مجید جعفری در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان دانشگاه و بخش اجرایی کشاورزی، اظهار کرد: حضور جامعه دانشگاهی در تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای بخش کشاورزی باید تقویت شود و ظرفیت علمی دانشگاهها بیش از گذشته در مسیر حل مسائل واقعی این بخش به کار گرفته شود.
وی با اشاره به حجم قابل توجه پژوهشهای دانشگاهی در حوزه کشاورزی، افزود: در دانشگاه فردوسی مشهد، حجم قابل توجهی از پایاننامههای کارشناسی ارشد و رسالههای دکتری در حوزههای مختلف انجام شده است، اما مسئله این است که این ظرفیت علمی تا چه اندازه در اختیار بخش اجرا قرار گرفته و برای حل مسائل واقعی کشاورزی مورد استفاده قرار گرفته است.
جعفری ادامه داد: یکی از موضوعات مهم، حرکت از پژوهشهای صرفاً دانشگاهی به سمت پژوهشهای مسئلهمحور است. به این معنا که بخش اجرا مسائل و نیازهای خود را به دانشگاه منتقل کند و دانشگاه نیز بر اساس این نیازها، طرحهای پژوهشی و پایاننامههای دانشجویی را هدایت کند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی تصریح کرد: میتوان فهرستی از پژوهشها، پایاننامهها و رسالههای انجامشده در دانشگاه تهیه کرد و در اختیار بخش اجرا قرار داد تا مشخص شود چه تعداد پژوهش درباره مسائل مرتبط با کشاورزی انجام شده و کدامیک از نتایج این مطالعات میتواند برای حل مشکلات موجود مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به وجود مراکز تحقیقاتی در مجموعه وزارت جهاد کشاورزی، اظهار کرد: در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی، مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی نیز در مجموعه وزارت جهاد کشاورزی فعال هستند و بخشی از تحقیقات و بررسیهای تخصصی مورد نیاز بخش کشاورزی در این مراکز انجام میشود.
جعفری افزود: در ساختار وزارت جهاد کشاورزی، حوزه تحقیقات، آموزش و ترویج نیز تعریف شده است که هرکدام وظایف مشخصی دارند. در بخش تحقیقات، مطالعات و پژوهشهای مورد نیاز انجام میشود و نتایج حاصل از این فعالیتها از طریق بخش آموزش و ترویج در اختیار کارشناسان و بهرهبرداران قرار میگیرد.
وی با بیان اینکه تقویت ارتباط با دانشگاه همچنان ضروری است، گفت: با وجود ظرفیتهای تحقیقاتی موجود در وزارت جهاد کشاورزی، ارتباط میان دانشگاه، مراکز تحقیقاتی و بخش اجرا باید بیش از گذشته تقویت شود. در حوزه کشاورزی به رویکردی دانشبنیان و حضور مؤثر جامعه علمی در عرصه تولید نیاز داریم.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به ضرورت افزایش حضور دانشجویان در عرصه واقعی کشاورزی، اظهار کرد: دانشگاه باید فرصت بیشتری برای حضور دانشجویان در عرصه تولید فراهم کند تا دانشجویان در کنار آموزشهای نظری، با مسائل واقعی بخش کشاورزی و نیازهای بهرهبرداران نیز آشنا شوند.
وی افزود: در دوره دانشجویی، بخش مهمی از ارتباط دانشجویان با عرصه تولید از طریق دورههای کارآموزی شکل میگرفت و دانشجویان در واحدهای تولیدی و مزرعه دانشکده، در حوزههای زراعت و دام فعالیت میکردند. این ارتباط با عرصه تولید باید بهگونهای باشد که دانشجوی کشاورزی پس از فارغالتحصیلی، شناخت مناسبی از مسائل واقعی تولید داشته باشد.
جعفری تصریح کرد: یکی از چالشهای موجود این است که بخشی از آموزشهای دانشگاهی جنبه نظری دارد و میان آموختههای علمی دانشجو و نیازهای عملی بخش کشاورزی فاصله وجود دارد. فارغالتحصیل بخش کشاورزی باید بتواند دانش علمی خود را در عرصه تولید به کار بگیرد و برای مسائل واقعی بهرهبرداران راهکار ارائه دهد.
