به گزارش ایسنا، حسین افشین در نشست خبری امروز با اصحاب رسانه در تشریح جایگاه رسانه در تحول سیاست علم و فناوری کشور و مسیر حرکت ایران به سمت «قدرتبنیان» شدن، اظهار کرد: در پارادایم قدرتبنیان، علم منبع شناخت، فناوری منبع قابلیت و رسانه منبع معنا، اعتماد و مشروعیت اجتماعی این قابلیتها است. از این منظر، رسانه بخشی از اکوسیستم قدرت محسوب میشود و نمیتوان نقش آن را صرفاً به انتشار اخبار و بازتاب رویدادهای علمی و فناورانه محدود کرد.
وی با اشاره به تغییرات ایجادشده در نقش رسانه در عصر دانشبنیان و فناوریبنیان افزود: در ابتدا رسانه بیشتر در جایگاه انتشار و ترویج دانش قرار داشت و در ادامه با معرفی نوآوریها، شرکتهای فناور و محصولات جدید، به یکی از ارکان شکلدهنده قدرت و بازیگری فعال در اکوسیستم فناوری تبدیل شد.
افشین ادامه داد: در جهان شبکهای، قدرت تنها از طریق منابع مادی تولید نمیشود، بلکه تولید معنا، شکلدهی به روایت، ایجاد اعتماد و جهتدهی به افکار عمومی نیز در شکلگیری قدرت نقش دارد. بنابراین، رسانه میتواند بهعنوان یکی از ارکان این فرآیند، در شکلدهی به تصویر جامعه از علم، فناوری و آینده کشور اثرگذار باشد.
رسانه؛ فراتر از انتشار خبر
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر اینکه رسانه نباید صرفاً بهعنوان ناظر تحولات فناوری دیده شود، اظهار کرد: رسانه نهادی است که به فناوری معنا میدهد، درباره آن روایت میسازد و در نهایت میتواند در شکلگیری پذیرش یا عدم پذیرش اجتماعی فناوری نقش داشته باشد.
وی گفت: اگر فناوری ابزاری برای شکلدهی به نظمهای اقتصادی، اجتماعی و ژئوپلیتیکی باشد، رسانه نهادی است که این نظمها را در عرصه عمومی معنا، تفسیر و مشروعیت میبخشد.
افشین افزود: در چنین شرایطی، رسانه از جایگاه یک انتقالدهنده صرف اطلاعات فراتر میرود و به یکی از بازیگران مؤثر در فرآیند توسعه علم و فناوری تبدیل میشود؛ زیرا نحوه روایت فناوری، چگونگی تبیین آثار آن و ایجاد گفتوگو میان جامعه و نظام علمی میتواند بر میزان اعتماد و پذیرش عمومی نسبت به فناوریها تأثیر بگذارد.
پنج کارکرد راهبردی رسانه در زیستبوم علم و فناوری
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به کارکردهای راهبردی رسانه در این حوزه اظهار کرد: رسانه علاوه بر انتشار اخبار، پنج کارکرد مهم شامل نظارت و مطالبهگری، تولید اعتماد عمومی، شبکهسازی نهادی، ارتقای سواد علم و فناوری و روایتسازی آینده را بر عهده دارد.
وی توضیح داد: رسانه از طریق روایتسازی آینده میتواند افق فناوری و توسعه ملی را ترسیم و فناوری را به بخشی از روایت پیشرفت کشور تبدیل کند.
افشین ادامه داد: یکی دیگر از کارکردهای مهم رسانه، کاهش فاصله میان دانش تخصصی و جامعه است. مفاهیم علمی و فناورانه در بسیاری از موارد پیچیده هستند و رسانه میتواند با تبیین و سادهسازی این مفاهیم، زمینه درک بهتر آنها از سوی جامعه را فراهم کند.
وی با اشاره به اهمیت سرمایه اجتماعی علم گفت: تقویت سرمایه اجتماعی علم و افزایش اعتماد عمومی از دیگر نقشهای مهم رسانه است. جامعه زمانی میتواند با تحولات فناورانه همراه شود که نسبت به مسیر توسعه علم و فناوری، آگاهی و اعتماد داشته باشد.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین «ارزیابی سیاستها و مطالبه پاسخگویی» را از دیگر نقشهای رسانه دانست و افزود: رسانه میتواند از طریق نظارت و مطالبهگری، کیفیت حکمرانی علم و فناوری را ارتقاء دهد.
رسانه؛ حلقه اتصال دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه
افشین با اشاره به نقش رسانه در ایجاد ارتباط میان بازیگران مختلف زیستبوم علم و فناوری گفت: رسانه میتواند ارتباط میان دانشگاه، صنعت، دولت، سرمایهگذاران و جامعه را تسهیل کند و از این طریق به شبکهسازی نهادی در اکوسیستم فناوری کمک کند.
