بهروز عطائی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: هپاتیت در لغت بهمعنای التهاب یا عفونت سلولهای کبدی است. بهطور معمول، زمانی که از هپاتیت ویروسی صحبت میکنیم، منظور پنج ویروس اصلی هپاتیت A، B، C، D و E است. البته ویروسهای دیگری نیز میتوانند موجب التهاب کبد شوند، اما این پنج ویروس از اهمیت ویژهای برخوردار هستند.
وی افزود: ویروسهای هپاتیت A و E از طریق دستگاه گوارش و مصرف آب یا مواد غذایی آلوده وارد بدن میشوند. این دو نوع هپاتیت بهطور معمول، پس از طی دوره بیماری، عارضه ماندگاری برای فرد ایجاد نمیکنند و بیمار پس از بهبودی، سلامت کامل خود را به دست میآورد. در مقابل، ویروسهای هپاتیت B و C در صورت ورود به بدن، این احتمال را دارند که به عفونت مزمن تبدیل شوند و در ادامه، عوارض جدیتری برای فرد بههمراه داشته باشند.
علائم و سیر بالینی هپاتیتهای ویروسی
متخصص بیماریهای عفونی بیان کرد: از نظر علائم بالینی، هپاتیتهای ویروسی به دو گروه حاد و مزمن تقسیم میشوند. در مرحله حاد، پس از پایان دوره نهفتگی یا کمون، علائمی مشابه سرماخوردگی بروز میکند؛ از جمله تب، لرز، بدندرد، تهوع، استفراغ و گلودرد. پس از این مرحله، بیمار وارد فاز زردی یا یرقان میشود که با زرد شدن چشمها و پوست همراه است. با پایان این دوره نیز فرد بهبود مییابد.
عطائی ادامه داد: در مورد ویروسهای هپاتیت B، C و D، پس از برطرف شدن علائم حاد، روند بیماری بسته به نوع ویروس متفاوت است. در هپاتیت B، حدود ۹۵ درصد مبتلایان بهطور کامل بهبود پیدا میکنند و مشکل خاصی برای آنان باقی نمیماند، اما حدود پنج درصد ممکن است بهسمت مزمن شدن بیماری پیش بروند. در هپاتیت C نیز حدود ۶۰ درصد بیماران بهبود مییابند و ۴۰ تا ۵۰ درصد دیگر احتمال دارد وارد مرحله مزمن شوند.
وی افزود: زمانی که بیماری وارد فاز مزمن میشود، ممکن است سالها هیچ علامت بالینی نداشته باشد؛ حتی گاهی ۲۰ تا ۲۵ سال طول میکشد تا نشانههای آن آشکار شود. در این مرحله، علائم ناشی از آسیب شدید کبد بروز میکند و اگر بیماری درمان نشود، در نهایت میتواند به سیروز یا سرطان کبد منجر شود.
رئیس مرکز تحقیقات بیماریهای عفونی و گرمسیری اشاره کرد: بر اساس آمار منتشرشده از سوی سازمان جهانی بهداشت تا سال ۲۰۲۴، در سراسر جهان حدود ۲۷۰ میلیون نفر به هپاتیت B مزمن و ۴۷ میلیون نفر به هپاتیت C مزمن مبتلا هستند.
در کشور نیز، بر اساس آمار شبکه هپاتیت ایران در همان سال، حدود دو میلیون نفر مبتلا به هپاتیت B مزمن و بین ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار نفر مبتلا به هپاتیت C مزمن هستند. البته این آمار همواره دستخوش تغییر است؛ زیرا با گذشت زمان، برخی بیماران بهبود مییابند، تعدادی تحت درمان قرار میگیرند و برخی نیز ممکن است فوت کنند. بنابراین، این اعداد بهصورت مستمر دچار نوسان میشوند.
عطائی تصریح کرد: در استان اصفهان نیز برآوردها نشان میدهد که حدود یک تا یکونیم درصد جمعیت بالغ به هپاتیت B مبتلا هستند. شیوع هپاتیت C در استان بهمراتب کمتر است و حدود یکدهم درصد جمعیت را شامل میشود.
وی با اشاره به هدف سازمان جهانی بهداشت برای حذف هپاتیت C تا سال ۲۰۳۰، خاطر نشان کرد: کشور ما نیز متعهد شده است تا سال ۱۴۱۰ این بیماری را در ایران ریشهکن کند. علت این هدفگذاری آن است که هپاتیت C برخلاف هپاتیت B، قابل درمان و ریشهکنی است. داروهای مؤثری برای درمان این بیماری وجود دارد و با استفاده از آنها میتوان ویروس را بهطور کامل از بدن بیمار حذف کرد. در مقابل، هپاتیت B ویژگی متفاوتی دارد و تاکنون درمان قطعی برای حذف کامل ویروس آن یافت نشده است. داروهای موجود بیشتر نقش مهار و کنترل ویروس را بر عهده دارند و اگرچه قادر به ریشهکن کردن بیماری نیستند، اما همین کنترل نیز اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا میتواند روند پیشرفت بیماری را بهمیزان قابل توجهی کند کرده و از بروز عوارضی مانند سیروز یا سرطان کبد جلوگیری کند یا آنها را سالها به تأخیر بیندازد.
