زهرا یارمرادی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: اگر تا چند سال گذشته تغییر اقلیم بیشتر در کتابها، مقالات علمی و گزارشهای بینالمللی مطرح میشد، امروز آثار آن را مردم بهطور مستقیم در زندگی روزمره، مزارع، منابع آبی، مصرف برق و حتی سبک زندگی خود احساس میکنند.
وی افزود: آنچه این روزها در قالب گرمای شدید تجربه میشود، صرفاً یک تابستان گرم نیست، بلکه نشانه تغییر در الگوهای اقلیمی است؛ موضوعی که سالهاست دانشمندان درباره آن هشدار میدهند.
گرمایش جهانی و شرایط جوی؛ دو عامل اصلی افزایش دما
این دکترای آبوهواشناسی گرایش تغییرات آبوهوایی درباره علت افزایش کمسابقه دمای هوا گفت: گرمای این روزها حاصل همزمانی دو عامل مهم است؛ نخست، گرمایش جهانی که نتیجه افزایش غلظت گازهای گلخانهای ناشی از فعالیتهای انسانی، مصرف سوختهای فسیلی و توسعه صنعتی است.
وی ادامه داد: گزارشهای «هیأت بینالدولی تغییر اقلیم» (IPCC) نشان میدهد که طی دهههای اخیر نهتنها میانگین دمای کره زمین افزایش یافته، بلکه فراوانی، شدت و مدت امواج گرمایی نیز بیشتر شده است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان افزود: عامل دوم، شرایط جوی حاکم بر منطقه است. در روزهای اخیر استقرار سامانه پرفشار جنب حارهای بر فراز ایران موجب شده هوای گرم در نزدیکی سطح زمین حبس شود و امکان جابهجایی و خنک شدن آن کاهش یابد. از سوی دیگر، گسترش کمفشارهای حرارتی در جنوب غرب آسیا نیز هوای بسیار گرم را به داخل کشور هدایت کرده و حاصل این دو فرایند، ثبت دماهای کمسابقه در بسیاری از مناطق کشور است.
وی تأکید کرد: در اقلیمشناسی، تنها ثبت یک روز گرم اهمیت ندارد، بلکه روند افزایشی تعداد، شدت و تداوم امواج گرمایی ملاک ارزیابی است؛ روندی که هم پژوهشهای داخلی و هم گزارشهای معتبر جهانی آن را تأیید میکنند.
تغییر اقلیم از نمودارهای علمی به زندگی مردم رسیده است
یارمرادی با بیان اینکه اهمیت تغییر اقلیم زمانی آشکار میشود که آثار آن در زندگی مردم نمایان شود، گفت: امروز این اتفاق بهوضوح رخ داده است. تقریباً همه خانوادهها در روزهای گرم ناچارند مدت بیشتری از وسایل سرمایشی استفاده کنند و همین موضوع مصرف برق را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.
وی افزود: هرچند خاموشیها را نمیتوان تنها به تغییر اقلیم نسبت داد، اما بدون تردید موج گرمای شدید با افزایش بیسابقه مصرف برق، فشار زیادی بر شبکه انرژی کشور وارد کرده و یکی از عوامل تشدیدکننده این وضعیت محسوب میشود.
به گفته این پژوهشگر حوزه تغییرات اقلیمی، این شرایط نشان میدهد تغییر اقلیم دیگر فقط یک مسئله محیطزیستی نیست، بلکه به موضوعی اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل شده است.
منابع آب و کشاورزی بیشترین آسیب را میبینند
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با اشاره به پیامدهای افزایش دما بر منابع طبیعی اظهار کرد: گرمای شدید تنها انسان را تشنه نمیکند، بلکه زمین نیز با افزایش دما تشنهتر میشود. بالا رفتن دما موجب افزایش تبخیر از سطح رودخانهها، مخازن آبی و خاک شده و در نتیجه نیاز آبی محصولات کشاورزی افزایش پیدا میکند.