وی ادامه داد: تجربه دوره دانشجویی نیز نشان میدهد که صرف آموزش نظری نمیتواند پاسخگوی نیازهای بخش کشاورزی باشد. زمانی که یک دانشجو بدون تجربه کافی وارد عرصه تولید میشود، ممکن است در مواجهه با مسائل عملی مزرعه یا دامداری نتواند از دانش نظری خود برای تشخیص مشکل و ارائه راهکار استفاده کند.
مراکز تحقیقاتی باید تحقیقات کاربردی و مبتنی بر نیازهای بخش اجرا انجام دهند
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به ضرورت ایجاد پیوند میان آموزش، پژوهش و ترویج، گفت: میان آموزش دانشگاهی، تحقیقات کاربردی و بخش ترویج یک حلقه ارتباطی ضروری وجود دارد که باید تقویت شود. دانشگاه وظیفه آموزش و تولید علم را بر عهده دارد، مراکز تحقیقاتی باید تحقیقات کاربردی و مبتنی بر نیازهای بخش اجرا را انجام دهند و بخش ترویج نیز وظیفه انتقال این دانش به عرصه تولید را بر عهده دارد.
وی با تاکید بر اینکه تعریف آموزش نیز باید مورد بازنگری قرار گیرد، افزود: آموزش صرفاً به معنای مراجعه به کشاورز و ارائه مستقیم مطالب آموزشی به او نیست، بلکه فرآیند انتقال یافتههای علمی از دانشگاه و مراکز تحقیقاتی به کارشناسان بخش کشاورزی و سپس انتقال این دانش به بهرهبرداران را نیز شامل میشود.
جعفری ادامه داد: آخرین یافتههای علمی که در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی تولید میشود، باید در اختیار کارشناسان بخش کشاورزی، اعم از کارشناسان دولتی و بخش خصوصی و اعضای سازمان نظام مهندسی کشاورزی، قرار گیرد. کارشناس نیز باید این دانش را با تجربه خود تلفیق کرده و در نهایت به بهرهبردار منتقل کند. در این فرآیند، دانشگاه، مراکز تحقیقاتی و بخش ترویج باید در کنار بخش اجرا قرار گیرند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به رایزنیهای انجامشده برای تقویت این ارتباط، اظهار کرد: در همین راستا، رایزنیهایی با مسئولان حوزه تحقیقات، آموزش و ترویج وزارت جهاد کشاورزی و همچنین مسئولان و استادان دانشگاه فردوسی مشهد انجام شده است تا زمینه ارتباط بیشتر میان دانشگاه، مراکز تحقیقاتی و بخش اجرایی فراهم شود. هدف از این اقدامات، شکستن مرزهای موجود میان بخشهای مختلف و ایجاد ارتباط مؤثرتر میان دانشگاه و بخش اجراست. البته قرار نیست دانشگاه، مراکز تحقیقاتی و بخش اجرا وظایف یکدیگر را بر عهده بگیرند، زیرا هرکدام مأموریت و حوزه فعالیت مشخصی دارند.
جعفری تصریح کرد: در دانشگاه، تولید علم، تولید مقاله و تربیت دانشجو دنبال میشود و در مراکز تحقیقاتی، تحقیقات کاربردیتر و مبتنی بر نیازهای بخش اجرا انجام میگیرد. آنچه اهمیت دارد، ایجاد پیوند میان این ظرفیتها و بخش ترویج است تا دانش تولیدشده و نتایج تحقیقات بتواند در نهایت به عرصه تولید منتقل شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی خاطرنشان کرد: احیای این حلقه ارتباطی میان دانشگاه، مراکز تحقیقات، آموزش و ترویج میتواند زمینه استفاده مؤثرتر از ظرفیت علمی و پژوهشی کشور برای حل مسائل واقعی بخش کشاورزی را فراهم کند و ارتباط میان دانش، تحقیق و تولید را به شکل مؤثرتری برقرار سازد.
