به گزارش ایسنا، دکتر شاهین آخوندزاده امروز در وبینار «استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در پژوهش‌های علوم پزشکی؛ کاربردها، ملاحظات اخلاقی و الزامات حقوقی» با اشاره به جایگاه هوش مصنوعی در پژوهش‌های سلامت، گفت: با توجه به شرایط کنونی و پیشرفت‌های چشمگیر هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف علوم پزشکی، استفاده از این فناوری در پژوهش‌های سلامت به یک اصل و ضرورت تبدیل شده است.

وی افزود: هوش مصنوعی تقریبا تمامی مراحل چرخه پژوهش‌های پزشکی و سلامت را متحول کرده است؛ از ایده‌پردازی و طراحی مطالعه گرفته تا تحلیل داده‌ها، کمک به نگارش مقالات علمی و انتشار نتایج پژوهش‌ها.

معاون تحقیقات و فناوری وزیر بهداشت با بیان اینکه هوش مصنوعی فرصت بزرگی برای افزایش سرعت و کیفیت پژوهش‌ها فراهم می‌کند، اظهار کرد: در عین حال، استفاده نادرست از این فناوری می‌تواند به بروز خطاهای علمی، نقض اصول اخلاق پژوهش و حتی ایجاد مشکلات حقوقی منجر شود.

وی با تشریح مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در پژوهش‌های علوم پزشکی، خاطر نشان  کرد: هوش مصنوعی می‌تواند در تولید ایده‌های پژوهشی، مرور متون علمی، طراحی مطالعات، تحلیل داده‌ها، نگارش و ویرایش مقالات، انتخاب مجلات علمی مناسب و همچنین تهیه پاسخ به داوران مقالات نقش مؤثری ایفا کند. علاوه بر آن با بهره‌گیری از فناوری‌های هوش مصنوعی می‌توان داده‌های ارزشمند حوزه سلامت را از داده‌های خام به تحلیل‌های کاربردی و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد تبدیل کرد.

آخوندزاده اضافه کرد: استفاده از ابزارهایی مانند داده‌کاوی (Data Mining)، متن‌کاوی (Text Mining)، تحلیل کلان‌داده‌ها (Big Data) و مدل‌سازی از جمله مهمترین ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای ایجاد ارزش افزوده در نظام سلامت به شمار می‌رود. با وجود تمامی این قابلیت‌ها، در تمام مراحل استفاده از هوش مصنوعی، نظارت انسانی ضروری است و مسئولیت نهایی تصمیم‌گیری و تضمین صحت علمی پژوهش‌ها همچنان بر عهده پژوهشگر خواهد بود.

معاون تحقیقات و فناوری وزیر بهداشت همچنین به کاربردهای تخصصی هوش مصنوعی در حوزه سلامت اشاره کرد و یادآور شد: این فناوری در تحلیل تصاویر رادیولوژی، پاتولوژی و درماتولوژی، پزشکی شخصی‌سازی ‌شده، کشف و طراحی دارو، پیش‌بینی عوارض و پیامدهای بیماران، تحلیل داده‌های ژنومیکس، پروتئومیکس و متابولومیکس، پایش سلامت جمعیت، اپیدمیولوژی، مدل‌سازی شیوع بیماری‌ها و تحلیل داده‌های سلامت عمومی و عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، نقش مهم و رو به‌ رشدی ایفا می‌کند.

آخوندزاده یکی از مهمترین چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش‌های علوم پزشکی را پدیده «توهم‌زایی» (Hallucination) عنوان کرد و گفت: سامانه‌های هوش مصنوعی ممکن است اطلاعات یا حتی منابع علمی غیرواقعی و نادرست تولید کنند و در صورت نبود نظارت پژوهشگر، این موضوع می‌تواند به بروز خطاهای علمی منجر شود.

وی افزود: حفظ حریم خصوصی (Privacy) از دیگر ملاحظات اساسی در بهره‌گیری از هوش مصنوعی است و اطلاعات محرمانه بیماران یا داده‌های حساس سلامت نباید در سامانه‌های عمومی هوش مصنوعی وارد شوند، زیرا حفاظت از محرمانگی اطلاعات بیماران یکی از اصول بنیادین پژوهش‌های علوم پزشکی است.

معاون تحقیقات و فناوری وزیر بهداشت ادامه داد: سوگیری (Bias) نیز از دیگر چالش‌های مهم استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش است. اگر داده‌هایی که برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرند دارای سوگیری باشند، نتایج حاصل از پژوهش نیز می‌تواند سوگیرانه و فاقد دقت لازم باشد.

