دکتر سعید پورعلی در یادداشتی که به مناسبت ۱۶ مرداد سالروز تاسیس جهاد دانشگاهی در اختیار ایسنا قرار داده، آورده است: 

جهاددانشگاهی در چهار دهه و نیم فعالیت خود، یکی از مهم‌ترین تجربه‌های موفق جمهوری اسلامی ایران در پیوند دادن دانشگاه با نیازهای واقعی جامعه بوده است. این نهاد از ابتدا با یک مأموریت روشن شکل گرفت؛ اینکه علم و توان تخصصی دانشگاهیان از محدوده کلاس و آزمایشگاه فراتر رود و در خدمت حل مسائل کشور، تقویت فرهنگ عمومی، تربیت نیروی انسانی و پیشبرد اهداف توسعه ملی قرار گیرد. از این منظر، نمی‌توان این نهاد پرافتخار را یک مجموعه آموزشی یا پژوهشی دانست، بلکه باید آن را نهادی مسئله‌محور، نوآور و خدمت‌گرا تلقی کرد که در مقاطع مختلف توانسته است بخشی از نیازهای علمی، فرهنگی، اجتماعی و فناورانه ایران را پاسخ دهد.

مهم‌ترین اثر جهاددانشگاهی، ایجاد و تقویت خودباوری ملی است. این نهاد در شرایطی شکل گرفت که کشور با محدودیت‌های علمی، فناورانه و اقتصادی متعددی مواجه بود و بسیاری از نیازهای تخصصی از خارج تأمین می‌شد. جهاددانشگاهی با تکیه بر نیروهای جوان، دانشمندان داخلی و ظرفیت دانشگاه‌ها نشان داد که می‌توان در حوزه‌های پیچیده و راهبردی، مسیر پیشرفت را با اتکا به توان ملی طی کرد. دستاوردهای این نهاد در درمان ناباروری، سلول‌های بنیادی، پزشکی بازساختی، بانک خون بند ناف، فناوری‌های زیستی، کشاورزی، تجهیزات فنی و مهندسی و آموزش‌های تخصصی، نشانه‌هایی روشن از توانایی ملت ایران برای تولید دانش، فناوری و راه‌حل‌های بومی به شمار می‌روند.

خودباوری زمانی در جامعه شکل می‌گیرد که مردم و نخبگان، توانایی‌های خود را در عرصه عمل مشاهده کنند. جهاددانشگاهی با تبدیل ایده به محصول، پژوهش به خدمت و دانش به راه‌حل، این امکان را فراهم کرده است که اعتماد عمومی به توان متخصصان ایرانی افزایش یابد. هنگامی که یک خانواده ایرانی از خدمات درمانی پیشرفته بهره‌مند می‌شود، هنگامی که یک صنعت داخلی از راه‌حل فنی تولیدشده توسط پژوهشگران کشور استفاده می‌کند، یا هنگامی که جوانی از طریق آموزش مهارتی وارد بازار کار می‌شود، علم از یک مفهوم انتزاعی به تجربه‌ای ملموس و اجتماعی تبدیل می‌شود. این تجربه‌های عینی، پایه‌های اعتماد به نفس ملی و امید به آینده را تقویت می‌کنند.

یکی از ویژگی‌های برجسته جهاددانشگاهی، اعتماد به جوانان و فراهم کردن میدان برای بروز استعدادهای آنان است. بخش قابل توجهی از دستاوردهای این نهاد حاصل فعالیت پژوهشگران، متخصصان و مدیرانی بوده است که در سال‌های جوانی فرصت تجربه، ابتکار و مسئولیت‌پذیری پیدا کرده‌اند. جهاددانشگاهی به جوانان نشان داده است که آنان مصرف‌کننده دانش تولیدشده در جهان نیستند، بلکه می‌توانند تولیدکننده علم و صاحب فناوری باشند. مسابقات مناظره دانشجویی، فعالیت‌های فرهنگی، آموزش‌های تخصصی، طرح‌های پژوهشی و برنامه‌های توانمندسازی، زمینه مشارکت فکری و اجتماعی نسل جوان را فراهم می‌کند و به آنان اعتماد به نفس می‌دهد تا مسائل کشور را مسئله خود بدانند و برای آن راه‌حل ارائه کنند.

در این میان، حمایت‌ها و تأکیدات رهبرشهید انقلاب بر علم، فناوری، جوانان، اقتصاد دانش‌بنیان و تقویت توان داخلی، برای بالندگی نهادهایی مانند جهاددانشگاهی اهمیت بنیادین داشته است. این حمایت‌ها، مسیر حرکت علمی کشور را از وابستگی به خوداتکایی هدایت کرده و بر ضرورت تبدیل علم به قدرت، ثروت و خدمت عمومی تأکید داشته است. جهاددانشگاهی نیز در همین چارچوب، تلاش کرده است دانش را از مرحله تولید نظری عبور دهد و به عرصه نیازهای واقعی مردم و دستگاه‌های اجرایی وارد کند. بنابراین، حمایت از جهاددانشگاهی را باید بخشی از راهبرد کلان جمهوری اسلامی برای تقویت استقلال علمی، فناوری و اقتصادی ایران دانست؛ استقلالی که نه به معنای انزوا، بلکه به معنای برخورداری از توان تصمیم‌گیری، تولید و حل مسئله بر پایه ظرفیت‌های داخلی است.

