به گزارش ایسنا، این جمله «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه ایران بار دیگر یکی از فصلهای کمتر روایتشده روابط ایران و کویت را به کانون توجه بازگرداند؛ فصلی که به مشارکت متخصصان ایرانی در خاموش کردن آتش چاههای نفت کویت پس از جنگ خلیج فارس بازمیگردد و امروز در سایه تنشهای امنیتی منطقه، به عنوان بخشی از ادبیات سیاسی تهران در انتقاد و اعتراض به دولت کویت مطرح شده است.
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این سخنان را در واکنش به گزارشهایی درباره نقش کویت در جنگ اخیر و به ویژه درگیریهای دو هفته گذشته بیان کرد و با تأکید بر اصل حسن همجواری گفت: کشورهایی که در گذشته از کمک ایران بهرهمند شدهاند، نباید اجازه دهند خاک یا امکاناتشان علیه ایران مورد استفاده قرار گیرد.
آتش چاههای نفت؛ نقطه عطف همکاری تهران و کویت
ماجرا از این قرار است که پس از حمله عراق به کویت و عقبنشینی نیروهای عراقی در سال ۱۹۹۱، صدها حلقه چاه نفت این کشور به آتش کشیده شد؛ بحرانی که ماهها ادامه یافت و دود ناشی از آن بخش بزرگی از منطقه خلیج فارس را فرا گرفت. ۶۰۵ تا ۷۳۲ چاه نفتی و تعداد نامشخصی مناطق نفتخیز مانند دریاچههای نفتی توسط عراق، به عنوان بخشی از راهبرد زمین سوخته هنگام عقبنشینی از کویت به آتش کشیده شد.
گزارشهای حاکی از آن است که حزب بعث در محوطه اطراف چاههای نفت کویت بیش از ۱۰ هزار مین کار گذاشت تا عملیات اطفای حریق را سختتر کنند. این واقعه بزرگترین فاجعه زیست محیطی جهان تا آن زمان و جزو ۱۰ اتفاق بزرگ جهان در حوزه انرژی محسوب میشد. دود حاصل از آتش چاههای نفت آنقدر وسیع بود که کویت را در تاریکی وحشتناکی فرو برد به شکلی که برای چند هفته مردم این کشور نور خورشید را در آسمان نمیدیدند.
پس از آن، برای مهار این آتشسوزی گسترده، کویت از شرکتها و تیمهای تخصصی کشورهای مختلف کمک گرفت. ایران نیز با اعزام کارشناسان صنعت نفت و متخصصان اطفای حریق، در خاموش کردن بخشی از این چاهها مشارکت کرد. متخصصان ایرانی که تجربه مقابله با آسیبهای جنگ ایران و عراق را داشتند، در این عملیات نقش موثری داشتند؛ اقدامی که در آن زمان نمونهای از همکاری منطقهای تلقی شد.
بنا بر گزارش رسانهها، کارشناسان آمریکایی در آن مقطع تخمین زده بودند که خاموش کردن چاههای نفت کویت در کوتاهترین مدت حداقل به ۲ سال زمان نیاز دارد و سعی داشتند که مقامات کویتی را ترغیب به پذیرش این زمان بندی کنند تا بتوانند بدون مشارکت سایر کشورها اقدام به خاموش سازی چاههای نفت کنند. با این حال به دلیل نگرانی سایر کشورها از حجم گسترده آلودگی که در آب، هوا و خشکی پراکنده شده بود، شرکتهایی از سراسر جهان به دولت کویت پیشنهاد مشارکت در خاموش کردن چاههای نفت آن کشور را میدهند و با اعتراض مردم کویت به عملکرد کند شرکتهای آمریکایی، وسعت خرابیها و اعمال فشار مقامات کویتی بر شرکتهای آمریکایی، آنها نهایتا مجبور به همکاری با سایر شرکتها و متخصصان آنها میشوند.
با مذاکراتی که وزیر نفت وقت ایران با مقامات کویتی انجام میدهد، جمهوری اسلامی ایران نیز رسما آمادگی خود را برای کمک به دولت کویت برای اطفا و مهار چاههای نفت این کشور اعلام میکند و سرانجام با دستور وزیر نفت، تیمهای کارشناسی وزارت نفت در فروردین سال ۱۳۷۰ از تأسیسات نفتی کویت بازدید و برنامهای را برای بازسازی پالایشگاهها و مهار چاههای نفت و گاز ارائه میدهند، اما به دلیل عدم اطلاع از توانمندی متخصصان ایرانی، دولت کویت فقط مشارکت متخصصان ایرانی در مهار چاههای نفت را (پروژۀ اَلْعودِه) میپذیرد. نهایتا تیم مهارگر ایرانی، در سیزدهم مرداد ماه همان سال وارد کویت میشود و اولین حلقه چاه در منطقه بورگان (یکی از بزرگترین مخازن نفت جهان) به مهارگران ایرانی برای خاموش شدن، واگذار میشود.