وی افزود: رسانه حلقه اتصال میان نظام علم، نظام سیاست و جامعه است و بدون این ارتباط، حکمرانی مؤثر فناوری و شکلگیری قدرت فناورانه پایدار امکانپذیر نخواهد بود.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: حکمرانی فناوری تنها با قانونگذاری، سرمایهگذاری یا توسعه زیرساخت محقق نمیشود، بلکه مجموعهای از سازوکارهاست که مشخص میکند چه فناوریهایی توسعه پیدا کنند، منابع چگونه تخصیص یابند، منافع و مخاطرات چگونه مدیریت شوند و جامعه چگونه در این فرآیند مشارکت کند.
وی تصریح کرد: فناوری زمانی به یک قابلیت ملی تبدیل میشود که جامعه نسبت به آن از آگاهی، اعتماد، مشارکت و مسئولیتپذیری برخوردار باشد و رسانه در شکلگیری این عناصر نقش مهمی دارد.
آگاهی و اعتماد؛ پیششرط تبدیل فناوری به قابلیت ملی
افشین با تأکید بر اهمیت اعتماد عمومی در مسیر توسعه فناوری اظهار کرد: صرف تولید یک فناوری یا دستیابی به یک قابلیت فناورانه برای تبدیل آن به قدرت ملی کافی نیست، بلکه جامعه باید نسبت به آن آگاهی داشته باشد، به آن اعتماد کند و امکان مشارکت و پذیرش مسئولانه آن را پیدا کند.
وی افزود: رسانه با ایجاد گفتوگوی عمومی درباره علم و فناوری، میتواند به شکلگیری این فرآیند کمک کند و زمینه ارتباط مؤثرتر میان جامعه و نظام علمی و فناورانه را فراهم سازد.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: رسانه در این چارچوب باید بتواند مفاهیم تخصصی را برای جامعه قابل فهم کند، درباره آینده فناوری گفتوگو ایجاد کند و زمینه مشارکت اجتماعی در فرآیندهای فناورانه را افزایش دهد.
رسانه؛ زیرساخت نرم قدرت فناورانه
افشین در ادامه رسانه را «زیرساخت نرم قدرت فناورانه» توصیف کرد و گفت: قدرت فناورانه تنها بر پایه آزمایشگاه، سرمایه و صنعت شکل نمیگیرد.
وی توضیح داد: اگر دانشگاه دانش تولید میکند، صنعت فناوری را توسعه میدهد و دولت جهتگیری راهبردی را تنظیم میکند، رسانه با تولید معنا، اعتماد، روایت و گفتوگوی عمومی، مشروعیت، هماهنگی اجتماعی و قدرت نرم فناوری را شکل میدهد.
وی افزود: رسانه در این فرآیند میتواند فرهنگ نوآوری را شکل دهد، آینده مشترک را روایت کند، سرمایه اجتماعی علم را تقویت کند و اعتماد عمومی را افزایش دهد.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: رسانه همچنین در بازنمایی تصویر ملی و بینالمللی از توان علمی کشور نقش دارد و میتواند مشارکت اجتماعی را در فرآیندهای علمی و فناورانه تسهیل کند.
گذار از دانشبنیان به فناوریبنیان و قدرتبنیان
افشین با اشاره به تحول منطق علم و فناوری از «دانشبنیان» به «فناوریبنیان» و سپس «قدرتبنیان» گفت: در رویکرد دانشبنیان، محور اصلی تولید دانش و شناخت است؛ در رویکرد فناوریبنیان، دانش به نوآوری و محصول، صنعت و بازار تبدیل میشود و در رویکرد قدرتبنیان، هدف ساخت قابلیتهای راهبردی و شکلدهی آینده است.
وی افزود: در این مسیر، نهادهای درگیر نیز گستردهتر میشوند؛ بهگونهای که در کنار دانشگاه و زیستبوم نوآوری، دانشگاه، صنعت، دولت، رسانه و جامعه در شکلگیری قدرت ملی نقش پیدا میکنند.
معاون علمی رئیسجمهور اظهار کرد: خروجی رویکرد قدرتبنیان، تنها مقاله، پژوهش، سرمایه انسانی، محصول یا بازار نیست، بلکه زیرساخت، پلتفرم، استاندارد، شبکه و در نهایت قدرت ملی است.
رسانه؛ تبدیلکننده دانش به اعتماد و فناوری به پذیرش اجتماعی
افشین در جمعبندی این رویکرد گفت: رسانه، نهاد تولید معنا در اکوسیستم دانشبنیان است؛ نهادی که دانش را به اعتماد، فناوری را به پذیرش اجتماعی و نوآوری را به قدرت و قابلیت ملی تبدیل میکند.
وی تأکید کرد: بر این اساس، رسانه نه یک عنصر جانبی در زیستبوم علم و فناوری، بلکه بخشی از ساختار قدرتبنیان محسوب میشود و نقش آن در ایجاد اعتماد، شکلدهی روایت آینده، ارتقای سواد علمی و فناورانه، تسهیل گفتوگو میان بازیگران و افزایش مشارکت اجتماعی باید مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام
