زهره منجمی در گفتوگو با ایسنا در توضیح محتوای نمایشنامه رادیویی «زهیر»، اظهار کرد: این اثر به زندگی و سیر تحول شخصیتی زهیر بن قین میپردازد، شخصیتی تاریخی که در آغاز، همراه و هممسیر کاروان امام حسین(ع) نبود و حتی تلاش میکرد در مسیر بازگشت، با کاروان ایشان مواجه نشود، اما در ادامه و پس از دیداری سرنوشتساز، حقیقت را شناخت و تصمیمی گرفت که نام او را در تاریخ ماندگار کرد.
وی با اشاره به جایگاه زهیر بن قین در تاریخ عاشورا، ادامه داد: زهیر بن قین از شخصیتهای واقعی و تاثیرگذار واقعه کربلاست که شاید در میان عموم مردم، به اندازه برخی دیگر از یاران سیدالشهدا(ع) شناخته نشده باشد. در حالی که او نمونهای روشن از انسانی است که در یک مقطع تعیینکننده، با تحولی عمیق درونی روبهرو میشود، مسیر خود را تغییر میدهد و در نهایت در شمار شهدای کربلا قرار میگیرد.
این کارگردان در تشریح بستر تاریخی این نمایشنامه، اضافه کرد: در روایت تاریخی آمده است که در مسیر بازگشت از مکه، کاروان امام حسین(ع) و گروه زهیر بن قین در منازلی نزدیک به یکدیگر حرکت میکردند، اما زهیر مایل نبود با امام(ع) روبهرو شود و حتی میکوشید محل توقف خود را طوری انتخاب کند که از برخورد مستقیم با کاروان امام پرهیز شود. با این حال، در یکی از منازل، این دو کاروان در نزدیکی هم قرار میگیرند و امام حسین(ع) فردی را نزد زهیر میفرستند که او را برای دیدار دعوت کند. همین دیدار، نقطه عطفی در زندگی زهیر میشود.
منجمی اظهار کرد: آنچه برای ما در این نمایشنامه اهمیت داشته، صرفا بازسازی یک اتفاق تاریخی نبوده است. تلاش کردیم به جای اینکه تنها یک واقعه را گزارش کنیم، تحول درونی، بیداری، انتخاب آگاهانه و آن حس مسئولیتپذیری انسان را در لحظهای که باید میان حق و باطل تصمیم بگیرد، به تصویر بکشیم. زهیر بن قین از این منظر، یک شخصیت بسیار مهم و الهامبخش است، زیرا او از موقعیتی به موقعیت دیگر میرسد و در زمانی کوتاه، تصمیمی میگیرد که سرنوشت معنوی و تاریخیاش را دگرگون میکند.
وی درباره وجه تمایز «زهیر» با برخی دیگر از آثار عاشورایی، خاطرنشان کرد: بسیاری از آثاری که در حوزه عاشورا تولید میشوند، بیشتر بر روز عاشورا و حوادث مستقیم آن روز تمرکز دارند، یعنی روایتها اغلب تا ظهر یا عصر عاشورا پیش میروند و در همان نقطه متوقف میشوند. اما در این اثر، ما خواستیم به سراغ شخصیتمحوری برویم، یعنی به جای پرداختن صرف به کلیت حادثه، یکی از چهرههای کمتر شناختهشده اما بسیار اثرگذار را محور قرار دهیم و او را به مخاطب معرفی کنیم.
این نویسنده ادامه داد: همه مردم کموبیش نام برخی از چهرههای شاخص عاشورا را شنیدهاند، برای مثال «حر» شخصیتی شناختهشده است و بسیاری او را بهعنوان نماد توبه و آزادی در انتخاب میشناسند، اما درباره زهیر بن قین، هنوز شناخت عمومی به آن اندازه شکل نگرفته است. ما تصمیم گرفتیم با تکیه بر قالب نمایشنامه رادیویی و با استفاده از منابع معتبر تاریخی، چنین شخصیتهایی را به مخاطبان معرفی کنیم، که هم آشنایی تاریخی بیشتر شود و هم پیامهای انسانی و اخلاقی این شخصیتها برای امروز قابل درک و ملموس باشد.
منجمی با تاکید بر اینکه نگارش این اثر بر پایه مطالعه منابع تاریخی انجام شده است، افزود: در تولید این نمایشنامه، تلاش شد به منابع معتبر تاریخی و مقاتل رجوع شود و از ظرفیت آثار مستند در این حوزه بهره بگیریم. برای ما مهم بود که روایت، ضمن برخورداری از ظرفیت دراماتیک، از استناد تاریخی نیز فاصله نگیرد و بتواند تصویری باورپذیر از این شخصیت ارائه دهد.
تحول درونی، کلیدواژه اصلی نمایشنامه در مواجهه با مخاطب
وی درباره مخاطبان اصلی نمایشنامه «زهیر»، اضافه کرد: مخاطب این اثر فقط گروه یا قشر خاصی نیست. هر انسانی که در زندگی با لحظههای انتخاب، تردید، بازگشت و مسئولیتپذیری مواجه میشود، میتواند با این اثر ارتباط برقرار کند. با این حال، طبیعتا نسل جوان و نوجوان ازجمله مخاطبان مهم چنین آثاری هستند، زیرا در سنینی قرار دارند که مسئله انتخاب، هویت و تشخیص مسیر درست برایشان اهمیت ویژهای دارد.