جالب اینکه متخصصان ایرانی ظرف چند ساعت موفق به خاموش کردن این چاه میشوند و این موضوع بازتاب گستردهای در محافل خبری داخلی و بینالمللی پیدا میکند و همین مساله موجب میشود تا شرکت نفت کویت، شرکتهای آمریکایی را مجبور کند تا ضمن تأمین امکانات، چاههای بیشتری در منطقه بورگان به مهارگران ایرانی واگذار شود.
متخصصان شرکت ملی حفاری ایران در نهایت توانستند آتش سوزی ۲۰ حلقه چاه از بزرگترین چاههای نفت کویت را مهار کنند.
سه دهه روابط؛ از همکاری تا اختلاف
پس از پایان جنگ خلیج فارس، تهران و کویت تلاش کردند روابط سیاسی و اقتصادی خود را حفظ کنند و کویت یکی از معدود کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بود که کانالهای گفتوگو با ایران را باز نگه داشت. اما با حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و گسترش حضور نظامی واشنگتن در منطقه، کویت به یکی از مراکز اصلی استقرار نیروهای آمریکایی تبدیل شد؛ موضوعی که از نگاه تهران همواره یکی از مهمترین چالشهای روابط دو کشور بوده است.
در سالهای بعد، اگرچه روابط دیپلماتیک و همکاریهای اقتصادی ادامه یافت، اما اختلاف دیدگاه درباره ترتیبات امنیتی منطقه و حضور نظامی آمریکا همچنان پابرجا ماند.
جنگ تحمیلی و افزایش حساسیت تهران
با آغاز جنگ تحمیلی اخیر، بار دیگر موضوع استفاده احتمالی از پایگاهها و امکانات نظامی برخی کشورهای منطقه برای عملیات علیه ایران مطرح شد.
مقامهای ایرانی تأکید کردند که استفاده از خاک کشورهای همسایه برای اقدامات نظامی علیه ایران، مغایر اصول حسن همجواری است. در همین چارچوب، بقائی نیز با یادآوری نقش ایران در خاموش کردن آتش چاههای نفت کویت، از «ناسپاسی» این کشور و اقدام کویت مبنی بر اجازه دادن به آمریکا برای استفاده از خاک این کشور جهت انجام اقدامات نظامی علیه ایران انتقاد کرد.
ادعای والاستریت ژورنال و واکنش کویت
در همین فضای پرتنش، روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی مدعی شد بحرین و کویت بهصورت محرمانه در حملات هوایی علیه برخی اهداف نظامی در داخل ایران مشارکت داشتهاند.
این روزنامه به نقل از منابع آگاه ادعا کرد حملات انجامشده در اوایل ماه جاری، انبارهای پهپادی و موشکی و برخی دیگر از مراکز نظامی ایران را هدف قرار داده و این نخستین اقدام مستقیم این دو کشور علیه ایران بوده است.
کویت اما این ادعا را رد کرد. «الزین الصباح» سفیر کویت در واشنگتن در پاسخ به گزارش روزنامه وال استریت ژورنال در نامهای اعلام کرد که کشورش در هیچ عملیات نظامی علیه ایران مشارکت نداشته و اجازه استفاده از سرزمین، حریم هوایی یا آبهای خود برای عملیات تهاجمی علیه ایران را نداده است.
خاطرهای تاریخی در متن یک مناقشه جدید
اشاره سخنگوی وزارت امور خارجه به خاموش کردن آتش چاههای نفت کویت، صرفاً یادآوری یک رویداد تاریخی نبود، بلکه پیامی سیاسی درباره ضرورت احترام متقابل به ویژه اصول همسایگی بود.
از نگاه تهران، ایران در مقاطع حساس در کنار همسایگان خود ایستاده و انتظار دارد این سابقه در رفتارهای سیاسی و امنیتی امروز این کشورها نیز مورد توجه قرار گیرد. هر چند کویت تأکید دارد که سیاست رسمی این کشور، عدم استفاده از خاکش برای اقدام نظامی علیه دیگر کشورهاست، اما واقعیت صحنه چیز دیگری را نشان میدهد.
به این ترتیب، روابط ایران و کویت همچنان میان دو تصویر متفاوت در نوسان است، از همکاری در خاموش کردن آتش چاههای نفت در سال ۱۹۹۱ تا اختلافات سیاسی و امنیتی امروز که بار دیگر نقش کشورهای حاشیه خلیج فارس در معادلات منطقه را به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل کرده است.
انتهای پیام