وی با اشاره به سیاست ناشران و مجلات معتبر علمی جهان در قبال استفاده از هوش مصنوعی، اظهار کرد: امروزه تقریباً تمامی ناشران بزرگ و مجلات معتبر علمی، استفاده از هوش مصنوعی را در فرآیند پژوهش مجاز می‌دانند، اما یک شرط اساسی برای آن در نظر گرفته‌اند و آن، شفافیت در اعلام نحوه استفاده از این فناوری و پذیرش مسئولیت کامل محتوای علمی توسط نویسندگان است.

آخوندزاده تصریح کرد: بنابراین، پرسش امروز این نیست که آیا پژوهشگر از هوش مصنوعی استفاده کرده است یا خیر، بلکه این است که آیا از این فناوری به‌صورت مسئولانه استفاده کرده و نحوه استفاده از آن را به‌طور شفاف اعلام کرده است.

وی در ادامه به رویکرد معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت در زمینه استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش‌های سلامت اشاره کرد و گفت: رویکرد این معاونت، تبعیت از قوانین، دستورالعمل‌ها و بیانیه‌های ملی و بین‌المللی و تأکید بر استفاده آگاهانه، مسئولانه و اخلاق‌مدار از هوش مصنوعی در پژوهش‌های علوم پزشکی است.

معاون تحقیقات و فناوری ویر بهداشت افزود: در این زمینه، ضوابط و مقررات تدوین‌شده از سوی کمیته ملی اخلاق در پژوهش کشور و همچنین دستورالعمل‌های مراجع معتبر بین‌المللی از جمله کمیته بین‌المللی ویراستاران مجلات پزشکی (ICMJE)، کمیته اخلاق در انتشار (COPE) و انجمن جهانی ویراستاران مجلات پزشکی (WAME) مبنای عمل قرار گرفته و در فرآیندهای پژوهشی مورد توجه و اجرا است.

آخوندزاده با تشریح اصول کلی رویکرد معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت در استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش‌های علوم پزشکی، گفت: اصل نخست این است که هوش مصنوعی ابزاری برای کمک به پژوهشگر است، اما تصمیم‌گیری نهایی همواره بر عهده پژوهشگر خواهد بود. تمامی مستندات و محتوای تولید شده با کمک هوش مصنوعی باید از نظر صحت و اعتبار به‌ دقت بررسی و راستی‌ آزمایی شوند و در هنگام استفاده از این فناوری نیز حفاظت از اطلاعات محرمانه، داده‌های حساس و حریم خصوصی افراد باید به‌طور کامل رعایت شود.

معاون تحقیقات و فناوری وزیر بهداشت تاکید کرد: هرگونه استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند انجام پژوهش باید به‌ صورت شفاف، مستند و قابل اظهار اعلام شود و در نهایت، پژوهشگران و نویسندگان در قبال تمامی ابعاد علمی، اخلاقی و حقوقی پژوهش و مقالات خود مسئول و پاسخگو هستند.

وی با اشاره به روند رو به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند انتشار مقالات علمی، اظهار کرد: متاسفانه گاهی مشاهده می‌شود که مقاله توسط هوش مصنوعی نوشته می‌شود، سپس هوش مصنوعی دیگری آن را داوری می‌کند و حتی ممکن است سردبیر نیز از هوش مصنوعی برای تصمیم‌ گیری نهایی یا دست کم غربالگری اولیه و رد سریع مقاله استفاده کند. در نهایت نیز مقاله منتشر می‌شود و خواننده به جای مطالعه کامل آن، از یک سامانه هوش مصنوعی دیگر می‌خواهد مقاله را برای او خلاصه کند.

آخوندزاده با تاکید بر ضرورت استفاده هوشمندانه از این فناوری، خاطر نشان کرد: هوش مصنوعی یک همکار پژوهشی توانمند است، اما هرگز پژوهشگر نیست و مسئولیت علمی، اخلاقی و حقوقی تمامی پژوهش‌های انجام‌شده همواره بر عهده پژوهشگر خواهد بود. پژوهشگران باید از هوش مصنوعی برای تقویت تفکر علمی استفاده کنند، نه اینکه آن را جایگزین تفکر و قضاوت علمی خود قرار دهند. همچنین تمامی محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی باید با دقت راستی‌آزمایی و اعتبارسنجی شود.

معاون تحقیقات و فناوری وزیر بهداشت تاکید کرد: مسئولیت اخلاقی و حقوقی پژوهش در هر شرایطی بر عهده پژوهشگر است و اگرچه هوش مصنوعی می‌تواند فرآیند پژوهش را سریع‌تر و کارآمدتر کند، اما هرگز جایگزین اصول اخلاق در پژوهش و سلامت علمی نخواهد شد. کیفیت پژوهش‌های پزشکی در آینده نه به میزان استفاده از هوش مصنوعی، بلکه به میزان مسئولیت‌پذیری پژوهشگران در استفاده صحیح، آگاهانه و اخلاق‌مدار از این فناوری بستگی خواهد داشت.

انتهای پیام