وی با اشاره به اهمیت دانش بومی در بخش کشاورزی، افزود: دانش بومی در میان تولیدکنندگان بخش کشاورزی بسیار قوی است و همین موضوع موجب شده تغییر رفتار و الگوهای کاری در میان کشاورزان با دشواری همراه باشد. بر اساس تجربه حدود ۳۰ سال فعالیت در بخش اجرا و حوزه ترویج، تغییر الگوهای کاری و رفتاری تولیدکنندگان فرآیندی زمانبر و نیازمند ارائه شواهد و نتایج قابل لمس است.
فعالیت ۷۰ شرکت دانشبنیان در دهکده فناوری
جعفری با بیان اینکه پذیرش فناوری و روشهای جدید بدون توجه به منافع اقتصادی تولیدکننده امکانپذیر نیست، تصریح کرد: مسئله اصلی در تغییر رفتار کشاورزان، اقتصاد کشاورزی است. کشاورز زمانی حاضر به تغییر روش و الگوی کاری خود میشود که اطمینان داشته باشد روش جدید میتواند درآمد و منافع اقتصادی او را افزایش دهد.
وی ادامه داد: تولیدکننده برای روشی که نتیجه اقتصادی مشخصی نداشته باشد، حاضر نیست هزینه اضافی پرداخت کند. بنابراین، برای پذیرش روشهای جدید باید به کشاورز نشان داده شود که این روشها پشتوانه علمی و تحقیقاتی دارند و بر اساس نیازهای واقعی بخش کشاورزی طراحی و آزمایش شدهاند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی افزود: روشهای جدید باید پیش از ارائه به تولیدکننده در مزارع تحقیقاتی، الگویی و ترویجی مورد آزمایش قرار گرفته باشند تا کشاورز بتواند نتیجه آنها را در شرایط واقعی مشاهده کند. مشاهده نتایج عملی، نقش مهمی در افزایش اعتماد تولیدکنندگان و کاهش مقاومت آنها در برابر تغییر دارد.
وی با اشاره به ظرفیتهای موجود برای توسعه فناوری در مراکز تحقیقاتی، اظهار کرد: در مرکز تحقیقات، دهکده فناوری ایجاد شده است که ظرفیت مناسبی برای فعالیت شرکتهای دانشبنیان و توسعه فناوریهای مورد نیاز بخش کشاورزی دارد. در حال حاضر بالغ بر ۷۰ شرکت دانشبنیان در این دهکده فعالیت میکنند. مکان فعالیت این شرکتها بهصورت رایگان در اختیار آنها قرار گرفته و در حوزههای آموزشی و همچنین ثبت اختراعات نیز از آنها حمایت میشود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی ادامه داد: امکانات و ظرفیتهای مرکز تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی نیز در اختیار این شرکتهای دانشبنیان قرار دارد تا بتوانند فناوریهای خود را متناسب با نیازهای واقعی بخش کشاورزی توسعه دهند. فعالیت این شرکتها بر اساس نیازهای واحدهای اجرایی، فنی و تولیدی تعریف میشود. به این معنا که ابتدا مسئله و نیاز واقعی در بخش تولید شناسایی شده و سپس شرکت دانشبنیان برای ارائه راهکار مناسب وارد فرآیند میشود.
وی با اشاره به نمونهای از این فعالیتها، گفت: برای مثال، ممکن است مشکل یک مزرعه در زمینه سیستم آبیاری باشد. در چنین شرایطی، عواملی مانند اقلیم، بافت خاک و میزان سختی آب مورد بررسی قرار میگیرد تا مشخص شود کدام روش آبیاری میتواند بهترین عملکرد را در آن مزرعه داشته باشد. بر اساس نتایج این بررسیها، الگوی مناسب تعریف و برای اجرای آن برنامهریزی میشود. این فرآیند تنها به سیستمهای آبیاری محدود نیست و در زمینه الگوهای کشت و سایر مسائل فنی و تولیدی نیز میتوان از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان استفاده کرد.
