شهرام رهنما در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در گذشته نهچندان دور، کانالهای ارتباطی و منابع خبری بسیار محدود و عمدتاً حضوری بود. افراد یکدیگر را از نزدیک میدیدند و اخبار و بازخوردها در محیطی کوچک و مشخص منتقل میشد.
وی افزود: در چنین شرایطی که تضارب آرا و مواجهه با دیدگاههای متفاوت کمتر بود، پذیرش باورهایی که از سوی خانواده، بزرگترها و معتمدان جامعه منتقل میشد، آسانتر صورت میگرفت و افراد بسیاری از مسائل دینی را به صورت طبیعی در زندگی خود میپذیرفتند و رفتارهای فردی و اجتماعی خود را بر اساس آن تنظیم میکردند.
از یک منبع اطلاعاتی به هزاران منبع
این عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان با اشاره به تغییر این شرایط در عصر حاضر، بیان کرد: امروز این نظم سنتی بهطور کامل دگرگون شده است. کانالهای ارتباطی و اطلاعرسانی بسیار گسترده و متنوع شدهاند و افراد دیگر تنها از یک منبع اطلاعاتی تغذیه نمیکنند، بلکه همزمان با انبوهی از منابع، دیدگاهها و ارزیابیهای متفاوت مواجه هستند.
رهنما ادامه داد: این تغییرات تنها به رسانهها محدود نشده و ساختار خانواده نیز دستخوش تغییر شده است. خانوادههای گسترده تا حد زیادی جای خود را به خانوادههای هستهای کوچک دادهاند و ارتباط میان نسلها نیز به دلایل مختلف کاهش یافته است.
وی گفت: کاهش تعداد فرزندان، محدود شدن تعاملات میان اعضای خانواده و همچنین شرایط اقتصادی و اجتماعی موجب شده ساعات حضور اعضای خانواده در کنار یکدیگر کمتر شود و فرصت انتقال مستقیم ارزشها و تجربیات نسلهای گذشته نیز کاهش پیدا کند.
فضای مجازی و دشوارتر شدن انتقال مفاهیم دینی
این دکترای معارف دانشگاه لرستان با اشاره به تغییرات گسترده رسانهای، اظهار کرد: در سطح جامعه نیز این تغییرات نمود بیشتری پیدا کرده است. رسانهها با یک تحول جدی مواجه شدهاند و دیگر مانند گذشته تنها تلویزیون و چند روزنامه محدود، منابع اصلی دریافت اطلاعات مردم نیستند.
وی افزود: امروز شبکههای اجتماعی و رسانههای متنوع، حجم گستردهای از اطلاعات و دیدگاهها را در اختیار مخاطب قرار میدهند و همین موضوع ذهن نسل جدید را دائماً در معرض پرسش، مقایسه و تضارب آرا قرار داده است.
رهنما تصریح کرد: در چنین فضای پیچیدهای، انتقال و حفظ باورهای دینی به مراتب دشوارتر از گذشته شده است؛ زیرا شبهات و پرسشهای مختلف از مسیرهای متعدد به مخاطب میرسند و خانواده، مدرسه و دانشگاه باید برای مواجهه با این شرایط آمادگی بیشتری داشته باشند.
نمیتوان انتظار داشت یک درس دانشگاهی همه مسائل دینی را حل کند
عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان درباره نقش دانشگاه و درس معارف نیز گفت: یکی از پاسخهایی که نظام آموزش عالی برای پرداختن به مسائل دینی دانشجویان در نظر گرفته، ارائه دروس معارف است، اما واقعیت این است که نمیتوان انتظار داشت با دو ساعت کلاس در هفته، تأثیرگذاری عمیق و همهجانبهای بر باور و نگرش دانشجو ایجاد شود.
وی افزود: مسئله اعتقادی و تربیت دینی، موضوعی نیست که از دانشگاه آغاز شود؛ ریشههای آن از خانواده شکل میگیرد و سپس در مدرسه و دانشگاه ادامه پیدا میکند.
