چهارمحال و بختیاری استانی است که طبیعت خشن و در عین حال زیبای آن، در کنار ظرفیتهای ارزشمندش، همواره با خطرات طبیعی نیز همراه بوده است، قرار گرفتن بخش قابل توجهی از مناطق روستایی در پهنههای کوهستانی، وجود رودخانهها و مسیلهای متعدد، شیبهای تند، درهها و مناطق مستعد رانش زمین، در کنار قرار گرفتن استان در پهنههای لرزهخیز، سبب شده است که بخشهایی از جمعیت روستایی استان در برابر حوادثی همچون سیل، زلزله و رانش زمین آسیبپذیر باشند.
هر بار که بارشهای شدید در چهارمحال و بختیاری رخ میدهد، دوباره نام روستاهایی بر سر زبانها میافتد که خانهها و اراضی آنها در حریم رودخانهها، مسیر مسیلها یا مناطق پرخطر قرار گرفته است، سیلاب میتواند در کوتاهترین زمان راههای ارتباطی را قطع کند، پلها و زیرساختهای روستایی را از بین ببرد، به واحدهای مسکونی و اراضی کشاورزی خسارت وارد کند و زندگی خانوادههایی را که سالها در یک منطقه سکونت داشتهاند با بحران مواجه سازد، از سوی دیگر، زلزله نیز خطری است که بدون هشدار قبلی رخ میدهد و در صورت وجود ساختمانهای کم دوام و بافتهای فرسوده، میتواند خسارتهای جبرانناپذیری بر جای بگذارد.
واقعیت این است که در مدیریت بحران، نباید پیشگیری را به بعد از وقوع حادثه موکول کرد، تجربه بسیاری از حوادث طبیعی نشان داده است که هزینه پیشگیری و کاهش خطر، به مراتب کمتر از هزینه بازسازی پس از حادثه است، اما مهمتر از خسارتهای مالی، مسئله حفظ جان انسانهاست. وقتی یک روستا در نقطهای قرار دارد که کارشناسان آن را پرخطر تشخیص دادهاند، نمیتوان تا وقوع حادثه منتظر ماند و سپس برای جبران خسارت وارد عمل شد.
ساماندهی روستاهای در معرض خطر، صرفاً به معنای جابجایی یک روستا از نقطهای به نقطه دیگر نیست، بلکه مجموعهای از اقدامات از جمله شناسایی دقیق پهنههای پرخطر، تهیه نقشه خطر، جلوگیری از ساختوساز در حریم رودخانهها و مسیلها، مقاومسازی واحدهای مسکونی، اصلاح شبکه معابر و زیرساختها، ایجاد مسیرهای دسترسی ایمن و در موارد ضروری، جابهجایی و اسکان مجدد روستاهای واقع در مناطق غیرقابل سکونت را شامل میشود.
در این میان، ساماندهی روستاهای پرخطر باید با نگاه اجتماعی و اقتصادی نیز دنبال شود، بسیاری از روستاییان زندگی و معیشت خود را به زمینهای کشاورزی، دامداری، باغها و منابع طبیعی محل سکونتشان گره زدهاند و طبیعی است که جابجایی برای آنان تصمیمی ساده و بدون هزینه اجتماعی نباشد. بنابراین هرگونه طرح انتقال یا ساماندهی باید با مشارکت مردم، تأمین زیرساختهای لازم، ایجاد شرایط مناسب برای ادامه فعالیتهای اقتصادی و حفظ پیوندهای اجتماعی روستاییان انجام شود تا طرحهای ایمنسازی، خود به عاملی برای مهاجرت اجباری و خالی شدن روستاها از جمعیت تبدیل نشود.
از سوی دیگر، توسعه کالبدی روستاها بدون توجه جدی به مخاطرات طبیعی میتواند در آینده هزینههای بیشتری را به استان تحمیل کند. اگر امروز ساختوساز در یک پهنه پرخطر متوقف نشود، فردا ممکن است همین واحدهای مسکونی به کانون بحران تبدیل شوند. به همین دلیل، اجرای دقیق طرحهای هادی روستایی، بازنگری در محدوده روستاهای پرخطر و هماهنگی میان دستگاههای متولی، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
چهارمحالوبختیاری برای کاهش آسیبپذیری در برابر حوادث طبیعی، نیازمند نگاهی پیشگیرانه و بلندمدت است، نگاهی که در آن، روستاهای در معرض خطر پیش از آنکه قربانی یک سیلاب یا زلزله شوند، شناسایی و برای آینده آنها تصمیمگیری شود، نمیتوان زمان وقوع حادثه را زمان تصمیمگیری دانست، تصمیم درست باید پیش از بحران گرفته شود، زمانیکه هنوز فرصت برای نجات جان انسانها، کاهش خسارتها و ساختن آیندهای ایمنتر وجود دارد.
