصر معماری ایرانی به معنای بازگشت به گذشته نیست بلکه راهی برای حفظ هویت فرهنگی در شهرهای امروزی است.

شهروندان از دلتنگی برای خانه‌های قدیمی می‌گویند

گفت‌وگوهای میدانی خبرنگار ایسنا نشان می‌دهد بسیاری از شهروندان با وجود پذیرش ضرورت آپارتمان‌نشینی همچنان از خانه‌های سنتی با حسرت یاد می‌کنند.

صابر علایی از ساکنان محله اوچدکان اردبیل به ایسنا گفت: خانه‌های قدیمی فقط محل سکونت نبودند. حیاط، درخت، نور طبیعی و ارتباط نزدیک همسایه‌ها بخشی از زندگی روزمره بود و همین ویژگی‌ها به خانه‌ها حس آرامش می‌داد.

رحیمه نوروزی از ساکنان محله قدیمی عبدالله‌شاه اردبیل نیز به ایسنا گفت: در آپارتمان‌ها فقط متراژ خانه‌ها کوچک‌تر نشده است. احساس می‌کنم بخشی از صمیمیت، آرامش و ارتباط با طبیعت هم کمتر شده و زندگی شکل متفاوتی پیدا کرده است.

بررسی گفت‌وگوهای میدانی نشان می‌دهد دلتنگی شهروندان تنها به کوچک‌تر شدن فضای خانه‌ها مربوط نیست بلکه تغییر سبک زندگی، کاهش ارتباط با طبیعت و کمرنگ شدن روابط همسایگی نیز در ایجاد این احساس نقش دارد.

کارشناسان نیز معتقدند معماری تنها ساخت یک بنا نیست بلکه می‌تواند بر احساس امنیت، آرامش، تعلق مکانی و کیفیت روابط اجتماعی اثرگذار باشد.

توسعه شهری و حفظ هویت معماری

آنچه از گفت‌وگو با کارشناسان، معماران و شهروندان به دست می‌آید این است که توسعه شهری، افزایش جمعیت، قیمت زمین و ضوابط ساخت‌وساز چهره معماری اردبیل را تغییر داده است اما این تغییر به معنای کنار گذاشتن کامل اصول معماری ایرانی نیست.

به باور آنان توجه به اقلیم، استفاده از مصالح بومی، ارتقای کیفیت فضاهای زندگی، حفاظت از بافت‌های تاریخی و بهره‌گیری از عناصر هویت‌بخش در طراحی ساختمان‌های جدید می‌تواند میان گذشته و آینده پیوند برقرار کند و هویت تاریخی و فرهنگی اردبیل را برای نسل‌های آینده حفظ کند.

انتهای پیام