جعفری ادامه داد: الگوها و روشهای جدیدی که در این فرآیند به دست میآید، در قالب قراردادهای همکاری در اختیار بهرهبرداران قرار میگیرد و تلاش ما این است که این مدل همکاری میان شرکتهای دانشبنیان و بخش تولید را در حوزه وزارت جهاد کشاورزی توسعه دهیم.
ضرورت تغییر نقش دولت در فرآیند توسعه فناوری
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت تغییر نقش دولت در فرآیند توسعه فناوری، اظهار کرد: دولت نمیتواند در همه حوزهها بهصورت مستقیم وارد اجرا شود. وظیفه اصلی دولت باید سیاستگذاری، برنامهریزی و فراهم کردن زیرساختهای لازم باشد و اجرای فعالیتها تا حد امکان به بخشهای تخصصی و مردم واگذار شود.
وی افزود: تجربه نشان داده است زمانی که سیاستگذاری و برنامهریزی از سوی دولت انجام شده و اجرای امور به مردم و بخش تخصصی واگذار شده، نتایج مطلوبتری حاصل شده است. بر همین اساس، در حوزه فناوریهای نوین، تحقیقات و استفاده از نتایج تحقیقات نیز تلاش میکنیم زمینه حضور و فعالیت بخش خصوصی و شرکتهای دانشبنیان را فراهم کنیم.
جعفری ادامه داد: فرصتها و ظرفیتهای موجود را در اختیار شرکتهای دانشبنیان قرار میدهیم و ارتباط آنها با بهرهبرداران نیز از طریق مجموعههای مختلف، شهرستانها و ادارات ترویج برقرار خواهد شد تا شرکتها بتوانند برای مسائل واقعی بخش کشاورزی راهکار ارائه کنند. در این مدل، شرکت دانشبنیان باید مسئله واقعی بهرهبردار را حل کند و در مقابل، منافع اقتصادی حاصل از این فعالیت نیز برای هر دو طرف ایجاد شود. شرکت دانشبنیان میتواند در قالب قرارداد، از محل افزایش تولید یا بهبود عملکرد، سهم مشخصی از منافع حاصل از دانش و فناوری خود دریافت کند.
وی افزود: همچنین شرکتهای دانشبنیان میتوانند نتایج تحقیقات و فناوریهای توسعهیافته خود را به تولیدکنندگان عرضه کنند. زمانی که تولیدکننده اطمینان داشته باشد استفاده از این فناوری یا نتیجه تحقیق، منافع اقتصادی مشخصی برای او ایجاد میکند، پذیرش آن نیز افزایش خواهد یافت.
جعفری با اشاره به تجربه برنامههای حمایتی گذشته، اظهار کرد: طی سالهای گذشته روشهای مختلفی برای حمایت از بخش کشاورزی و توسعه فناوری مورد استفاده قرار گرفته است؛ از ارائه تسهیلات و امکانات گرفته تا پرداخت کمکهای بلاعوض، اما تجربه نشان داده است که این روشها بهتنهایی پاسخگوی نیازهای بخش نیستند و در برخی موارد نیز با انحراف منابع مواجه شدهاند.
وی تأکید کرد: بر اساس تجربه حدود ۳۰ سال فعالیت در ارتباط با کشاورزان، تغییر رفتار تولیدکننده زمانی اتفاق میافتد که منافع اقتصادی آن برای او روشن باشد. کشاورز زمانی یک روش جدید را میپذیرد که بداند این روش میتواند به بهبود تولید، کاهش هزینهها یا افزایش درآمد او منجر شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی خاطرنشان کرد: بنابراین، اقتصاد تولید و اقتصاد کشاورزی باید در سرلوحه برنامهریزیهای این بخش قرار گیرد. توسعه فناوریهای نوین، استفاده از نتایج تحقیقات و تغییر الگوهای تولید زمانی در بخش کشاورزی پایدار خواهد بود که در نهایت برای تولیدکننده توجیه اقتصادی داشته باشد.
انتهای پیام