رهنما ادامه داد: از سوی دیگر، جریانهای رقیب نیز با استفاده از ابزارهای جذاب و شیوههای جدید، پیامهای خود را به نسل جوان منتقل میکنند و همین مسئله رقابت را برای گفتمان دینی دشوارتر کرده است.
فطرت انسان همچنان ظرفیت مهمی برای انتقال مفاهیم دینی است
این دکترای معارف با تأکید بر اینکه نباید ظرفیت فطری انسان را نادیده گرفت، اظهار کرد: با وجود همه این تغییرات، نباید تصور کنیم که دیگر امکان اثرگذاری بر نسل جدید وجود ندارد.
وی افزود: آنچه از دل برآید، بر دل مینشیند. سخن گفتن از فطرت، حقیقت انسانی و نیازهای عمیق و معنوی انسان همچنان میتواند برای مخاطب جذاب باشد.
رهنما تصریح کرد: اگر بتوانیم با ذات و نیازهای واقعی انسان ارتباط برقرار کنیم، حتی در شرایطی که تبلیغات و پیامهای رقیب گسترده و متنوع هستند، همچنان امکان برقراری ارتباط مؤثر با مخاطب وجود دارد.
استفاده از ابزارهای جدید در کنار روشهای سنتی
عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوههای انتقال معارف دینی، گفت: در کنار برنامههای مستمر و روشهای سنتی، باید از ابزارهای جدید نیز استفاده کنیم.
وی افزود: فضای مجازی، پادکست، انیمیشن و بازی از جمله ابزارهایی هستند که میتوانند برای انتقال مفاهیم دینی مورد استفاده قرار گیرند. البته استفاده از این ابزارها به معنای کنار گذاشتن روشهای سنتی نیست، بلکه باید میان روشهای گذشته و ابزارهای جدید یک تلفیق هوشمندانه ایجاد شود.
رهنما ادامه داد: نسل جدید با زبان و ابزار متفاوتی ارتباط برقرار میکند و اگر قرار است پیام دینی به این نسل منتقل شود، باید بتوانیم آن را با زبان قابل فهم و متناسب با زیست امروز ارائه کنیم.
تغییر باور، نیازمند صبر و حرکت تدریجی است
این دکترای معارف دانشگاه لرستان با تأکید بر ضرورت پرهیز از نگاههای کوتاهمدت، بیان کرد: در این مسیر نباید عجول باشیم. ممکن است تغییرات در حوزه باور و نگرش به سرعت قابل مشاهده نباشد، اما گامهای کوچک و مستمر اگر با برنامه و استحکام برداشته شوند، در بلندمدت میتوانند آثار قابل توجهی داشته باشند.
وی افزود: استادان معارف نباید انتظار داشته باشند که در یک کلاس ۴۰ نفره بتوانند همه اندیشهها و باورهای دانشجویان را تغییر دهند. باید به تأثیرگذاری تدریجی و گامهای کوتاه اما محکم توجه داشت.
رهنما خاطرنشان کرد: همانطور که سیاست، فرهنگ و سایر عرصههای اجتماعی متناسب با شرایط عصر جدید نیازمند تغییر و بهروزرسانی هستند، حوزه معارف نیز نمیتواند از این قاعده مستثنی باشد.
استاد معارف باید زبان نسل جدید را بشناسد
عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان در پایان گفت: استاد معارف اگر با زبان روز، ابزارهای نوین و در عین حال با صبر و حوصله و رویکردی حکیمانه وارد میدان شود، میتواند ارتباط مؤثرتری با نسل جدید برقرار کند.
وی تأکید کرد: هدف نباید صرفاً انتقال مجموعهای از اطلاعات و گزارههای دینی باشد، بلکه باید زمینهای فراهم شود تا مخاطب بتواند با مفاهیم دینی ارتباطی درونی و معنادار برقرار کند و آنها را در زندگی خود تجربه کند.
رهنما گفت: اگر این نگاه دنبال شود، میتوان امیدوار بود که معارف دینی از حاشیه باورها به متن زندگی انسانها بازگردد و در قالبی متناسب با شرایط امروز، همچنان نقش خود را در تربیت فردی و اجتماعی ایفا کند.
انتهای پیام