این کارگردان خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین کلیدواژههایی که در این اثر بر آن تاکید شده، «تحول درونی» است. در کنار آن، «انتخاب آگاهانه» و «مسئولیتپذیری در لحظات سرنوشتساز» نیز مفاهیمی هستند که بنیان فکری نمایشنامه را شکل میدهند. میخواستیم نشان دهیم انسان حتی اگر در آغاز مسیر، در جایگاه مطلوبی نباشد یا نسبت به حقیقت فاصله داشته باشد، باز هم میتواند در لحظهای مهم، حقیقت را بشناسد، تصمیم بگیرد و مسیر خود را تغییر دهد.
منجمی بیان کرد: یکی از جذابیتهای شخصیت زهیر همین است که از ابتدا در زمره همراهان امام حسین(ع) قرار ندارد و حتی تمایلی به این همراهی هم نشان نمیدهد، اما در ادامه، پس از مواجهه با حقیقت، تصمیمی میگیرد که او را در شمار یاران وفادار سیدالشهدا(ع) قرار میدهد. این پیام، پیام بزرگی است، اینکه انسانها درهای تحول را به روی خود نبندند و بدانند در لحظههای مهم، انتخاب درست میتواند همه چیز را تغییر دهد.
وی با اشاره به تجربه شخصی خود در نگارش آثار آیینی، ادامه داد: برای من، نوشتن در حوزه اهلبیت(ع) صرفا یک فعالیت حرفهای نیست، بلکه نوعی دلبستگی معنوی نیز به همراه دارد. احساس میکنم وقتی موضوعی در این حوزه به من سپرده میشود، قلم روانتر حرکت میکند و ارتباطی عمیقتر با متن شکل میگیرد. همین علاقه باعث شده تمرکز ویژهای بر آثار آیینی و تاریخی داشته باشم.
این نویسنده به شیوه تولید این اثر پرداخت و افزود: «زهیر» از این جهت نیز اثری متفاوت است که نخستین محصول گروه نمایش انجمن نویسندگان اهل قلم خراسان رضوی به شمار میآید. ایده اولیه این بود که جمعی از نویسندگان، شاعران و فعالان حوزه قلم در کنار یکدیگر قرار بگیرند و بهصورت گروهی، در تولید یک اثر نمایشی مشارکت داشته باشند. این همکاری صرفا در حد نگارش باقی نماند، بلکه اعضا در فرایند تولید نیز حضور یافتند.
منجمی اضافه کرد: یکی از اهداف ما این بود که پیوندی واقعی میان ادبیات و نمایش برقرار شود. وقتی نویسنده در فرایند تولید، اجرا، خوانش و حتی هدایت صدا و بازیگری حضور پیدا میکند، نگاهش نسبت به متن نمایشی عمیقتر و کاربردیتر میشود. به بیان دیگر، نویسنده فقط در مقام تولیدکننده کلمه باقی نمیماند، بلکه با ظرفیتهای اجرایی متن نیز آشنا میشود و این موضوع میتواند به ارتقای کیفیت آثار بعدی او کمک کند.
وی با بیان اینکه حضور گویندگان و فعالان اجرایی در کنار نویسندگان تجربهای ارزشمند بود، بیان کرد: در این پروژه، از همراهی صداپیشگان و افرادی که در حوزه اجرا تجربه داشتند نیز استفاده شد که نویسندگان از نزدیک ببینند یک دیالوگ چگونه خوانده میشود، چگونه حس میگیرد و چگونه میتوان با بازنویسی یا هدایت بهتر، آن را اثرگذارتر کرد. این تجربه برای همه اعضا آموزنده بود و نشان داد که تعامل میان ادبیات و نمایش میتواند زمینهساز خلق آثار پختهتر و اثرگذارتر شود.
این کارگردان خاطرنشان کرد: هدف از تشکیل این گروه نمایش، صرفا تولید یک اثر حرفهای نمایشی نبوده است، هرچند طبیعی است که کیفیت حرفهای نیز برای ما اهمیت دارد. در کنار آن، ما بهدنبال ایجاد فرصتی برای حضور، تجربهاندوزی و رشد نویسندگان در عرصه نمایش بودیم. طبیعتا هر تجربه جمعی در آغاز راه، نقاط قوت و ضعف خود را دارد، اما مهم این است که این مسیر با دلسوزی، همدلی و نگاه رو به جلو ادامه پیدا کند.
منجمی با اشاره به تجربه نخست خود در مقام کارگردان این اثر، ادامه داد: «زهیر» نخستین کاری است که کارگردانی آن را از ابتدا تا انتها بر عهده داشتهام. پیش از این، تجربه نگارش نمایشنامههای متعددی را داشتم، اما در این پروژه، مسئولیت کارگردانی نیز بر عهده من بود و همین موضوع، تجربهای تازه و جدی برایم رقم زد. در این مسیر، از آموختههایی که نزد استادان خود داشتهام بهره گرفتم و تلاش کردم نگاه نویسنده را با الزامات اجرا و کارگردانی پیوند بزنم.
این نویسنده با اشاره به افق پیش روی اینگونه آثار، تصریح کرد: اگر بتوانیم از طریق نمایشنامههای آیینی و تاریخی، شخصیتهای کمتر شناختهشده اما مهم تاریخ اسلام و تشیع را به زبان هنر به مخاطب معرفی کنیم، هم در حوزه فرهنگی و هنری گامی موثر برداشتهایم و هم فرصتی برای تامل معنوی و انسانی فراهم کردهایم. «زهیر» تلاشی در همین مسیر است، تلاشی برای یادآوری اینکه انسان در هر لحظهای میتواند با شناخت حقیقت و انتخابی آگاهانه، سرنوشت خود را دگرگون کند.
انتهای پیام
