بر اساس آمارها، نهاوند با تأمین حدود ۷۰ درصد بذر و دانه گشنیز کشور، جایگاهی ویژه در سطح ملی دارد و بهعنوان قطب طلایی تولید گیاهان دارویی ایران شناخته میشود.
با وجود این ظرفیت کمنظیر، نبود سرمایهگذاری، کمبود صنایع بستهبندی و فرآوری، ضعف در توسعه صادرات و بهرهگیری محدود از فناوریهای نوین، همچنان از مهمترین چالشهای پیشروی این شهرستان بهعنوان بزرگترین قطب تولید گیاهان دارویی استان همدان است؛ چالشهایی که در زنجیره تولید و عرضه گشنیز بیش از سایر محصولات خود را نشان میدهد.
نبود زیرساختهای صنایع تبدیلی و فرآوری موجب شده است گشنیزکاران نهاوند و دیگر مناطق استان، بخش قابل توجهی از محصول خود را بهصورت خام و از طریق واسطهها و دلالان به فروش برسانند و سهم اندکی از ارزش افزوده آن نصیبشان شود. از سوی دیگر، نام و هویت گشنیز نهاوند در فرآیند صادرات کمتر دیده میشود؛ بهگونهای که برخی کشورها با خرید فلهای این محصول، پس از فرآوری و بستهبندی، آن را با برند خود روانه بازارهای جهانی میکنند. موضوعی که ضرورت ثبت ملی و جهانی گشنیز نهاوند را بیش از پیش آشکار میسازد.
اکنون این پرسشها مطرح است که وضعیت تولید گشنیز در همدان و بهویژه نهاوند در سالجاری چگونه است؟ ثبت ملی و جهانی این محصول در چه مرحلهای قرار دارد؟ بهرهگیری از فناوریهای نوین، از جمله فروش اینترنتی و بازاریابی دیجیتال، تا چه اندازه به توسعه بازار آن کمک کرده است؟ و مهمترین چالشهای پیشروی تولیدکنندگان چیست؟ ایسنا در گفتوگو با مسئولان و کارشناسان، به بررسی این موضوعات پرداخته است.
پیشبینی برداشت بیش از ۱۳ هزار و ۴۴۶ تُن گشنیز
بهروز فروزانفر، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان از پیشبینی برداشت بیش از ۱۳ هزار و ۴۴۶ تُن گشنیز از سطح مزارع این استان خبر داد و گفت: در سالجاری سطحی افزونبر ۶۱۲۷ هکتار از اراضی کشاورزی استان به کشت گیاه دارویی گشنیز اختصاص دارد که بر اساس پیشبینی از این میزان سطح ۱۳ هزار و ۴۴۶.۵ تن محصول قابل برداشت خواهد بود.
وی میانگین برداشت هر هکتار گشنیز را بیش از دو تُن دانست و خاطرنشان کرد: شهرستان نهاوند با تولید سالانه ۱۳ هزار تُن گشنیز، به عنوان قطب تولید گشنیز کشور بهشمار میرود و ۷۰ درصد گشنیز کشور و ۹۰ درصد گشنیز استان همدان توسط کشاورزان نهاوندی تولید میشود که نشاندهنده جایگاه ویژه این شهرستان در کاشت این محصول است
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به کمآببر و کمهزینه بودن کشت گشنیز، یادآور شد: متأسفانه هویت و نام گشنیز نهاوند در فرایند صادرات آشکار نیست و همین مسئله، ضرورت ثبت ملی و جهانی این محصول را دوچندان میکند که در همین رابطه با توجه به ظرفیت بالای تولید گشنیز در شهرستان نهاوند، ثبت ملی و جهانی این محصول شهرستان نهاوند در نظام میراث کشاورزی جهان(جیاس) در دست پیگیری است.
فروزانفر تصریح کرد: بیشترین پراکنش کشت گشنیز امسال استان در رتبه نخست به شهرستان نهاوند با ۵۶۶۰ هکتار، در رتبه دوم اسدآباد با ۲۸۹ هکتار و در رتبه سوم به تویسرکان با ۱۵۴ هکتار اختصاص دارد.