درک این دستاوردهایی بزرگ بدون فهم جوهره اصای جهاددانشگاهی امکان پذیر نیست. با پیروزی انقلاب اسلامی  جهاددانشگاهی مثابه یک ایده و جریانِ پیشران ظهور کرد.این نهاد کارآمدی خود را در پیوند زدن میان آرمان‌های بلند انقلاب و نیازهای ملموس جامعه تعریف کرد. این پیوند برگرفته شده از باوری است که درون جهاددانشگاهی برگرفته شده از مفهوم محوری جهاد است. مفهوم جهاد در فرهنگ قرآنی و سنت نبوی، فراتر از معانی محدودِ تقابل سخت و نظامی، به معنای به‌کارگیری تمام توان، ظرفیت و اراده برای عبور از موانع و رسیدن به حقیقت است؛ مفهومی که در ساحتِ مدیریت علمی و فرهنگی این نهاد، به معنایِ جهادِ اصغر در عالمِ خارج برای گره‌گشایی از مشکلات مردم و جهادِ اکبر در درون برای تزکیه و اخلاصِ نیت تعریف می‌شود. تداوم و بالندگی جهاددانشگاهی در طول چهار دهه گذشته، بیش از هر چیز مدیونِ پیوندِ ناگسستنیِ این معنویتِ درونی با دستاوردهایِ فناورانه و کاربردیِ بیرونی است؛ همان الگویی که رهبر شهیدحکیم انقلاب در دیدارهای خود و به‌ویژه در توصیفِ شخصیت‌هایی همچون زنده‌یاد دکتر کاظمی آشتیانی و نهادِ موفقی چون رویان ترسیم فرمودند؛ الگویی که در آن علم، ایمان و تلاش در کنار هم، امرِ محال را به امری زمینی و محقق‌یافته تبدیل می‌کند.

این الگوی مدیریتی که متکی بر ایمان و باورِ عمیق به توانمندیِ درونی است، اصلی‌ترین منبع برای تولید خودباوری ملی در درون این نهاد محسوب می‌شود. در جهانِ کنونی که استقلالِ کشورها بیش از هر زمان دیگری با مرزهای دانش و فناوری گره خورده است، جهاددانشگاهی با تکیه بر دانش بومی و سرمایه انسانی داخلی، عملاً در حالِ ساختِ زیربنایِ استقلالِ پایدارِ ایران است. وقتی نهادی بتواند در حوزه‌های پیچیده‌ای همچون درمان ناباروری، سلول‌های بنیادی، پزشکی بازساختی و فناوری‌های زیستی به مرزهای دانش جهانی برسد و راهکار تولید کند، در واقع در حالِ شکستنِ حصارِ وابستگی است.این دستاوردها حاملِ پیامی استراتژیک برای جامعه و نسل جوان هستند؛ پیامی مبنی بر اینکه ما می‌توانیم و این باور، کلیدِ اصلیِ عبور از گردنه‌های سختِ تحریم و محدودیت است. اعتماد به جوانان که همواره مورد تأکید معمار کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی (ره) و رهبرحکیم و شهیدامام خامنه ای (ره) بوده، در جهاددانشگاهی از یک شعارِ سیاسی به یک دستورالعملِ اجرایی تبدیل شده است. اعتماد به نیروی انسانیِ جوان و سپردنِ عرصه‌های دشوارِ پژوهشی و اجرایی به آنان، نه تنها باعث تولیدِ فناوری می‌شود، بلکه نسلی از مدیرانِ ترازِ انقلاب را تربیت می‌کند که دارای محکم‌ترین انضباطِ جهادی، قانون‌مداری و روحیهِ انقلابی هستند؛ مدیرانی که می‌دانند انقلابی‌گری به معنایِ بی‌نظمی نیست، بلکه به معنایِ انضباطِ دقیق، قانون‌مندی و سرسختی در راهِ رسیدن به اهدافِ الهی و ملی است. مدیرانی که برای حفظ استقلال کشور در برابر دشمنان عنود امریکایی – صهیونی سنگر جهاد علمی و فرهنگ جهادی را پاس می دارند و هرروز در گسستن وابستگی و ریشه دار کردن استقلال ملی در حال جهد و جهاد اند.