وی افزود: کشاورزی نخستین بخشی است که از این شرایط آسیب میبیند، زیرا کشاورزان برای تولید همان میزان محصول، ناچار به مصرف آب بیشتری هستند که این مسئله هم هزینههای تولید را افزایش میدهد و هم فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد میکند.
یارمرادی ادامه داد: در شرایط تنش گرمایی، گیاه بخش زیادی از انرژی خود را صرف مقابله با گرما میکند و در نتیجه رشد طبیعی آن کاهش مییابد. این وضعیت میتواند موجب کاهش عملکرد، افت کیفیت محصولات، تسریع زمان برداشت و حتی افزایش شیوع برخی آفات و بیماریهای گیاهی شود.
امواج گرمایی سلامت جامعه را تهدید میکند
وی با اشاره به پیامدهای بهداشتی گرمای شدید گفت: امواج گرمایی از دیدگاه علمی، یکی از مهمترین مخاطرات مرتبط با تغییر اقلیم محسوب میشوند، زیرا سلامت انسان را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهند.
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان افزود: ادامهدار بودن گرمای شدید احتمال گرمازدگی، کمآبی بدن و تشدید بیماریهای قلبی و تنفسی را افزایش میدهد و سالمندان، کودکان، بیماران و افرادی که در فضای باز فعالیت میکنند، بیش از سایر گروهها در معرض خطر قرار دارند.
تغییر اقلیم باید محور برنامهریزیها باشد
یارمرادی با تأکید بر اینکه شرایط اقلیمی جدید نیازمند تغییر در شیوه مدیریت است، اظهار کرد: امروز دیگر زمان مدیریت مقطعی گذشته است و باید بپذیریم که این گرما یک اتفاق استثنایی نیست، بلکه بخشی از واقعیت اقلیمی جدید ایران به شمار میرود.
وی افزود: تقویت سامانههای هشدار سریع امواج گرمایی، مدیریت یکپارچه منابع آب و انرژی، اصلاح الگوی کشت متناسب با شرایط اقلیمی، توسعه فضای سبز شهری، گسترش استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و لحاظ کردن تغییر اقلیم در تمامی برنامههای توسعه، از مهمترین اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
سازگاری با تغییر اقلیم، مسئولیتی همگانی است
این دکترای آبوهواشناسی با بیان اینکه مقابله با پیامدهای تغییر اقلیم تنها وظیفه دولتها نیست، گفت: مردم نیز نقش مهمی در افزایش تابآوری جامعه دارند.
وی افزود: مدیریت مصرف آب و برق، پرهیز از فعالیتهای غیرضروری در ساعات اوج گرما، توجه به هشدارهای هواشناسی و مراقبت بیشتر از سالمندان، کودکان و بیماران، از جمله اقداماتی است که هر شهروند میتواند برای کاهش آثار این پدیده انجام دهد.
یارمرادی خاطرنشان کرد: شاید خاموش کردن یک وسیله برقی یا صرفهجویی اندک در مصرف آب، در نگاه نخست تأثیر زیادی نداشته باشد، اما زمانی که میلیونها نفر این رفتارها را رعایت کنند، نتیجه آن کاهش فشار بر شبکه انرژی، حفظ منابع آبی و افزایش تابآوری کشور خواهد بود.
عضو هیأت علمی گروه آموزشی جغرافیای دانشگاه فرهنگیان لرستان گفت: گرمای کمسابقه این روزها، هشداری جدی است که نشان میدهد تغییر اقلیم دیگر مسئلهای مربوط به آینده نیست، بلکه واقعیتی است که امروز بر زندگی، اقتصاد، کشاورزی، سلامت و توسعه کشور تأثیر گذاشته است. اگر تصمیمهای امروز بر پایه دانش، آیندهنگری و مدیریت علمی اتخاذ شود، میتوان بخش قابل توجهی از آثار این پدیده را کاهش داد؛ اما نادیده گرفتن این هشدارها، هزینههای سنگینتری را در سالهای آینده بر کشور تحمیل خواهد کرد.
انتهای پیام