وی با بیان اینکه هر سال بخش عمدهای از گشنیز بهصورت خامفروشی به کشورهای منطقه، بهویژه پاکستان، صادر میشود، افزود: این در حالی است که با توسعه زیرساختهای فرآوری میتوان ارزش افزوده بالاتری برای این برند مهم ایرانی ایجاد کرد.
فروزانفر با بیان اینکه صنایع تبدیلی مرتبط با گشنیز در استان همدان برای جلوگیری از خام فروشی این محصول با پیگیریها در حال شکلگیری بوده و هنوز در ابتدای راه است و نیاز به توسعه دوچندان دارد، تصریح کرد: در مسیر توسعه صنایع تبدیلی مرتبط با گشنیز استان لازم است با ورود سرمایهگذاران توانمند و ورود فناوریهای بهروز دنیا محصولات متنوع فرآوری شده گشنیز تولید و عرضه شود.
وی ادامه داد: گشنیز تولید شده استان همدان بویژه نهاوند علاوه بر ارسال به سراسر کشور، به علت نداشتن دستگاه و کارخانههای فرآوری مناسب در شهرستان، به شکل خام پس از بوجاری و جداسازی دانههای ریز و ناخالصیها به خارج از کشور بویژه به کشورهای هدف پاکستان و عراق نیز صادرات دارد.
فروزانفر با اشاره به مشکلات گشنیزکاران همدانی، خاطرنشان کرد: نبود رقم تجاری دارویی گشنیز یکی از جمله موارد مشکلات گشنیزکاران همدانی بوده که در این رابطه کشاورزان به دلیل نبود رقم تجاری دارویی این محصول، همه ساله از کودهای بومی به عنوان بذر استفاده میکنند.
وی همچنین عدم ثبات بازار تجاری گشنیز را از دیگر مشکلات گشنیزکاران همدانی دانست و تصریح کرد: قیمت گشنیز تحت تاثیر تورم، صادرات و فعالیت دلالان همواره در تلاطم بوده که این امر موجب دغدغه و مشکلات عدیدهای برای گشنیزکاران میشود.
فروزانفر با اشاره به هزینههای بالای تولید به عنوان یکی دیگر از مشکلات گشنیزکاران همدانی ادامه داد: تاثیر تورم بر قیمت و نرخ نهادههای تولید و عدم امکان کشت و برداشت تمام مکانیزه و نیز لزوم برداشت دو مرحلهای گشنیز نیز از دیگر موارد مشکلات گشنیزکاران همدانی به شمار میرود.
وی با بیان اینکه عدم تکمیل زنجیره ارزش و تولید گشنیز در استان را هم میتوان از دیگر موارد مشکلات گشنیز کاران همدانی برشمرد، اضافه کرد: احداث واحدهایی برای تولید اسانس و عصاره گشنیز از نیازهای اساسی شهرستان نهاوند به دلیل سطح زیر کشت بالای این محصول است که نقش مهمی در جلوگیری از خامفروشی و افزایش بهره اقتصادی کشاورزان خواهد داشت.
وی با اشاره به فعالیت ۳۰ واحد بوجاری گشنیز در شهرستان نهاوند، یادآور شد: اسانس مرغوب گشنیز نهاوند پایه تولید ۲۶۰ نوع عطر و ادکلن در کشورهای اروپایی است.
فروزانفر، فرآوری گشنیز را یکی از محورهای اصلی برنامه توسعه نهاوند برشمرد و گفت: گشنیز نهاوند قابلیت ثبت جهانی دارد و باید فرآوری این محصول در شهرستان انجام شود.
وی بیان اینکه گشنیز یکی از محصولات کمآببر و کمهزینه است که به دو روش بهاره و پاییزه در نهاوند کشت میشود، خاطرنشان کرد: تمامی مراحل کشت این محصول بهصورت مکانیزه انجام و بهطور متوسط در هر هکتار بیش از دو تُن گشنیز برداشت میشود.