اهمیت این رویکرد یعنی تلاش جهادی برای تقویت استقلال ملی و قطع وابستگی با اتکاء به علم، دانش کاربردی و جوانان با روحیه جهادی ، برای استان لرستان دوچندان است. لرستان از ظرفیت‌های متنوع طبیعی، انسانی، فرهنگی و جغرافیایی برخوردار است، اما هم‌زمان با مسائل مهمی مانند بیکاری جوانان، مهاجرت، پایین بودن بهره‌وری کشاورزی، ضعف صنایع تبدیلی، کم‌آبی، آسیب‌های اجتماعی، محدودیت فرصت‌های شغلی، توسعه‌نیافتگی برخی زیرساخت‌ها و استفاده ناکافی از ظرفیت گردشگری مواجه است. جهاددانشگاهی می‌تواند در این شرایط، به‌عنوان بازوی علمی و اجرایی مدیریت استان، از طریق شناخت دقیق مسائل و طراحی راه‌حل‌های بومی، نقش مؤثری در مسیر توسعه لرستان ایفا کند.

نخستین گام در این مسیر، تدوین نقشه مشترک مسائل استان با مشارکت استانداری، جهاددانشگاهی، دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و نخبگان محلی است. مسائل استان باید از سطح کلی‌گویی خارج شوند و در قالب طرح‌های مشخص، دارای زمان‌بندی، اعتبار، دستگاه مسئول و شاخص ارزیابی تعریف شوند. جهاددانشگاهی می‌تواند مسئولیت مطالعات پایه، نیازسنجی، طراحی مدل اجرایی و ارزیابی نتایج این طرح‌ها را بر عهده گیرد. این همکاری باید از تفاهم‌نامه‌های تشریفاتی فراتر رود و به قراردادهای روشن و خروجی‌محور تبدیل شود.

در حوزه اشتغال، ظرفیت جهاددانشگاهی باید با مزیت‌های اقتصادی لرستان پیوند بخورد. آموزش‌های مهارتی در زمینه کشاورزی دانش‌بنیان، دامپروری نوین، صنایع تبدیلی، گیاهان دارویی، گردشگری طبیعی و تاریخی، صنایع دستی، فناوری اطلاعات و کسب‌وکارهای خرد و خانگی، زمانی اثربخش خواهد بود که به بازار، تسهیلات، مشاوره، زنجیره تأمین و کارفرمای مشخص متصل شود. آموزش بدون اتصال به فرصت واقعی اشتغال، پاسخ کامل به مسئله بیکاری نیست. جهاددانشگاهی می‌تواند در این زمینه از مرحله شناسایی استعداد تا آموزش، مشاوره، تأمین مالی و اتصال به بازار، یک زنجیره کامل ایجاد کند.

در حوزه اجتماعی نیز استفاده از ظرفیت ایسپا و مراکز مطالعاتی جهاددانشگاهی اهمیت زیادی دارد. سیاست‌گذاری در زمینه آسیب‌های اجتماعی، سرمایه اجتماعی، مهاجرت، جوانی جمعیت، اعتماد عمومی و مشارکت مردم، باید بر مبنای داده‌های معتبر و شناخت دقیق از شرایط هر شهرستان انجام شود. مطالعات میدانی و افکارسنجی علمی می‌تواند به مدیران استان کمک کند تا به جای تصمیم‌گیری بر اساس برداشت‌های کلی، سیاست‌هایی متناسب با واقعیت‌های اجتماعی لرستان طراحی کنند.

جهاددانشگاهی همچنین می‌تواند در حوزه سلامت خانواده، درمان ناباروری، آموزش‌های پیشگیرانه، سلامت روان، توانمندسازی زنان و حمایت از جوانی جمعیت نقش‌آفرین باشد. توسعه این خدمات در استان، افزون بر آثار مستقیم درمانی، پیامدهای مهمی برای تقویت امید اجتماعی و تحکیم بنیان خانواده خواهد داشت. در حوزه محیط‌زیست، منابع آب و کشاورزی نیز پژوهش‌های کاربردی این نهاد می‌تواند به افزایش بهره‌وری، کاهش اتلاف منابع و استفاده از روش‌های نوین کمک کند.

در نهایت، جهاددانشگاهی برای لرستان نماد یک رویکرد مدیریتی است؛ رویکردی که به جای پذیرش منفعلانه مشکلات، برای هر مسئله به دنبال راه‌حل علمی، بومی، کم‌هزینه و قابل اجراست. اگر میان این نهاد و مدیریت استان، یک سازوکار دائمی برای مسئله‌یابی، مأموریت‌سپاری، تأمین منابع و ارزیابی عملکرد ایجاد شود، جهاددانشگاهی می‌تواند در افزایش بهره‌وری، ایجاد اشتغال، تقویت سرمایه اجتماعی و ارتقای امید عمومی نقش مؤثری داشته باشد. آینده ایران و لرستان به میزان اعتماد ما به دانش بومی و جوانان وابسته است و جهاددانشگاهی یکی از روشن‌ترین بسترهای تبدیل این اعتماد به رفتار عملی و خدمت اجتماعی است.

انتهای پیام