راهکارهای کاهش موانع تشخیص و درمان
متخصص بیماریهای عفونی درباره موانع کاهش تشخیص و درمان این بیماری ادامه داد: شعار امسال سازمان جهانی بهداشت «Let's Break It Down» است؛ شعاری که بر کاهش موانع در مسیر کنترل و حذف هپاتیت تأکید دارد. یکی از مهمترین این موانع، کمبود آگاهی عمومی است. بنابراین باید اطلاعرسانی علمی و آموزش جامعه درباره هپاتیت B و C گسترش یابد.
عطائی افزود: مانع دیگر، انگ اجتماعی و ترس از برچسب خوردن به مبتلایان است. این نگرش باید اصلاح شود تا افراد بدون نگرانی برای انجام آزمایش و دریافت خدمات درمانی مراجعه کنند. افزایش دسترسی به خدمات آزمایشگاهی و ارتقای کیفیت تشخیص و درمان از دیگر اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. هرچه این موانع کاهش یابد، امکان کنترل هپاتیت B و ریشهکنی هپاتیت C نیز بیش از پیش فراهم خواهد شد.
وی بیان کرد: در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، مرکزی با عنوان «مرکز بهداشتیدرمانی نواب صفوی» فعالیت میکند که در آن آزمایش هپاتیت C بهصورت رایگان انجام میشود. افرادی که رفتارهای پرخطر داشتهاند، میتوانند برای انجام این آزمایش به این مرکز مراجعه کنند. منظور از رفتار پرخطر، تنها مصرف مکرر مواد مخدر تزریقی نیست؛ حتی اگر فرد فقط یک بار تزریق مشکوک داشته باشد، نه تزریق درمانی، بلکه تزریقی که در آن احتمال رعایت نشدن اصول استریل یا استفاده از وسایل غیریکبارمصرف وجود داشته باشد، توصیه میشود دستکم یک بار آزمایش هپاتیت C را انجام دهد. از سوی دیگر، داروهای مورد نیاز برای درمان هپاتیت B و C نیز در داروخانهها در دسترس است و بیماران میتوانند با تشخیص و تجویز پزشک از این داروها استفاده کرده و از مزایای درمان بهرهمند شوند.
متخصص بیماریهای عفونی اظهار کرد: توصیه ما به عموم مردم این است که از رفتارهای پرخطر پرهیز کنند. پایبندی به اصول اخلاقی و خانوادگی یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از انتقال این بیماریهاست، زیرا روابط جنسی پرخطر و خارج از چارچوب خانواده میتواند احتمال انتقال عفونت را افزایش دهد.
عطائی افزود: نکته مهم دیگر، خودداری از مصرف مواد مخدر، بهویژه استفاده مشترک از سرنگ و سایر وسایل تزریق است. بخش قابل توجهی از موارد هپاتیت C در میان افرادی مشاهده میشود که از سرنگ مشترک استفاده میکنند. بنابراین، با حذف این رفتارها میتوان زنجیره انتقال بیماری را قطع کرد. رعایت اصول بهداشتی در مراکز درمانی، دندانپزشکی، آرایشگاهها و مراکز انجام خالکوبی یا تتو اهمیت زیادی دارد. استفاده از وسایل و تجهیزات کاملاً استریل و یکبارمصرف در این مراکز، نقش مؤثری در جلوگیری از انتقال هپاتیت خواهد داشت.
وی خاطر نشان کرد: از سال ۱۳۷۱ تاکنون، واکسن هپاتیت B برای تمامی نوزادان در سراسر کشور تزریق میشود و همین اقدام موجب کاهش چشمگیر شیوع این بیماری شده است. در گذشته حدود هشت درصد جمعیت بالغ کشور به هپاتیت B مبتلا بودند، اما با اجرای برنامه واکسیناسیون سراسری، این میزان اکنون به کمتر از دو درصد رسیده است. به همین دلیل، واکسیناسیون هپاتیت B اقدامی بسیار مؤثر و ضروری است. این واکسن بهصورت اجباری برای همه نوزادان تزریق میشود و افرادی که در معرض خطر قرار دارند و تاکنون واکسن دریافت نکردهاند نیز باید هرچه سریعتر نسبت به تزریق آن اقدام کنند. این واکسن بهصورت رایگان در اختیار افراد قرار میگیرد و یکی از موفقترین برنامههای پیشگیری در نظام سلامت کشور بهشمار میرود.
دستاوردهای واکسیناسیون و غربالگری در اصفهان
رئیس مرکز تحقیقات بیماریهای عفونی و گرمسیری در پایان اشاره کرد: در فاصله سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۳، طرح غربالگری هپاتیت C در شهر اصفهان اجرا شد. در این طرح، افرادی که حتی یک بار سابقه تزریق مشکوک داشتند، بهصورت رایگان تحت آزمایش هپاتیت C قرار گرفتند و شمار قابل توجهی از مبتلایان شناسایی و تحت درمان قرار گرفتند. البته نمیتوان ادعا کرد که امروز هیچ موردی از هپاتیت C در استان اصفهان وجود ندارد، اما اجرای این برنامه باعث شد آمار ابتلا به شکل قابل توجهی کاهش یابد؛ بهگونهای که اکنون میزان شیوع این بیماری در استان، احتمالاً از میانگین کشوری نیز کمتر است.
انتهای پیام