فروزانفر با اشاره به ضرورت ایجاد واحدهای عصاره و اسانس گشنیز در استان همدان بویژه در شهرستان نهاوند قطب تولید گشنیز کشور، گفت: بهطور قطع با ایجاد واحدهای صنایع تبدیلی اسانس و عصاره گشنیز در شهرستان نهاوند و استان همدان، ارزش افزوده دو چندانی را با بازاریابی مناسب برای تولیدکنندگان و کشاورزان به همراه خواهد داشت و از خامفروشی آن جلوگیری میشود.
خامفروشی گشنیز یکی از مهمترین مشکلات و دغدغه کشاورزان
نماینده مردم نهاوند در مجلس نیز در این باره به ایسنا گفت: خامفروشی گشنیز یکی از مهمترین مشکلات و دغدغه کشاورزان و گشنیزکاران نهاوندی بوده که در همین رابطه به دلیل نبود صنایع تبدیلی و فرآوری لازم گشنیز، اینمحصول بدون فرآوری به فروش میرسد و عملا ارزش افزوده چندانی را عاید کشاورزان منطقه نمیکند.
علیرضا نثاری تصریح کرد: با فرآوری اینمحصول ضمن ارزش اقتصادی بالا، زمینه صادرات محصولات فرآوری شده گشنیز نهاوند اعم از اسانس، پودر و عصاره گشنیز را با حذف خام فروشی فراهم میکند.
وی با اشاره به ضرورت جذب سرمایهگذار بخش خصوصی برای رونق و تقویت زیرساختهای صنایع تبدیلی و فرآوری و بستهبندی گشنیز و سایر گیاهان دارویی در شهرستان نهاوند، افزود: ظرفیت شهرستان نهاوند تنها به کشت گشنیز منحصر نبوده و با تولید گیاهان دارویی مختلف، این امر این شهرستان را به یکی از قطبهای مهم و استثنایی تولید گیاهان دارویی تبدیل کرده است.
نثاری با اشاره به قابلیت ثبت ملی و جهانی گشنیز ملایر، گفت: با توجه به این ظرفیت مهم ،ثبت ملی و جهانی گشنیز ملایر را با جدیت پیگیر هستیم.
نماینده مردم نهاونددر مجلس با بیان اینکه خرید تضمینی گشنیز امری ضروری برای گشنیزکاران نهاوندی و منطقه میتواند باشد، افزود: با خرید تضمینی گشنیز ضمن حذف واسطهها، کشاورزان با ضریب اطمینان دو چندان نسبت به کشت و تولید این محصول اقدام خواهند داشت.
نثاری گفت: استفاده از فناوریهای نوین مانند فروش اینترنتی و بازاریابی دیجیتال، به گسترش بازار فروش گشنیز نهاوند کمک شایانی میتواند کند که نباید از این امر غافل شد.
به گزارش ایسنا، در حال حاضر سه واحد سورت و بستهبندی گشنیز با مجموع ظرفیت سالانه ۷۰۰۰ تُن در شهرستان نهاوند دارای پروانه بهرهبرداری و فعال هستند و چهار واحد دیگر نیز با ظرفیت سالانه ۸۰۰۰ تُن در دست احداث قرار دارند. با این حال، تکمیل زنجیره ارزش این محصول همچنان نیازمند توسعه صنایع فرآوری، حمایت از صادرات، تقویت بازاریابی داخلی و بینالمللی و بهرهگیری از فناوریهای نوین، از جمله فروش اینترنتی و بازاریابی دیجیتال است.
اگر این زیرساختها بهطور کامل فراهم شود، نهاوند میتواند علاوه بر حفظ جایگاه خود بهعنوان قطب تولید گشنیز کشور، به قطب فرآوری، برندینگ و صادرات این محصول نیز تبدیل شود؛ مسیری که ضمن جلوگیری از خامفروشی، ارزش افزوده بیشتری برای گشنیزکاران استان همدان، بهویژه کشاورزان نهاوندی، ایجاد خواهد کرد.
انتهای پیام