امروز ساماندهی روستاهای در معرض خطر در چهارمحال و بختیاری دیگر یک موضوع صرفاً عمرانی یا اداری نیست، بلکه مسئلهای مستقیم با امنیت جانی مردم، حفظ سرمایههای روستایی، جلوگیری از مهاجرت، تداوم تولید و تابآوری استان در برابر حوادث طبیعی است، اگر قرار است سیلاب و زلزله به بخشی از واقعیت جغرافیایی استان تبدیل شده باشد، باید مدیریت خطر نیز به بخشی جداییناپذیر از برنامه توسعه روستایی تبدیل شود، زیرا در برابر حادثه، آنچه میزان خسارت را تعیین میکند، تنها شدت حادثه نیست، بلکه میزان آمادگی و میزان آسیبپذیری جامعه نیز هست.
حدود حدود ۶۳ درصد منازل روستایی در چهارمحال و بختیاری مقاومسازی شدهاند
مهدی مرادی، معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن چهارمحال و بختیاری، در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: در سنوات گذشته حدود ۴۷ روستای غیرمقاوم در استان شناسایی شد و پس از آن، از طریق استانداری و مدیریت بحران، برنامهای برای تأمین اعتبار مورد نیاز این روستاها از محل منابع دولتی طراحی شد تا مطالعات و بازنگریهای لازم با توجه به تغییرات اقلیمی انجام شود.
وی افزود: این روستاها در سالهای گذشته بهصورت خاص مورد مطالعه قرار نگرفته بودند و عمدتاً بازدیدهای بصری از روستاها انجام و نقاط در معرض خطر شناسایی شده بود، اما پس از تأمین اعتبار، مطالعات و بازنگریهای لازم در سه محور امکانسنجی، مکانیابی و تهیه طرح، اعم از جابجایی یا درجاسازی، انجام شد.
مرادی ادامه داد: در مرحله امکانسنجی، کلیت روستا مورد مطالعه قرار میگیرد و خواستههای مردم از طریق پرسشنامه جمعآوری میشود، پس از آن، در جلسه کارشناسی درباره درجاسازی یا جابهجایی روستا تصمیمگیری انچام میپذیرد.
وی با بیان اینکه در صورت تصمیم به درجاسازی، مطالعات ژئوفیزیک انجام و پایدارسازی بستر در دستور کار قرار میگیرد، گفت: بخش قابل توجهی از این روستاها در محل فعلی خود درجاسازی شدند، در خصوص روستاهایی که نیاز به جابجایی داشتند نیز مطالعات لازم انجام شد و موضوعاتی مانند نزدیکی به محل فعلی، همجواری و مسائل اجتماعی و قومی برای انتخاب محل جدید مورد توجه قرار گرفت.
معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: به جز حدود ۱۰ روستا، سایر روستاهای شناساییشده درجاسازی شدند و برای آنها تمهیداتی از جمله هدایت آبهای سطحی، احداث دیوار حائل و اصلاح و بهسازی معابر براساس طرحهای مطالعاتی در نظر گرفته شد.
وی با اشاره به اهمیت کیفیت ساخت و ساز در این روستاها بیان کرد: بخش دیگری از موضوع به نوع ساختوساز، کیفیت طراحی و اجرای ساختمانها و مقاومسازی واحدهای غیرمقاوم موجود در روستاها مربوط میشود.
مرادی گفت: دولت در این زمینه دو برنامه دارد، یکی برنامه سالانه مقاومسازی ۲۰۰ هزار واحد مسکونی روستایی در سطح کشور است که امسال برای آن تسهیلات ۵۰۰ میلیون تومانی با نرخ سود ۵ درصد و بازپرداخت ۲۰ ساله در نظر گرفته شده است، بخش دیگر نیز تسهیلاتی است که از محل منابع مدیریت بحران به روستاهای مربوط اختصاص مییابد و میزان آن در شهر و روستا متفاوت است، تسهیلات مدیریت بحران بیشتر برای روستاهایی در نظر گرفته میشود که نیازمند جابهجایی هستند.
وی افزود: در حال حاضر جابهجایی روستاهای محمودآباد و کچوز در دست اجراست، اما این فرآیند با چالشهای اجتماعی، معیشتی و قومی مواجه است که باید در روند جابهجایی مورد توجه قرار گیرد.
معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن چهارمحال و بختیاری با اشاره به روستاهای درجاسازی شده در استان، اظهار کرد: در این روستاها، به دلیل وجود زمین و مالکیت مردم، افراد میتوانند با دریافت پروانه ساخت و انجام استعلامهای لازم از طریق بنیاد مسکن و دهیاری، از نقشههای طراحیشده استفاده کرده و با نظارت نظام فنی روستایی، نسبت به مقاومسازی واحد مسکونی خود اقدام کنند، تسهیلات کمبهره نیز برای این منظور در اختیار متقاضیان قرار میگیرد.
مرادی گفت: در سطح چهارمحال و بختیاری حدود ۱۸۰ روستای در معرض خطر وجود داشت که به جز ۴۷ روستا، سایر آنها تعیین تکلیف شدهاند، همچنین حدود ۵۷ روستا تحت عنوان شهرکها اسکان داده شدهاند که از جمله آنها میتوان به شهرک امام حسین و شهرک شیاسی اشاره کرد و در این نقاط جمعیت قابل توجهی اسکان یافتهاند.
وی در خصوص بهسازی واحدهای مسکونی روستایی نیز توضیح داد: در این طرح، واحدهای غیرمقاوم موجود در روستاها از طریق دهیاران شناسایی و سهمیه لازم از طریق بخشداران تأمین میشود تا مردم بتوانند نسبت به بهسازی واحدهای مسکونی خود اقدام کنند، این موضوع دو نتیجه مهم دارد، نخست اینکه جدارهسازی و معابر روستاها براساس طرح هادی ساماندهی میشود و خطر ریزش واحدهای غیرمقاوم و دیوارها کاهش مییابد، از سوی دیگر، اجرای این طرح موجب گردش مالی در شهرستانها و ایجاد اشتغال پایدار خواهد شد.
وی با بیان اینکه یکی چالشهای اجرای طرح مقاومسازی منازل را کاهش استقبال مردم در یکسال اخیر عنوان کرد و گفت: هزینه تمام شده ساخت واحدهای مسکونی در روستاها و همچنین هزینه تأمین و تملک زمین همخوانی ندارد و همین موضوع باعث شده استقبال از طرح کاهش پیدا کند.
معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن چهارمحال و بختیاری در پایان خاطرنشان کرد: در حال حاضر بالغ بر ۸۳ هزار واحد مسکونی روستایی در استان وجود دارد که حدود ۶۳ درصد آنها مقاومسازی شدهاند و مابقی بهعنوان واحدهای غیرمقاوم شناخته میشوند که بخشی از آنها در روستاهای در معرض خطر و بخشی نیز در سایر روستاها قرار دارند.
تذکرات لازم برای انجام اقدامات پیشگیرانه به دستگاههای مربوطه داده شده است
کیانوش نادری، مدیرکل مدیریت بحران چهارمحال و بختیاری، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به وضعیت روستاهای در معرض خطر در استان، اظهار کرد: در این زمینه سیاستگذاریهای لازم در حال انجام است، واحدهای مسکونی موجود در این مناطق متولیان مشخصی دارند، برخی واحدها شخصی هستند، برخی تحت پوشش بنیاد مسکن قرار دارند و برخی نیز زیر نظر دهیاریها و بخشداریها هستند.
وی با اشاره به تمهیدات لازم برای ساماندهی مناطق در معرض خطر در چهارمحال و بختیاری، افزود: این موضوعات در جلسات ستاد مدیریت بحران استان مورد تأکید و یادآوری قرار میگیرد و باتوجه به پیشبینی بارندگیهای فراتر از نرمال پاییزی و تأثیر پدیده النینو، مکاتبات و پیگیریهای لازم نیز انجام شده است، همچنین مسیرهایی که نیاز به لایروبی دارند شناسایی شده و تذکرات لازم برای انجام اقدامات پیشگیرانه به دستگاههای مربوطه داده شده است.
نادری با بیان اینکه بخشی از واحدهای مسکونی در معرض خطر، شخصی هستند، تصریح کرد: در این موارد مالک نسبت به ناایمن بودن ساختمان آگاهی دارد و برای بازسازی و ایمنسازی واحد مسکونی خود اقدام کند.
مدیرکل مدیریت بحران چهارمحال و بختیاری ادامه داد: در مواردی که بنیاد مسکن بهعنوان متولی باید ورود کند، تأکیدات لازم انجام شده و به دهیاران و بخشداران نیز تذکرات لازم برای پیگیری و انجام اقدامات پیشگیرانه داده شده است.
وی با اشاره به محدودیتهای موجود در زمینه پرداخت تسهیلات در سالجاری، گفت: به دلیل برخی مسائل، در سال جاری محدودیتهایی در بحث پرداخت تسهیلات وجود دارد، اما پیگیریها برای جذب اعتبارات در حال انجام است تا زیرساختهای مورد نیاز تقویت شود و این موضوع همچنان در دستور کار مدیریت بحران استان قرار دارد.
انتهای پیام
